په ایران کې د افغان کډوالو د کړاوونو دوام؛ خو طالبان د تهران کوربتوب ستایي

هندي رسنۍ ټایمز اف انډیا په خپل تازه خبر کې ددغه هلمندۍ ماشومې موضوع راخیستې، په راپور کې راخلي چې یاد نارینه مخکې له دې دوه مېرمنې لري، دا کوچنۍ نجلۍ یې د دریمې ښځې په توګه نکاح کړې. د رسنیو د معلوماتو له مخې، د نجلۍ پلار د سختو مالي ستونزو له امله دا پرېکړه کړې ده.

د ټایمز اف انډیا په وینا، سیمه‌ییزو سرچینو تایید کړې چې دا نکاح د یوې معاملې په بڼه ترسره شوې ده.

په راپور کې راغلي، که څه هم د طالبانو چارواکو یاد مراسم درولي، خو د هغوی کړنلارې لا زیاتې اندېښنې راپورته کړي، د سرچینو په وینا، طالبانو د نکاح لغوه کولو یا د ښکېلو کسانو د نیولو پر ځای یوازې همدومره ویلي: « داسې وکړئ چې تر هغه وخته یې د خاوند کور ته مه راوړئ، ترڅو چې نهه کلنه شي».

دغه پرېکړه چې په ټولنیزو رسنیو کې په پراخه کچه خپره شوه، د ماشومانو او ښځو پر وړاندې د طالبانو د چلند په اړه نوې پوښتنې راولاړې کړې دي. نړیوالو ټولنو، د بشري حقونو فعالینو، او ګڼو هېوادونو دا کړنه په سختو ټکو غندلې او دا یې د ماشومانو د حقونو ښکاره نقض بللی دی.

په افغانستان کې د ماشومانو ودونه یو له پخوانیو اندېښنو څخه ده، خو دا پېښه چې یوه ډېره کوچنۍ ماشومه د یو څو ځله واده کړي نارینه سره د مالي فشار له امله "واده" کړل شوې – یو ځل بیا دا موضوع نړیوالو ته روښانه کړې چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د نجلۍ ماشومتوب، د زده‌کړو او روحي، فزیکي ودې حقونه تر پښو لاندې شوي دي.

په ۲۰۲۱ کال په افغانستان کې تر جمهوري نظام ړنګېدو او طالبانو واک تر لاسه کولو وروسته د ښځو او نجونو پر حقونو پراخ محدودیتونه لګول شوي دي.

د طالبانو له خوا د نجونو پر زده کړو بندیز، د کار مخنیوی، او د عامه ژوند څخه د ښځو ایستنه او دې تازه پېښې دا اندېښنې لا ژورې کړي چې د افغانستان تر ټولو زیانمن قشرونه ښځې او ماشومان هیڅ قانوني او انساني ملاتړ نه لري.

ټایمز اف انډیا زیاتوي، چې ځینې هېوادونه لا هم له طالبانو سره د رسمي اړیکو له نیولو انکار کوي، تر څو چې هغوی د ښځو حقونه د نړیوالو قوانینو پر بنسټ تضمین نه کړي. خو دا پېښه ښيي چې دا ضمانتونه لا هم یوازې شعارونه دي، نه عملي اقدامات.

د اسراییل او حماس استازو د یکشنبې په ورځ په دوحه کې غیر مستقیمې خبرې پیل کړې، تر څو د روانې جګړې د لنډمهاله ودریدو په اړه موافقه وکړي. دغه جګړه د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر میاشتې له خوا د حماس د حملې له امله پیل شوې وه.

د امریکا د منځني ختیځ ځانګړي استازي، سټیو ویټکاف، وړاندیز کړی چې د ۶۰ ورځني اوربند په بدل کې باید له غزې څخه نیمایي بندیان خوشې شي، دغه خبره نتنياهو د چهارشنبې په ورځ کړې ده.

نتنياهو په واشنګټن کې په یوه ویډیويي پیغام کې وویل:"د دې اوربند د پیل په سر کې به موږ د جګړې دایمي پای ته د رسېدو لپاره خبرې پیل کړو."
هغه زیاته کړه چې د اسراییل اساسي شرطونه دا دي چې "حماس خپل وسلې پرېږدي" او نور د "حکومتي او پوځي واکونو" مالک نه وي.

د افغانستان پخواني ولسمشر حامدکرزي د پنجشنبه په ورځ (د چنګاښ ۱۹مه) پر اېکس پاڼه د ایران څخه د کډوالو د جبري ایستلو په برخه کې د خلکو او سوداګرو لاسنیوي او همکارۍ مننه کړې.

نوموړي له هېوادوالو او پانګوالو غوښتنه کړې تر څو په دې برخه کې لا د کډوالو سره زياته همکاري وکړي.

هغه لیکلي: «د افغانستان او ایران ترمنځ د ګاونډیتوب، تاريخي او فرهنګي ګډو ځانګړونو ته په پام په اوسني وضعت کې د افغان کډوالو جبري ایستلو بهیر باید له سره وکتل شي؛ تر څو د دواړو هېوادونو سترو مصالحو ته زیان ونه رسيږي.»

نوموړي د کډوالو سره د میرویس عزيز خیريه بنسټ له خوا د یو میلیارد افغانیو د مرستې او سوداګرو د همکاريو مننه کړې.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر ویلي چې د نیول کېدو رسمي خبر یې د فرانسې سفارت ته استولی، خو د ځوان د تور په اړه یې نور جزییات نه‌دي وړاندې کړي.

یاد ځوان د ایران له لارې د سفر پر مهال ناڅاپه نادرک شوی و، چې وروسته یې د نیولو خبر ورکړل شو.

د فرانسې حکومت په دې اړه ویلي چې له ایراني چارواکو سره په تماس کې دی، خو له نورو څرګندونو یې ډډه کړې ده.

د جرمني د بهرنیو چارو وزیر، یوهان واډېفول، ویلي چې برلین له طالبانو سره یوازې تخنیکي اړیکې لري او له دې پرته هېڅ ډول تعامل نه لري. هغه زیاته کړې چې د افغانستان د بشري حقونو وضعیت به لا هم تر جدي څار لاندې وساتي.

واډېفول د اتریش په پلازمېنه وېنا کې وویل:"په افغانستان کې بشري وضعیت، د بشري حقونو حالت، او په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو وضعیت د جدي اندېښنې وړ دی. موږ، د جرمني فدرالي حکومت په توګه، دا موضوعات به د طالبانو لهرژیم سره لا هم واضح کوو."
له دې وړاندې د جرمني د کورنیو چارو وزیر ویلي و چې غواړي له طالبانو سره د هغو افغان کډوالو د بېرته ستنولو په اړه مستقیم تړون وکړي چې له جرمني څخه ایستل کېږي.