په داسې حال کې چې له ایران څخه د افغان کډالو د جبري ایستل کېدو لړۍ زور اخیستی د طالبانو د ریاست الوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي د هرات په اسلام کلا بندر کې د دغو ستنو شویو افغانانو له یوه پنډغالي څخه لیدنه کړې او د اسانتیاوو برابرولو ډاډ یې ورکړی.
په هرات کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور رییس احمد الله متقي زیاته کړې چې د شنبې په ورځ د (چنګاښ ۷مه) له راستنو شویو افغانانو سره نغدي مرستې هم وشوې.
طالبانو تر دې مخکې خبر ورکړی و چې له ایران څخه د تېرې یوې میاشتې په لړ کې «۱۰۰زره افغانان» په زوره ایستل شوي او دا لړۍ له تېرې اونۍ راهیسې لا نوره ډېره چټکه شوې ده.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ د شنبې په ورځ ويلي، چې د کال له پیل راهیسې ۱.۲ میلیونه افغانان له ایران او پاکستان څخه په زوره اېستل شوي دي. دغه سازمان خبرداری ورکړی، چې په ډله ییزه توګه اېستل کولی شي په افغانستان کې کړکیچ لا پسې ژور کړي.
ایران او پاکستان په ۲۰۲۳ کال کې د بې اسنادو افغان کډوالو د اېستلو پروسه پیل کړه.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ وايي، چې د ۱.۲ میلیونه اېستل شويو افغانانو له ډلې څخه له نیمایي ډېر یې د ایران له خوا د مارچ د ۲۰ نېټې د ټاکل شوي ضرب الاجل وروسته افغانستان ته ستانه شوي دي.
د دغه سازمان په خبره، ایران سږکال له ۳۶۶ زره څخه ډېر افغانان اېستلي دي، چې کډوال او هغه خلک هم پکې شامل دي چې د کډوالۍ ورته شرایطو کې دي.
د ستانه شويو افغانانو تر ټولو لوړه شمېره د جون په ۲۶مه ثبت شوې ده، کله چې په یوه ورځ کې له ۳۶ زرو ډېر افغانان له پولې واوښتل.
په کابل کې د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې استازي عرفات جمال وویل: «افغان کورنۍ یو ځل بیا له خپلو کورونو بېځایه کېږي. دوی له ډېر لږ شتمنیو سره ستړي، وږې او د نامعلوم راتلونکي له وېرې سره داسې هېواد ته داخلېږي چې ډېرو یې هېڅکله ژوند پکې نهدی کړی.»
هغه زیاته کړه، چې ښځې او نجونې په ځانګړې توګه د سفر د ازادۍ، زدهکړې او کار په څېر د بنسټیزو حقونو د محدودیتونو له امله اندېښمنې دي.
دا مهال له نیمايي زیات افغانان د بشري مرستو پر مټ ژوند کوي؛ خو د طالبانو د پالیسۍ پر وړاندې نړۍوال مخالفتونه او د مرستو د بودیجې شدید کمښت حالت لا خراب کړی دی.
د ایران لوی څارنوال محمد موحدي ازاد د شنبې په ورځ وویل، چې ناقانونه بهرني وګړي باید ژر تر ژره له هېواده ووځي، که نه نو له قانوني تعقیب سره به مخ شي.
ایراني چارواکي وايي، چې شاوخوا ۶ میلیونه افغانان په ایران کې اوسېږي، چې له دې ډلې شاوخوا ۲.۵ میلیونه یې قانوني اسناد نه لري.
د طالبانو د بخښنې او مرستې ژمنه
په دې وروستيو کې د طالبانو ریيس الوزرا ويلي، ټول هغه افغانان چې د تېر حکومت تر ړنګېدو وروسته له هېواده وتلي، کولای شي ازادانه بېرته راستانه شي او دوی به خوندي وي.
خو له دې سره چې طالبانو عمومي بښنه اعلان کړې، ملګري ملتونه تاييدوي چې طالبانو يو شمېر د پخواني حکومت سرتېري او کارکوونکي نيولي، شکنجه کړي او ان په ځينو مواردو کې یې وژلي دي.
يو شمېر کډوال په ځانګړې توګه پخواني امنيتي مامورين له دې وېرې چې طالبان به ترې غچ واخلي، هېواد ته د بېرته ستنېدو څخه سخت اندېښمن دي.
د امریکا د استخباراتو مخکېنۍ مامورې سارا اډمز د داعش، القاعدې او د ټي ټي پي د لوړپوړو غړو یو توملړ خپور کړی او ادعا یې کړې، چې هغوی دا مهال په افغانستان کې حضور لري. نوموړې ویلي، چې د تحریک طالبان پاکستان مشر په کابل کې دی او د اسامه بن لادن زوی سعد بن لادن لا هم ژوندی دی.
د مېرمن اډمز په خبره، په افغانستان کې په دغو ډلو کې د تحریک طالبان پاکستان مشر نور ولي محسود هم شامل دی.
هغې زياته کړې: «هغه په ارامۍ په کابل کې ژوند کوي او د حقاني شبکې په یوه مېلمستون کې مېشت دی.»
سارا اډمز ادعا کوي، چې د امریکا د ادعاوو برعکس د اسامه بن لادن زوی سعد بن لادن لا هم ژوندی دی او په افغانستان کې دی.
هغې وويل: «هغه اوس اوږده ږيره لري، نږدې د خپلې مېرمنې د ورور سراجالدین حقاني په څېر توره ږېره لري.»
د هغې په وینا، د مرکزي اسیا لپاره د داعش د عملیاتو مشر ګل مراد خلیم اف اوس په تخار کې پټ دی او د القاعدې د ملکي کمېسیون غړی امین الحق چې تېر کال د پاکستان له زندانه خوشې شو دا مهال د تورې بورې په غرونو کې ژوند کوي.
د سارا اډمز په خبره، د القاعده شبکې یو لوړپوړی غړی عبدالعزیز المصري په پکتیا کې دی چې د دې شبکې د کيمياوي، بیولوژيکي، راديولوژيکي او اټومي وسلو د جوړولو پلانونه اداره کوي او سلیمان الزواي د خپل ورور سره یو ځای په افغانستان کې د القاعدې او داعش لپاره د استخدام او روزنې چارې مخ ته وړي.
د سي ای اې پخوانۍ مامورې زياته کړه، چې د القاعدې لوړپوړي غړي عادل رادي، مصطفی عادل، ابو الاخلاص المصري، اسلم کشمیري، عبدالرحمان المغربي او یزید صفات په دغه هېواد کې ژوند کوي.
هغې دا ادعا هم وکړه، چې د جماعت انصارالله تاجکستان ډلې قوماندان مهدي ارسلان اوس مهال په بدخشان ولایت کې فعالیت کوي.
سارا اډمز ویلي، حمزه الدرنوي چې د ۲۰۱۲ کال د بنغازي (لیبیا) د برید عامل و، اوس په کندهار کې دی او د کندهار د طالبانو د والي ملا شیرین تر ساتنې لاندې دی.
د هغې په خبره، د داعش یو لوړپوړی غړی اکرام افريدي په ننګرهار کې فعاليت لري او د دې ډلې پخوانی مشر اسلم فاروقي لا هم ژوندی دی، چې د افغانستان او پاکستان تر قبايلي سيمو تګ راتګ کوي.
له دې وړاندې د روسيې امنيتي چارواکو هم په افغانستان کې د شاوخوا ۲۰ ترهګرو ډلو د شتون خبر ورکړی و او اندېښنه یې څرګنده کړې وه.
د روسيې د دفاع وزير اندري بلوسوفمخکې د ګډ امنيت تړون سازمان د دفاع وزيرانو په ناسته کې خبرداری ورکړی و، چې د ګاونډيو هېوادونو او سيمو ته د سخت دريځو ډلو د ننوتلو احتمال شته.
د هغه په وینا، له ۲۰څخه ډېرې سخت دریځې ډلې چې له ۱۵ زره څخه ډېر جنګيالي لري په افغانستان کې موجود دي.
په ورته وخت کې د روسیې د امنیت شورا مرستیال سکرتر یوري کوکوف په دې وروستیو کې خبرداری ورکړ، چې په افغانستان کې د داعش «مخ په زیاتیدونکي» نفوذ د منځنۍ اسیا او حتی د روسیې خاورې ثبات ته جدي ګواښ دی.
طالبانو بیا په وار-وار ټینګار کړی، چې ترهګرې ډلې په ځانګړې توګه داعش په افغانستان کې ځپل شوي او د هیواد خاوره به د نورو هېوادونو پر ضد ونه کارول شي.
د فدا محمد اڅکزي په نوم یوه کندهاري ځوان د وزګارۍ او کورنۍ ستونزو له امله په فېسبوک کې تر خدای پامانۍ وروسته ځان وژنه وکړه. نوموړي له ځان وژنې څو شېبې وړاندې پر خپلې فېسبوک پاڼې یو وروستی پیغام خپور کړ: «بخښه به سره کوو، د الله په امان.»
د دغه پیغام له خپرېدو وروسته د هغه د ځان وژنې خبر خپور شو.
نوموړي تر ځان وژنې څو شېبې وړاندې خپل وروستی انځور هم د یادګار په توګه شریک کړی دی او لیکلي یې دي: «اخري تصویر»
دې پوسټ ډېر ژر د ټولنیزو رسنیو کاروونکو پام ځان ته راواړولو، خو د څو شېبو په تېرېدو سره د فدامحمد د ځان وژنې په اړه خبرونه خپاره شول.
د فدا محمد وروستي پوسټ ته د ټولنیزو رسنیو کاروونکو بېلابېل غبرګونونه ښودلي او داسې ښکاري، چې نوموړي د اقتصادي ستونزو له امله ځان وژنه کړې ده.
د ټولنیزو رسنیو کارکوونکو د فدامحمد اڅکزي د ځان وژنې پړه پر طالبانو اچولې، د دوی په خبره حکومت د بېغورۍ له امله ځوانان ځان وژنه کوي.
د فدامحمد کورنۍ او خپلوانو یې تر اوسه د یادې پېښې په اړه څه نه دي ویلي.
د اتحاد المجاهدین پاکستان په نامه یوې وسله والې ډلې د خېبربښتونخوا په شمالي وزیرستان کې د غلام خان بندر ته څېرمه د پاکستاني پوځیانو د موټرو پر کاروان د ځانمرګي برید مسوولیت پر غاړه اخیستی دی. په خبرپاڼه کې یادې ډلې پاکستاني نظامیانو ته د ځاني او مالي زیانونو د اړولو ادعا کړې ده.
ځايي سرچینو نن شنبې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د خېبر پښتونخوا په سوېل لوېدیځ شمالي وزیرستان کې او د غلام خان بندر ته څېرمه یوه ځانمرګي بریدګر د پاکستاني پوځیانو پر نظامي کاروان ځانمرګی برید کړی . په دې برید کې شپږ پاکستاني پوځیان ټپیان شوي دي.
ځايي سرچینو وویل، چې ټپیان د میرانشا روغتون ته لېږدول شوي دي.
د رارسېدلو معلوماتو له مخې، ځانمرګی بریدګر پر موټر سپور و او د پاکستاني پوځیانو د موټرو پر کاروان یې برید کړی دی.
دوی همدراز زیاتوي په ټپي شویو کې د درېیو کسانو حالت نازک ښودلی و.
د طالبانو تر واک لاندې د احصايي او معلوماتو ملي ادارې ویلي، چې په تېره یوه میاشت کې له افغانستان څخه بهر هېوادونو ته د ۱۰۲،۷ مېلیون ډالرو په ارزښت صادرات شوي او د یو میلیارد او ۲۴۴ میلیون ډالرو په ارزښت افغانستان ته واردات شوي دي.
د دغې ادارې د معلوماتو له مخې یاد صادرات د غویي په میاشت کې له افغانستان څخه پاکستان، هند او متحده عربي اماراتو ته ترسره شوي دي.
د طالبانو له لورې د خپرو شویو معلوماتو له مخې، په غويي میاشت کې له افغانستان نه د صادراتو کچه ۱۷ سلنه زیاته شوي.
د احصايي او معلوماتو ملي ادارې ویلي، چې په وري میاشت کې بهر ته یوازې د ۸۵ مېلیون ډالرو په ارزښت صادرات شوي و.
طالبانو دا هم ویلي، چې په غويي میاشت کې د ایران، پاکستان او چین په ګډون افغانستان ته د یو میلیارډ او ۲۴۴ میلیون ډالرو په ارزښت واردات شوي دي.
د دغه ادارې د ارزونې له مخې، د وري میاشت په پرتله په غويي میاشت کې افغانستان ته د وارداتو کچه ۴۰۱،۲ میلیونه ډالر زیاته شوې ده.
د احصايي او معلوماتو ملي ادارې ویلي، چې په غويي میاشت کې تر ټلو ډېر صادارات پاکستان، هند او متحده عربي اماراتو ته شوي او تر ټولو ډیر واردات له ایران، پاکستان او چین هېوادونو څخه وو.