د پاکستان د کورنیو چارو وزیر : لوی درستیز د پاکستان د ولسمشرۍ څوکۍ ته لیواله نه دی

د دغه وزارت په یو رسمي مکتوب کې ویل شوي، چې دا پرېکړه د تورخم له لارې د سوداګریزو چارو د تسلل ساتلو او د احتمالي خنډو او ځنډ د مخنیوي لپاره شوې ده.

په مکتوب کې ټینګار شوی، چې د روان زېږدیز کال له اګسټ میاشتې څخه به ټولو هغو افغان موټر ګلوونکو او د هغوی همکارانو ته، چې غواړي پاکستان ته داخل شي؛ د کاري وېزې (ټرانزیټي، ټرانسپورتي وېزې) اخیستل اړین شي. خو تر هغې نېټې پورې به دوی وکولای شي، چې د TAD اسنادو له مخې تګ راتګ ته دوام ورکړي.

د پاکستان د سوداګرۍ وزارت سکرتر د دې پرېکړې پخلی کړی او امر یې کړی، ټولو هغو وسایطو ته دې (د جولای تر ۳۱مې) پورې اجازه ورکړل شي چې لا دمخه یې د اسنادو موده ختمه شوې ده.

همداراز، د پاکستان د فدرالي عوایدو ادارې (FBR) او د سوداګرۍ ریاست ته هم لارښوونه شوې، چې د دې پرېکړې د عملي کولو لپاره اړینې چارې سر ته ورسوي؛ ترڅو د افغانستان او پاکستان تر منځ د سوداګریزو وسایطو ترافیک او ترانزیت بهیر له خنډ پرته پرمخ ولاړ شي.

د پاکستان د دولتي راډیو د راپور له مخې؛ دا هوکړه د دواړو هېوادونو د بهرنیو چارو وزارتونو د مرستیالانو ترمنځ په اسلام اباد کې د خبرو اترو په لومړي پړاو کې شوې ده. په دې خبرو کې پر سوداګرۍ، ټرانزیټ، سیمه‌ییز امنیت او ځمکني نښلېدو اړوندو مسلو بحث او خبرې شوې دي.

راپور زیاتوي، دواړه لوریو ټینګار کړی چې د دوامداره پرمختګ لپاره باید دوه اړخیزو اړیکو او زېربناوو د پراختیا هڅې وشي. پاکستاني چارواکو د خبرو پر مهال ویلي، چې له افغانستانه د فعالیت کوونکو ترهګرو ډلو له‌خوا سیمه له جدي ګواښ سره مخ ده.

هغوی له طالبانو وغوښتل؛ څو د دغو ډلو پر ضد کلک او پرېکنده اقدام وکړي، ځکه دا ډلې نه یوازې د پاکستان ملي امنیت؛ بلکې د ټولې سیمې پرمختګ ته مستقیم ګواښ پېښوي.

دواړو لوریو د ټرانس افغان رېل‌پټلۍ پروژه د دوامدار پرمختګ او ګډې هوساینې یو مهم لامل وباله.

تمه کېږي، چې دغه پټلۍ به د سوداګرۍ یو لنډ او اقتصادي مسیر برابر کړي چې د سیمې د سوداګریزو راکړو ورکړو په پراخېدو کې به مهم رول ولوبوي.

همداراز، د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو موضوع هم د ناستې یوه مهمه برخه وه. پاکستاني استازو د افغان پلاوي سره د افغان وګړو لپاره د سفر اسنادو د برابرولو پر هڅو معلومات شریک کړل.

د هغوی په وینا؛ له روان زېږدیز کال راهیسې تر اوسه د افغان وګړو لپاره له ۵۰۰ زرو ډېرې ویزې ورکړل شوې دي، چې پکې د ناروغانو، ګرځندوی، زده‌کړو او سوداګرۍ هغه شاملې دي.

ټاکل شوې، چې د دغو خبرو اترو بل پړاو به هم ترسره شي؛ څو پر پاتو اندېښنو او وروستیو هوکړو ګډ کار وکړي.

دا لیدنه د چهارشنبې په ورځ د مکرون د رسمي سفر په وروستۍ ورځ په لندن کې ترسره شوې ده.

د برېتانیا چارواکي هیله لري، چې له دې لیدنې وروسته به یوه نوې هوکړه رامنځته شي ترڅو له مخې یې هغه کسان چې په ناقانونه ډول برېتانیا ته داخلېږي، بېرته فرانسې ته واستول شي.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، سټارمر هڅه کوي د کډوالۍ د کنټرول لپاره خپله نوې تګلاره چې «یو ځل ورتلل، یو ځل وتل» نومېږي، عملي کړي.

د دې پلان له مخې، هغه کډوال چې له قانوني لارو برېتانیا ته نه دي راغلي، بېرته فرانسې ته استول کېږي او پر ځای به یې برېتانیا قانوني پناه‌غوښتونکي ومني.

په راپور کې راغلي، چې ولسمشر مکرون په دې لیدنه کې ټینګار کړی چې برېتانیا باید هغه عوامـل کم کړي چې ناقانونه کډوالۍ ته زمینه برابروي.

نوموړي وویل: «هغه کسان چې قانوني اسناد نه لري، باید ورته د کار کولو امکانات موجود نه وي، ځکه دا یوه لویه انګیزه ده.»

دا پرمختګونه په داسې حال کې کېږي، چې کې‌ير سټارمر له کورني سیاسي فشار سره مخ دی.

د کډوالۍ مسله د برېتانیا د عامه ذهنیت لپاره یوه حساسه موضوع ده او سټارمر هڅه کوي، د دې مسلې له لارې د ښي اړخه ګوند او د هغه د مشر نایجل فاراژ د نفوذ مخه ونیسي.
د ناقانونه کډوالۍ پر ضد د لندن او پاریس هڅې ښيي، چې اروپايي هېوادونه د ګډو تګلارو او هوکړو له لارې غواړي د کډوالو بهیر کنټرول کړي، خو دا بهیر له حقوقي، انساني او سیاسي ننګونو سره هم مخ دی.

نوموړي همداراز ویلي، چې د القاعده، داعش، او نورو سخت‌دریځو ډلو فعالیتونه او ان د هند او پاکستان ترمنځ کړکېچونه، د هماغه افغان «جهاد» له مهال څخه سرچینه اخلي.

بلاول بوټو زیاته کړې: «د افغان جهاد له پای ته رسېدو وروسته، ډېری وسله‌والې ډلې القاعده، داعش یا نورو سخت دریځو شبکو ته ورماتې شوې. دغه ډلې بیا نه یوازې زموږ په هېواد، بلکې په ټوله سیمه کې د وینې تویېدو لامل شوې.»

هغه وویل:«د افغان جهاد پر مهال، نړۍوالو استخباراتي ادارو ځینې ډلې (ازادي غوښتونکې) بللې، خو همدا ډلې وروسته د ترهګرۍ سمبولونه شول.»

بلاول زیاته کړه: «په افغانستان کې جګړه زموږ له خوا نه، بلکې د ستراتیژیکو قوتونو له خوا پیل شوې وه، خو اغېزې یې پر پاکستان او ټولې سیمې وشو. موږ خپله هم د ترهګرۍ قربانیان یو. ۹۲ زره پاکستانیانو پکې خپل ژوند له لاسه ورکړ.»

نوموړی ټینګار کوي، چې پاکستان اوسمهال د القاعده، داعش، ټي ټي پي او نورو خطرناکو شبکو پروړاندې مبارزه کوي او له افغان خاورې څخه راوتلي عناصر تر نن ورځې پورې د سیمې لپاره ګواښ دي.

هغه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل: «مسعود اظهر اوس په پاکستان کې نه دی، هغه په افغانستان کې دی. که چېرې په پاکستان کې وای، موږ به خامخا نیولی و.»

هغه د افغانستان له خاورې څخه د سیمه‌ ییزه وسله‌والو د فعالیتونو په اړه اندېښنه وښوده، خو ټینګار یې وکړ چې پاکستان هڅه کوي د سیمې د ثبات لپاره مثبت رول ولوبوي.

بلاول بوټو زرداري دا هم وویل، چې نړۍواله ټولنه باید د افغانستان وضعیت ته جدي پام وکړي، ځکه له همدې خاورې څخه ډېرې سخت دریځې ډلې سرچینه اخلي.

هغه زیاته کړه: «د داعش، القاعده او نورو ډلو نوې بڼې لا هم د افغان جهاد له میراثه تغذیه کېږي. موږ باید دا پېژندنه ولرو چې ترهګري اوس یوه نړۍواله ستونزه ده، نه یوازې د یوه هېواد.»
د یادولو ده، چې بلاول بوټو زرداري په خپلو دغو څرګندونو کې هڅه وکړه، چې د سیمې ترهګرۍ ته تاریخي او سیمه‌ییز اړخ ورکړي او دا مسله یوازې د پاکستان پر اوږو نه، بلکې د یو نړۍوال بحران په توګه معرفي کړي، چې ریښې یې د افغانستان جګړې او نړۍوالو سیاستونو پورې تړلې دي.

د چین د بهرنیو چارو وزارت د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي: «امریکا باید د یو چین له اصل څخه سرغړونه ونکړي، له تایوان سره رسمي اړیکې بندې کړي او د چین په کورنیو چارو کې له مداخلې لاس واخلي.»

دا څرګندونې وروسته له هغه کېږي، چې د امریکا یو شمېر لوړپوړو چارواکو د تایوان له چارواکو سره لیدنې کړي او د امنیتي همکاریو ژمنې یې تازه کړې دي، چې چین یې سخت مخالفت کړی دی.

چین، تایوان د خپلې خاورې یوه برخه بولي، که څه هم تایوان له ۱۹۴۹م کال راهیسې خپله جلا اداره لري او د ډېرو ډېموکراټیکو ارزښتونو درناوی کوي.

امریکا له تایوان سره نه‌یوازې امنیتي همکاري لري، بلکې د وسلو پلور هم ورته ترسره کوي چې دا کار بېجینګ یو پارونکی عمل ګڼي.

د چین د بهرنیو چارو وزارت زیاته کړې: «موږ به هېڅکله هم د تایوان د خپلواکۍ هڅې ونه‌منو او د ملي یووالي د ساتنې لپاره به هر ډول اړین ګام واخلو.»

له بلې خوا، امریکا وایي چې د تایوان د امنیت ملاتړ یې د «تایوان اړیکو قانون» له مخې یو قانوني مکلفیت دی، خو بیا هم ټینګار کوي چې د «یو چین سیاست» ته ژمن دي، یعنې له رسمي پلوه تایوان د چین برخه ګڼي، خو له هغه سره نږدې غېر رسمي اړیکې لري.