اندرابي: مسکو طالبان د جیوپولیټیکو اندېښنو له امله په رسمیت پېژندلي دي

سره له دې چې روسیه د امنیت شورا غړی هېواد دی او طالبان یې په رسميت وپېژندل؛ خو تر اوسه له چين پرته نورو هېوادونو له دې پرېکړې هرکلی نه دی کړی.

طالبان تمه لري، چې د سيمې نور هېوادونه به د روسيې تر اغېز لاندې د دوی حکومت په رسميت وپېژني.

سټیفن دوجاریک ټینګار وکړ، چې د روسیې پرېکړه به د ملګرو ملتونو د کار پر څرنګوالي او ماموریت کې هېڅ بدلون را نه ولي.

هغه وويل: «د رسميت پېژندلو موضوع یوه دوه اړخيزه مسله ده، چې یو بل په رسمیت پېژني. زموږ دندې په افغانستان کې لکه څنګه چې امنیت شورا ټاکلي، له بدلون پرته دوام لري.»

طالبان هڅه کوي، په ملګرو ملتونو کې د افغانستان څوکۍ ترلاسه کړي؛ خو د ملګرو ملتونو د اعتبار ورکولو کمېټې تر اوسه پرېکړه نه ده کړې.

امریکا او نور لوېدیځ هېوادونه د طالبانو د رسمیت پېژندلو مخالف دي او ویلي یې دي، تر هغو چې په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت په ځانګړې توګه د ښځو د کار او زده کړو باندې په بندیزونو کې رانشي طالبان نه شي کولی له نړۍ سره عادي اړيکې ولري.

دا په داسې حال کې ده، چې د جرمونو نړۍوالې محکمې د یوې پرېکړه په ترڅ کې د ښځو د حقونو د پراخو سر غړونو له امله د طالبانو د مشر د نیولو امر صادر کړ.

سره له دې چې د طالبانو مشر ملا هبت‌الله اخوندزاده خپلو قوماندانانو ته د «ساده ژوند»، له ډېرو ودونو د ډډې او لګښتونو کمولو امر کړی، بیا هم د دې ډلې ګڼ لوړپوړي غړي له ۲۰۲۱ کال راهیسې دویم، درېیم یا حتا څلورم ودونه کوي، چې هم یې دننه په طالبانو کې سیالۍ پارولې او هم خلک پرې نیوکې کوي.

طالبانو ته نږدې باخبرې سرچینې وايي، ځیني طالب مشران خپلو نږدې کسانو ته خپلې لوڼې د «بخشش» یا وفادارۍ د نښې په توګه ورکوي چې د ډېرو افغانانو له نظره له عدالته لرې او د ښځو پر حقونو تېری بلل کېږي.

طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته پر ولس سخت محدودیتونه لګولي، ښځې یې له ټولو حقه حقونو محرومې کړې دي، خو د دوی مشران خپله له دغو قیدونو خلاص دي.

د شنونکو په باور، له یوې خوا پر افغان مېرمنو تعلیم، کار، سفر او حتا د عام ژوند ډېر اړخونه بند دي، خو له بلې خوا ځينې طالب مشران د واده د مراسمو، نوو ودونو او کورنیو پراخېدو ته دوام ورکوي، چې په سلګونو زره افغانۍ لګښت کیږي.

د طالبانو مشر ویلي، و چې د طالبانو د مشرانو څو ودونه «د دښمنانو د نیوکو لامل کیږي.»

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د دوشنبې په ورځ د کورسک پخوانی والي او د ټرانسپورټ وزیر رومان سټاروویټ له دندې ګوښه کړ او د سټاراوویټ له مرستیال یې وغوښتل چې د هغه ځای ونیسي.

ایالتي پلټونکو څو ساعته وروسته اعلان وکړ چې سټاراوویټله مسکو څخه بهر په یوه پارک کې مړ وموندل شو.

دوو سرچینو د نوم نه ښودلو په شرط رویټرز ته وویل چې د سټاراوویټ ګوښه کول د څه مودې لپاره پلان شوي وو ځکه په کورسک سیمه کې د دفاعي تحکیماتو د پیاوړتیا لپاره د ټاکل شویو فنډونو په اختلاس کې د ښکیلتیا شک پرې و.

له وړاندې د روسیې د جنايي تحقیقاتو مرکزي ادارې ویلي و، چې سټاراوویټ د خپل موټر دننه د ډزو له امله مړ شوی او دا مهال د پېښې څرنګوالي په اړه پلټنې روانې دي، چې پکې د ځان‌وژنې احتمال هم شامل دی.

سټاراوویټ له ۲۰۱۸م کال څخه تر ۲۰۲۴م پورې د کورسک سیمې والی پاتې شوی و او بیا د ۲۰۲۴ کال په می میاشت کې د ټرانسپورت د وزیر په توګه ټاکل وټاکل و.

د نوموړي ناڅاپي مړینې د روسیې په سیاسي کړیو کې یو ځل بیا پوښتنې راولاړې کړې، په ځانګړي ډول کله چې چارواکي له دندو ګوښه کېږي او وروسته په مرموز ډول له منځه ځي.

د اسراییلي ورځپاڼې هاارتص د یوه تفصیلي تحقیقاتي راپور له مخې، چې د جمعې په ورځ خپور شوی، په غزه کې مېشتو اسراییلي سرتېرو ته امر شوی چې پر هغو بې‌وسلو فلسطیني ملکیانو ډزې وکړي، چې د بشري مرستو د ترلاسه کولو لپاره په لیکو کې ولاړ وي حتا که هغوی ګواښونکي هم نه وي.

راپور زیاتوي چې له سرتېرو سره د خبرو پر بنسټ، قوماندانانو پوځیانو ته دا امر کړی و چې پر خلکو ډزې وکړي، څو هغوی تیت او پرک کړي یا یې د مرستو له مرکزونو څخه لرې کړي، سره له دې چې واضح وه دغه خلک هېڅ خطر نه پېښوي.

یوه سرتېري هاارتص ته ویلي: «هلته هر څه د وژنو ډګر ته ورته دي.»

نوموړي ویلي چې د هغه د پوستې په سیمه کې هره ورځ له یو تر پنځو کسانو پورې وژل کېدل.

دا څرګندونې له هغو راپورونو وروسته شوې، چې د غزې د روغتیا وزارت ویلي و د مې له ۲۷مې راهیسې لږ تر لږه ۵۴۹ فلسطینیان وژل شوي او تر ۴۰۰۰ زیات نور د مرستو مرکزونو او د ملګرو ملتونو د خوړو د لاریو ترڅنګ ټپیان شوي دي.

د اسراییلي ورځپاڼې راپور له مخې، یوه اسراییلي ریزرف سرتېري اعتراف کړی چې «غزه نور هېچا ته مهمه نه ده» او دا سیمه یې «د قانون نه تابع ځای» بللې چې د انسان ژوند پکې هېڅ ارزښت نه لري.

یو بل لوړپوړي ریزرف افسر هاارتص ته ویلي: «کله چې مو وپوښتل ولې ډزې وشوې، موږ ته وویل شول چې دا له لوړ مقام څخه امر و، زه په پوره ډاډ سره ویلی شم چې خلک ځواکونو ته نږدې نه وو او هېڅ خطر یې نه پېښاوه. دا بې‌موخې کار و هغوی بې‌دلیله ووژل شول».

هغه زیاته کړې: «د بې‌ګناه انسانانو وژل اوس یوه عادي خبره ګرځېدلې ده».

راپور وایي چې د پوځ تګلاره کې دا هم شامله ده چې له هاوان، درندو وسلو، ټانکونو او مرمیو څخه دې استفاده وشي.

په ځینو پېښو کې د خبرداري ډزې مستقیماً وژونکو بریدونو ته اوښتې.

یو سرتېری وایي چې ورته امر شوی و څو د ساحل ترڅنګ پر یوه ګڼه ګوڼه د توپ مرمۍ فایر کړي. هغه وویل: «هر ځل چې ډزې کوو، مرګ ژوبله حتمي ده او که څوک وپوښتي چې ولې باید مرمۍ استعمال شي، هېڅ قانع کوونکی ځواب نه وي».

هاارتص لیکي چې د اسراییلي پوځ د پلټنو ادارې ته لارښوونه شوې چې د دې پېښو اړوند ممکنه جنګي جرمونه وڅېړي.

یوې حقوقي سرچینې هاارتص ته ویلي: «دا یوازې د څو کسانو د وژل کېدو خبره نه ده، دلته هره ورځ په لسګونو کسان وژل کېږي».

د هغو واحدونو له ډلې چې تر څار لاندې نیول شوي، یوه ۲۵۲مه لوا ده چې د جنرال یهودا واخ تر قوماندې لاندې ده. هاارتص لیکي چې نوموړي مستقیماً امر کړی چې پر هغو ملکیانو دې ډزې وشي چې د ملګرو ملتونو د مرستو لاریو ترڅنګ راټول شوي.

د هغه تر قوماندې لاندې سرتېري وایي چې دا پالېسي بې له پوښتنې منل شوې وه.

یو افسر ویلي: «هدف دا و چې خلک له سیمې ووځي، ان که یوازې د خوړو لپاره هم راغلي وي.»

د جرمونو نړیوالې محکمې د دویمې خونې په اعلامیه کې راغلي، چې دا حکم د افغانستان د وضعیت په قضیه کې صادر شوی، او له مخې یې یاد کسان لږ تر لږه د۲۰۲۱کال د اګست له ۱۵مې راهیسې د افغانستان پر خلکو د بشر ضد جرمونو په ترسره کولو تورن دي.

محکمې ویلي چې دواړو طالب مشرانو د طالبانو د جندر پالیسۍ پر بنسټ د ښځو، نجونو او نورو کسانو چې له دې پالیسیو سره مخالف دي، د سیستماتیک ظلم، بندیز، او تبعیضي چلند امر کړی یا یې هڅولی او د هغو کسانو پر وړاندې یې هم ظلم کړی چې د ښځو او نجونو "ملاتړي" بلل شوي او د طالبانو له پالیسیو سره مخالف دي.

اعلامیه وايي، دا جرمونه د طالبانو د واکمنۍ له پیل راهیسې دوام لري او لږ تر لږه د۲۰۲۵کال تر جنورۍ پورې ثبت شوي دي.

محکمه زیاتوي، طالبان یو داسې حکومتي سیاست عملي کوي چې د ملکي وګړو اساسي بشري حقوق تر پښو لاندې کوي او دا سیاست د قتل، توقیف، شکنجې، جنسي تېري او جبري لادرکه کولو له کړنو سره تړاو لري.

محکمې په ځانګړي ډول، نجونې او ښځې د تعلیم، شخصي حریم، کورنی ژوند، تګ‌راتګ، فکر، وجدان، دین او بیان په دې برخه کې یاد کړي دي.

یاده محکمه په خپله اعلامیه کې وايي، د روم اساسنامې د ۷(۱)(هـ) مادې له مخې د هغو سیستماتیکو ظلمونو پر ضد ده چې اسی پذیره ټولنیز ګروپونه هدف ګرځوي او د ښځو او نجونو ژغورنه د عدالت د موخو اصلي برخه ګڼل شوې ده.