د خواف ـ هرات رېل پټلۍ د لومړي فاز چارې ۸۷ سلنه بشپړې شوې

د طالبانو د کرنې وزارت تر دې وړاندې پر خپله فیسبوک پاڼه لیکلي، چې د دوی د بوټو ژغورلو ټیم د جولای پر لومړۍ نېټه په کندهار کې د ۲۵ ټنه بې کیفیته او ناروغه سونډ واردولو مخه ونیوله.

له دې پېښې څخه ښکاري، چې په افغانستان کې د سونډ غوښتنه ډېره شوې ده؛ که څه هم اوس د افغانستان په ختیځو ولایتونو کې لږه اندازه سونډ کرل کېږي؛ خو د بازار اړتیا نه شي پوره کولای.

د افغانستان د پانګونې او سوداګرۍ خونې غړی خان جان الکوزی وایي: «پخوا له سونډ څخه یوازې د عنعنوي طبابت په ځانګړو مواردو کې کار اخيستل کېده؛ خو د کورونا وبا له راتګ سره په طبابت کې د سونډ استعمال نور هم ډېر شوی دی. د دې ترڅنګ اوس ‌ډېر ښاري خلک له دې بوټي څخه په پخلي کې هم کار اخلي. سونډ ډېره ښه ګټه لري، ان دا چې د تاریاکو یو نسبتا ښه بدیل کېدای شي.»

پوښتنه دا ده، چې ولې د افغانستان بزګر سونډ نه کري؟ ایا د افغانستان اقلیم نه دی ورته برابر؟ ایا د دې بوټي روزنه او پالنه ډېر لګښت غواړي؟ ایا ځانګړو ماشین الاتو ته اړتیا لري؟

په دې اړه د کرنیزو چارو کارپوه شېر احمد حشمت وايي: «د افغانستان ډېر ولایتونه، په ځانګړي ډول تودې سیمې د سونډ د کښت له پاره ډېرې مناسبې دي. سونډ اسانه کرل کېدای شي، ځانګړو ماشین الاتو ته اړتیا نه لري. پټاټو (کچالو) ته ورته کښت دی، باید حکومت بزګر د سونډ کښت ته وهڅوي او مرسته ورسره وکړي، چې لږ تر لږه د کورني بازار غوښتنه پوره شي.»

دا چې ولې زموږ بزګرو تر دې مهاله د سونډ کښت ته پام نه دی کړی. د کندهار یو بزګر کمال شاه دا پړه پر حکومت وراچوي: «موږ سواد نه لرو او د کښت پر زړه او عنعنوي لاره روان یو. نه پوهېږو چې کوم شی ډېره ګټه کوي. باید حکومت موږ ته ووايي، چې دا وکرئ او دا مه کرئ. یا دا شی داسې وکرئ. که زموږ محصولاتو ته پاملرنه و نه شي، اخیر به د افغانستان د زراعتي محصولاتو ځای چینايي محصولات ونيسي.»

که څه هم افغانستان د کرنې په برخه کې ډېرې سرچینې او فرصتونه لري؛ خو د مېکانیزه زراعت د علمي ستراتيژۍ، پاليسیو، مسلکي پرسونل او نړۍ سره د ښو اړیکو د نشتوالي له امله دغه فرصتونه تر ډېره حده ضایع شوي دي.

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت نن سې شنبه د چنګاښ ۱۷مه وویل، چې په دې لیدنه کې د طالبانو د عامې روغتیا وزیر نور جلال جلالي وویل چې ولسونه روغتیایي خدماتو ته اړتیا لري نو په همدې اساس باید هر څه ژر د عامې روغتیا وزارت اړوند نیمه پاتې رغنیزو پروژو کارونه ترسره شي.

یاد وزارت وايي، چې د ملي پراختیا شرکت رییس عبدالرحمن عطاش ژمنه کړې ده، چې د طالبانو د عامې روغتیا وزارت اړوند پروژو ته به ځانګړې پاملرنه کوي څو ژر تر ژره یې چارې تر سره او روغتیایي خدماتو ته چمتو شي.

نوموړي یو ځل بیا له طالبانو غوښتي دي، چې د نجونو پر زده‌کړو لګېدلي بندیزونه لرې کړي.

هغه وایي:« دا ښیي، چې د افغانستان نجونې او هلکان دواړه لوړ استعداد لري او که زمینه ورته برابره شي؛ کولای شي د نړۍ له ځوانانو سره په هر ډګر کې سیالي وکړي.»

حامد کرزي تر دې وړاندې هم په ځلونو ویلي، چې طالبان دې د لېسو او پوهنتونونو دروازې د نجونو پر مخ خلاصې کړي؛ څو د افغانستان نوی نسل وکولای شي، د علم، پرمختګ او ځان بسیانې پر لور حرکت وکړي او هېواد له بهرني احتیاجه وژغورل شي.

لینا حیدر، یوه یوولس کلنه افغانه نجلۍ ده، چې په جرمني کې ژوند کوي.

هغې د دولس کلنې لېسې زده‌کړې یې یوازې په شپږو کلونو کې بشپړې کړې او له ښوونځي فارغه شوه.

نوموړې تېره اوونۍ د بون له سېنټ اډیل هایډ ښوونځي څخه د فراغت سند ترلاسه کړ او د جرمني رسنیو هغه د «ځوانې نابغې» په توګه یاده کړې ده.

د یادونې ده، چې طالبانو په افغانستان کې پر افغان ښځو او نجونو د نورو بندیزونه سربېره هغوی له زده‌کړو هم راګرځولې دي، چې له کبله یې په وار، وار پرې توندې نیوکې هم شوې دي.

په اعلامیه کې ویل شوي، چې طالبان د سولې، ټیکاو، امنیت، اقتصادي ودې او له نړۍ سره د مثبت تعامل لپاره هڅه کوي او دغه ډول راپورونه د افغانانو له بنسټیزو حقونو او واقعیتونو د انکار معنا لري.

په خپرپاڼه کې وړاندې راغلي، چې یاد راپور د افغانستان د اسلامي ارزښتونو، ملي حاکمیت او کورنیو واقعیتونو پر ضد جوړ شوی او د نړۍوالو همکاریو فضا ته به زیان ورسوي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت له ملګرو غوښتنه کړې، چې د افغانستان د وضعیت ارزونه دې له سیاسي موخو لرې د اصولو، واقعي معلوماتو او متقابل درناوي پر بنسټ وکړي.

تیره ورځ د افغانستان د وضعیت په تړاو د ملګرو ملتونو د پرېکړه‌لیک مسوده د ۱۱۶ موافقو، ۲ مخالفو او ۱۲ ممتنع رایو سره تصویب شوه.

په دغه مسوده کې په افغانستان کې له بشري حقونو او په ځانګړې توګه د ښځو له حقونو د سرغړونې په تړاو اندېښنه ښودل شوې وه او یو وار بیا له طالبانو غوښتل شوي و، چې یو پراخ بنسټه حکومت جوړ کړي.

دوی وايي، تازه مېوې یې په نیمايي بیه هم څوک نه اخلي او په ګاللي زحمت پښېمانه دي.

د کندوز ولایت د خان اباد ولسوالۍ اسېدونکی اشرف چې د شفتالانو بڼ لري وايي، همدا تېره اوونۍ یې د شفتالانو حاصلات کندوز ښار ته په دې تمه راوړل چې په پلورولو سره به یې تر ډېره مالي ستونزې حل شي؛ خو د هغه د تمې خلاف یو من شفتالو په ۵۰ افغانیو وپلورل شول.

هغه وایي:« له بده مرغه شفتالو ډېر ساتلای هم نشو لږ صبر مې وکړ، چې په ښه بیه یې وپلورم؛ خو بازار ډېر سوړ و اخر مجبوره شوم، چې یو من مې په ۵۰ افغانیو وپلورل. د اوس لپاره مې شاوخوا ۶۰ منه راوړي وو.»

د اشرف په خبره خټکي یې هم کرلي او ډېر ژر به یې حاصلات راټول کړي؛ خو د شفتالانو بازار ته په کتو ګمان نه کوي، چې بازار یې ښه وي.

په ورته وخت کې د کندوز ولایت د چهاردرې ولسوالۍ سیداجان چې شاوخوا په لس جریبه ځمکه یې هندواڼې کرلې دي وايي، تر ډېره یې حاصلات پلورلي؛ خو لا یې پورونه نه دي پرې خلاص شوي.

هغه افغانستان انټرنشل پښتو ته وویل، چې یو من هندواڼه یې له ۳۰ تر ۶۰ افغانیو پلورلې ده.

هغه زیاتوي:« د حاصلاتو تر رسېدو مو ډېر زحمتونه ګاللي؛ خو چې کله خپل حاصلات په ډېر امید ښار ته یوسو، په داسې بیه یې خلک غواړي چې سړی نهیلې شي؛ خو مجبوره یو، چې ویې پلورو.»

د سیداجان په خبره؛ پخوا ځینو بزګرانو او بڼوالو خپل حاصلات نېغ په نېغه کابل ته وړل، چې مزدوري یې ښه وه؛ خو وايي اوس لویو سوداګرو دا برخه هم انحصار کړې او تر ډېره هڅه کوي په ولایت، ولسوالۍ او ان په کلي کې د دوی حاصلات وپېري.

نوموړی وايي، بیا هم ځینو ملګرو یې کابل ته خټکي او هنډواڼې وړې وې؛ خو د هغو سوداګرو پرتله چې په لویه کچه له ولایتونو کابل ته تازه مېوې وړي، په لوړه بیه ورته پرېوتي چې د ګټې پرځای یې تاوان کړی دی.

دواړو بزګرانو له افغانستان انټرنشل – پښتو سره په خبرو کې ویلي، چې سږکال یې حاصلات ښه و؛ خو د پلورولو بازار بیخي سوړ دی.

په افغانستان کې د تازه مېوو فصل په رارسېدو ؛بازارونه د هندواڼو، خټکیو، شفتالانو، الوبالو، زردالو او ځینو رنګینو او خوږو مېوو ډک او ښکلي کېږي.

د تازه مېوو د ساتنې لپاره د سړو خونو سربېره د ځینو نورو لازمو اسانتیاوو نشتوالي او د افغانستان د ګاونډیو هېوادونو په ځانګړې توګه د پاکستان له لوري د مېوو د لېږد په برخه کې یو لړ ستونزې او ننګونې بلل کېږي.

که څه هم د طالبانو حکومت وړاندې ویلي، چې په افغانستان کې د تازه مېوو د حاصلاتو د زیاتوالي او د بازار موندنې په برخو کې له افغان بزګرانو او بڼوالو سره مرستې کوي؛ خو بزګران بیا د امکاناتو له نشتوالي شکایت کوي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت کال وړاندې ویلي و، چې په ۲۰۲۴ کال کې د څه باندې ۱۵۰ مېلیونه ډالرو په ارزښت تازه مېوې پاکستان، هند، تاجکستان، ترکیې او جرمني ته صادر شوې وې.