هند د لوړ ظرفیته توغندیو یوه نوې لړۍ جوړوي چې د ژورو او کانکریټي پټنځایونو د ویجاړولو وړتیاوې ولري. انډیا ټایمز وايي، د هند د دفاعي څېړنو او پراختیا اداره پر دې کار کوي چې د اګني ۵ بالستیک توغندي یوه نوې بڼه جوړه کړي اوتر پیاوړو دفاعي خنډونو لاندې ودانیو کې نفوذ وکړای شي.
د هند انډیا ټوډې رپوټ ور کړی، چې نوی ماډل به د ۷،۵۰۰ کیلوګرامه درندې خولۍ د انتقال وړتیا ولري او تر کانکریټي طبقو ۸۰ تر ۱۰۰ مترو لاندې اهداف په نښه کړي.
اوسنی اګني ۵ توغندی له پنځه زره کیلومتره څخه زیات واټن وهي او عادي (غیر اتومي) خولۍ انتقالوي. خو دا نوې بڼه به د سختو خنډونو ضد وسله ولري چې کولی شي د دښمن ژور دفاعي مرکزونه وولي.
هند دا ګام د ایران او اسراییل تر جګړې وروسته او د ایران پر نطنز اتومي تاسیساتو د امریکا د مورچل ماتو بمونو له استعمال وروسته اخلي.
د دوشنبې په ورځ د اسراییل له خوا د ډلهییزې تخلیې تر امر وروسته، تېره شپه د شمالي غزې اوسېدونکو لپاره له ناورین ډکه وه. په داسې حال کې چې د اسراییل چارواکي د ټرمپ حکومت له خوا وړاندیز شوي اوربند او خبرو لپاره واشنګټن ته روان دي، اسراییل خپل بریدونه چټک کړي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ تر دوه مياشتنۍ جګړې وروسته د اوربند غوښتنه وکړه. د اسراييل د لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو یو نژدې سلاکار وايي: دوی د غزې د اوربند، ایران او سیمهییزو موضوعاتو په برخه کې د جوړجاړي لپاره سپینې ماڼۍ ته ځي.
دا سلاکار داسې مهال دا خبره کوي چې د فلسطین په خاوره کې د جګړې د بندېدو هیڅ څرک نه لیدل کېږي.
په غزه کې شپېته کلن صلاح رویټرز ته وویل، « چاودنې نه درېږي، اسراييل ښوونځي او کورونه بمبارد کړل، وضعیت سختې زلزلې ته ورته دی، داسې خبرونه اورو چې اوربند نژدې دی، خو د اوربند څرک نشته، یوازې مرګونه او چاودنې دي.»
کله چې سلګونو کورنیو ته وویل شول چې له سيمې څخه ووځي، هغوی وویل چې د اسراپیل ټانکونه د غزې ښار ختیزو سیمو ته ننوتل، ګڼ ځایونه یې وویشتل او دغه ډول الوتکو څلور ښوونځي هم بمباري کړل.
د غزې روغتیایي چارواکو وویل چې د دوشنبې په ورځ د اسرايیلي بریدونو له امله لږ تر لږه ۲۵کسان وژل شوي چې لس تنه یې یوازې د زیتون د سیمې اوسېدونکي وو.
د اسرايیلي پوځ له خوا په یوه خپره شوې اعلامیه کې راغلي، چې دوی د غزې په شمال کې د حماس د قوماندې مرکزونه په نښه کړي او د ملکي خلکو خونديتوب ته یې پام کړی دی.
اسراييلي پوځ خلکو ته ویلي چې جنوب ته ولاړ شي، ځکه دوی غواړي چې د حماس پر جنګیالیو بریدونه وکړي.
د دوشنبې په ورځ تر دې بمبارد وروسته د خان یونس ښار د ناصر روغتون چارواکو وویل چې د غزې ښار په سویل لویدیځ سیمه کې لږ تر لږه ۱۳کسان وژل شوي چې د دوشنبې د ورځې مجموعي مرګ ژوبله ۳۸ تنو ته رسېږي.
فلسطیني او مصري سرچینو ویلي، قطر او مصر هڅه کوي چې اوربند وشي، خو تر اوسه د اوربند او خبرو له پاره نېټه نه ده ټاکل شوې.
د حماس یوه چارواکي ویلي، پرمختګ په هغه صورت کې کېدای شي چې اسرايیل خپل دریځ بدل کړي، جګړه ودروي او له غزې څخه ووځي، خو اسرايیل بیا وايي جګړه به تر هغو پورې و نه دروي چې حماس یې بې وسلې کړی او ځپلی نه وي. حماس ویلي چې دوی بې وسلې کولو ته حاضر نه دي.
د اسرايیل د بهرنیو چارو وزیر ګدعون ساعر وویل: اسرايیل د امریکا له خوا وړاندیز شوی دوه میاشتنی اوربند او زندانیانو تبادله منلې ده.
د امریکا وړاندیز دا دی چې دوه مياشتنی اوربند وشي او د اسراييل د نیمايي زندانیانو په بدل کې نیمايي فلسطيني زندانیان او جسدونه تبادله شي. پاتې زندانیان به د داسې تړون له مخې ازادېږي چې د جګړې پای ته رسېدل تضمین کړي.
هند د خپلې دفاعي څارنې د پراختیا لپاره د ۵۲ سپوږمکیو د ځای پر ځای کولو بهیر چټک کړی، چې د چین، پاکستان تحرکات او د هند سمندري سیمو کې دښمنانه فعالیتونه په ریښتیني وخت او لوړ دقت وڅاري.
د ټایمز اف انډیا د رپوټ له مخې، دا اقدام له " سندور" عملیاتو څخه د تر لاسه شویو تجربو پر بنسټ اخیستل شوی او اوس د یوې نوې پوځي فضایي تګلارې چمتووالی وروستي پړاو ته رسېدلی دی.
د هند د فضا څارنې د پروګرام درېیم پړاو، چې د ۲۰۲۳ کال په اکتوبر کې د دغه هېواد د صدراعظم نریندرا مودي په مشرۍ د امنیتي کابینې له خوا تصویب شوی، شاوخوا ۳،۱۵ میلیارده ډالره لګښت لري.
د دې پروژې پر بنسټ به ټولې سپوږمکۍ د ۲۰۲۹ کال تر پایه بشپړې او فضا ته واستول شي.
دا پروژه د هند د دفاعي فضایي ادارې له لوري پرمخ وړل کېږي.
ټایمز اف انډیا وايي، هدف دا دی چې په مهمو ستراتیژیکو سیمو لکه چین، پاکستان او د هند سمندر کې د سپوږمکیو د بیا کتنې وخت راکم شي او انځورونه یې په لوړ وضاحت سره ترلاسه شي.
همداراز، د هند هوایي ځواک پلان لري درې هاپز الوتکې وکاروي، چې د سپوږمکیو د بدیل په توګه د څار، کشف او استخباراتي عملیاتو لپاره کار ورکړي.
د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف د دوشنبې په ورځ وویل چې مسکو پلان لري خپلې دفاعي بودجې کې کموالی راولي. خو هغه دا هم وویل چې د ناټو د غړو هېوادونو له خوا د دفاعي لګښتونو زیاتوالی ښایي په پای کې د دغه پوځي تړون د ړنګېدو لامل شي.
د روسیې خبري اژانس «تاس» د رپوټ له مخې، لاوروف وویل، چې دا پرېکړه به د روسیې پر امنیت هېڅ مهم اغېز ونه کړي.
هغه وویل: « زه فکر نه کوم چې د دې پنځه سلنه هدف اغېز به زموږ پر امنیت زیات وي. موږ ښه پوهېږو چې څه غواړو، موږ دا اهداف پټ نه دي ساتلي، بلکې ښکاره مو اعلان کړي دي. دا اهداف د ملګرو ملتونو د منشور او نړیوالو قوانینو له مخې مشروع دي».
لاوروف زیاته کړه چې روسیه پوهېږي له کومو وسیلو به د خپلو اهدافو لپاره کار اخلي.
دا خبرې وروسته له هغې کېږي چې د ناټو مشرانو د امریکا د ولسمشر ډونالد ټرمپ په حضور ځانګړې غونډه کې یو ځل بیا د متقابلې دفاع ژمنتیا تکرار کړه.
د ناټو تړون دا پرېکړه پر اروپايي هېوادونو د ټرمپ د فشارونو او همداراز له۲۰۲۲ کال راهیسې پر اوکراین د مسکو د یرغل له امله د زیاتېدونکو اندېښنو له امله شوې ده. ناټو وايي، دفاعي بودجه باید لوړه شي څو غړي هېوادونه خپله دفاعي ونډه ادا کړي.
خو روسیه، چې د روان مالي کال له بودجې څخه یې له ۴۰ سلنې زیاته برخه دفاعي او امنیتي چارو ته ځانګړې کړې، ټینګار کوي چې د ناټو پر غړو هېوادونو د برید هېڅ اراده نه لري.
اسراییل ټایمز وايي، د یکشنبې - دوشنبې په شپه په لوېدیزه غاړه کې لسګونو یهودي افراطیانو په لویدیزه غاړه کې یو امنیتي مرکز ته اور واچاوه. دا پېښه پر کفر مالک فلسطیني کلي د اسراییلي میشتو له برید وروسته شوې. بلواګرو له دې وړاندې یو اسراییلی افسر هم ډبولی و.
د ګڼه ګوڼې غړو یوه لوحه پورته کړې وه چې پرې لیکل شوي وو، «د کنډک قوماندان خاین دی».
یوه پوځي چارواکي وویل چې ځینو خلکو هڅه وکړه چې د لوېدیزې غاړې په مرکزي سیمه کې د بنیامین سیمه ییزې لوا پوځي اډې ته ننوځي، ډبرې یې ور وغورځولې، پر سرتیرو یې سپرۍ وشیندلې او د پوځي وسایطو ټایرونه یې څیرې کړل.
د اسراییل سرحدي پولیسو د بلواګرو د خپرولو لپاره له غږیزو بمونو کار اخېستی.
سربیره پردې، داسراییل پوځ په وینا، اسراییلي میشتو د شپې له مخې د لوېدیزې غاړې په رام الله سیمه کې یو څو میلیوني شیکله امنیتي مرکز سوځولی چې د "ترهګریزو بریدونو شنډولو او امنیت ساتلو" لپاره کارول کیده.
پوځ ویلي چې د دغه ځای ویجاړول "د اوسیدونکو امنیت ته خطر پېښوي."
د اسراییل ټایمز ورځپاڼې د رپوت له مخې، پوځ دا کار غندلی او د بلواګرو د محاکمې غوښتنه یې کړې ده.
دا پېښه د فلسطینیانو او اسراییلي ځای پرځای شویو وګړو ترمنځ په کفرمالک سیمه کې له شخړو وروسته شوې. ویل کیږي اسراییلیانو دلته د فلسطینیانو پر یوه کلي برید کړی و او د هغوی په شخصي ځمکه یې پوسته جوړوله، خو په دې شخړو کې اسراییلي پوځ درې فلسطینیان ووژل او ځینې ټپیان شول. اسراییلي میشتو د پوځ پر مداخلې اعتراض کړی او له همدې امله یې بلوا کړې.
پاکستان او چین د «سارک» په ځای د یوه نوي سیمهييز سازمان د جوړولو لپاره سلا مشورې پیل کړې دي. سارک هغه سازمان ګڼل شوی، چې له ۲۰۱۶کال راهیسې تر ډېره غیرفعاله پاتې شوی او ګټورې چارې یې نه دي ترسره کړې.
د پاکستانۍ اېکسپریس ټربیون ورځپاڼې د راپور له مخې؛ د دغه نوښت موخه د سیمهييزو همکاریو پراخول دي؛ څو د سوداګرۍ د زیاتوالي او همفکره هېوادونو ترمنځ د اړیکو پیاوړتیا لپاره لا نورې چارې برابرې کړي.
دا طرحه د چین او پاکستان له ګډو هڅو څخه یوه برخه بلل کېږي، چې غواړي د سارک پر ځای یو نوی جوړښت رامنځته کړي.
د راپور له مخې؛ تمه کېږي چې له پخوانیو سارک غړو هېوادونو لکه سریلانکا، مالدیف او افغانستان ته هم د ګډون بلنه ورکړل شي.
سره له دې چې د هند نوم هم د ګډون کوونکو هېوادونو په نوملړ کې راغلی؛ خو د سیاسي اختلافونو له امله داسې نه برېښي، چې نوی ډیلي به دې غوښتنې ته مثبت ځواب ورکړي.
د سارک سازمان له ۲۰۱۶ کال راهیسې هغه مهال له فعالیته لوېدلی، چې اسلاماباد کې یې د کلنۍ سرمشریزې د جوړېدو اقدام وشو؛ خو هند پرېکړه وکړه، چې ګډون به نه کوي او بنګلهدېش هم ورسره همغږی شو.
تر دې پېښې وروسته د یاد سازمان چارې ځنډنۍ او تر ډېره په ټپه ولاړې دي.
تازه په تازه هند د سارک په چوکاټ کې پاکستاني سوداګرو ته د ځانګړو وېزو پر ورکړې هم بندیز لګولی.