ګنډاپور: د افغانستان لپاره د سرطان تخصصي روغتون جوړول زموږ ژمنتیا ده

پاکستان او ایران د افغان کډوالو اړوند نوې پالیسۍ اعلان کړې، تهران لا دمخه څلورو میلیونو «ناقانونه» افغانانو ته د جولای تر ۶مې نېټې وخت ورکړی، چې له دغه هېواده ووځي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ استازي عرفات جمال د کابل څخه یوې خبرې ناستې ته ویلي: «موږ داسي یو حالت وینو، چې افغانان په ډېره ناوړه، ګډوډ او پراخ ډول له پاکستان او ایرن حخه ایستل کيږی، دا اقدام پر افغانستان د دغه ستنېدونکو کډوالو هرکلي ته چمتو نه دی او ډېر فشار واردوي.»

عرفات جمال د کډوالو د ایستلو شدت د اندېښنې په توګه ګڼلی.

هغه زياته کړې: «سږ کال له پاکستان او ایران څخه له ۱.۶ میلیونه څخه ډېر افغانان خپل هېواد ته ستانه شوي، چې لویه برخه یې له ایران څخه ده. دا شمېره د ۲۰۲۵ کال د دوی د ادراې د ۱.۴ میلیونه د لومړنۍ وړاندوینې څخه زياته ده.»

د ملګرو ملتونو د کډوالۍ عالې کمېشنرۍ اداره اټکل کوي، چې سږ کال به له دواړو هېوادونو څخه درې میلیونه افغانان خپل هېواد ته ستانه شي.

عرفات ویلي: «ډېر شمېر دغه ستنېدونکي خلک په داسې حالت کې هېواد ته راځي، چې ناڅاپه له خپلو مېنو ایستل شوي، له سخت، ستړي کوونکي او سپکوونکي سفر سره مخ شوي دي. دوی دلته ستړي، وارخطا، ځورول شوي او ډېری وخت مایوسه وي.»

دغه ادارې ویلي، چې هره ورځ د اسلام قلعه پولې څخه تر ۳۰ زره زيات کسان افغانستان ته داخليږي او یوازي د جولای په ۴مه نېټه کې شاوخوا ۵۰ زره کسان افغانستان ته داخل شوي.

سرچینو د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو خبریال جواد شينواري ته د شنبه په ورځ (د چنګاښ ۲۱مه) ویلي، چې نیول شویو ۴ کسانو پر دوو پاسپورټونو د تاجکستان وېزې قصدا پاکې کړي؛ څو د امېګرېشن چارواکي تېروتنه وکړي او د افغانستان له لارې غيرې قانوني اروپا ته ولاړ شي.

سرچینو زياته کړې، چې د نیول شویو کسانو څخه تر پلټنو وروسته د انساني قاچاق هغه دوه رهبري کوونکي هم نیول شوي، چې له دې کسانو يې پيسې اخیستې وې.

د معلوماتو له مخي، چې د انساني قاچاق د دوو رهبري کوونکو کسانو سره ۱ لک ۵۴ زره کالدارۍ، په ټلیفون کې پيغامونه او د غير قانوني امېګرېشن د هڅو اسناد هم نیول شوي دي.

د پاکستان انساني قاچاق ضد ادارې ویلي، چې د نیول شویو کسانو د سفر مخه یې نیولې او اړوندو ادارو ته یې سپارلي دي.

دغه ادارې ډاډ وړاندې کړی، چې د دې کسانو د اصلي شبکې د پيدا کېدو هڅې يې شروع کړي.

ډېری کسان وايي، چې د افغانستان د جمهوریت تر سقوط وروسته ډېرو پاکستانیانو د افغانانو په نوم اروپا او نورو هېوادونو ته تللي او یا یې د تګ هڅې کړي.

راپور ښيي چې په دې موده کې د دواړو هېوادونو ترمنځ دوه‌اړخیزه سوداګري ۹۸۹ میلیونه ډالرو ته رسېدلې، چې له دې څخه ۲۷۷ میلیونه ډالر د افغانستان صادارات او ۷۱۲ میلیونه ډالرو په ارزښت له پاکستانه واردات شوي.

افغانستان له پاکستانه سیله وریجې، درمل، بوره، د پنځو صنعتونو لپاره خام مواد او د پنبې ټوکران وارد کړي؛ خو پاکستان ته یې پنبې، د ډبرو سکاره، پیاز، رومیان، ممیز او ماش صادرې کړي دي.

د صنعت او سوداګرۍ وزارت ویاند عبدالسلام جواد د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ ترکیب مهم وباله او ویې ویل چې دا تبادلې د دواړو هېوادونو د اقتصاد لپاره ارزښتناکه ده.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونه وایي چې دا مهال سوداګري د چمن، سپین بولدک، تورخم او ډنډپټان له لارې ترسره کېږي. د دې خونې غړي خان جان الکوزي ویلي، که څه هم د غلام خان لار لا هم تړلې ده، خو د تېر کال په پرتله روان سوداګریز وضعیت ښه شوی دی.

همداراز، د کرنې او مالدارۍ خونې لومړي مرستیال میرویس حاجي زاده له افغان حکومت څخه وغوښتل چې له پاکستان سره اقتصادي اړیکې لا پراخې کړي. هغه وویل: "پاکستان د افغانستان لپاره مهم بازار دی، او ډېر هغه کرنیز توکي چې افغانستان ته اړتیا ده، په دغه هېواد کې پیدا کېږي. د سوداګریزو اړیکو د پیاوړتیا لپاره رغنده تعامل اړین دی."

افغانستان او پاکستان له اوږدې مودې راهیسې نږدې اقتصادي او سوداګریزې اړیکې لري، چې د جغرافیایي نږدېوالي، ګډو کلتوري ارزښتونو او د ترانزیتي لارو له امله پیاوړې شوې دي. که څه هم سیاسي کړکېچونه او ډيورنډ کرښې ته نږدې ستونزې وخت ناوخت پر دې اړیکو منفي اغېز کړی، بیا هم دواړو هېوادونو هڅه کړې چې دوه‌اړخیزه سوداګریز تعاملات وساتي.

د طالبانو د کډوالو ستونزو ته د رسېدو کمېسیون ویلي، چې د ایران څخه په جبري توګه د افغان کډوالو د راستنولو لړۍ چټکه شوي او تېره ورځ د هرات د اسلام کلا له لارې ۳۶۷۰ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۲۱،۸۸۱ کسان و په جبري توګه هېواد ته راستنې شوې دي.

دغه کمېسیون د کډوالو د رستنېدو په اړه په خپل ورځنې راپور کې ویلي، چې په همدې ورځ ایران د نیمروز د ورېښم پله له لارې هم ۷،۲۷۴ تنه افغان کډوال راستانه کړې دي.

یاد کمېسیون ویلي، چې تېره ورځ د تورخم، سپین بولدک او انګور اډې له لارې پاکستان هم نږدې ۱۰۰۰ تنه افغان کډوال راستانه کړې دي.

له ایران څخه د افغان کډوالو د راشړلو لړۍ چټکوالي سره هممهاله د کډوالو لپاره ملګرو ملتونو نړۍ‌وال سازمان خبرداری ورکړی چې ښايي سږ کال درې میلیونه افغان کډوال له ایران او پاکستان څخه خپل هېواد ته ستانه کړای شي. د یادې ادارې یوه چارواکي ویلي، د کډوالو دا پراخه ستنېدنه به افغانستان کې انساني ناورین لا ډېر کړي.

د ښځو په چارو کې د ایران د ولسمشر مرستیالې زهرا بهروزاذر د شنبې په ورځ په دوغارون کې د افغان کډوالو د ستنولو له بهیره له نږدې لېدنه کړې او وايي افغان کډوال په خورا درناوي سره ستنول کیږي.

نوموړې ویلي:«په ایران کې د ناقانونه افغان کډوالو د پاتې کېدو لپاره شرایط نه دي مساعد او دا کسان د عزت او درناوي په فضا کې له ایران څخه وځي.»

نوموړې زیاتوي، چې د ایران په پولو کې د افغان کډوالو ستنولو بهیر کې هېڅ ډول ستونزې نشته، خو د افغانستان لورې ته د ستونزو شتون د دې لامل شوی، چې د ستنولو بهیر کې ځیني وړې ستونزې رامنځته کیږي.

بهروزاذر زیاتوي:«د ایران حکومت هڅه کوي، څو ډاد ترلاسه کړې، چې د ناقانونه کډوالو د ستونولو پروسه په سوله ییزه توګه ترسره شي، ځکه نور موږ د دې خلکو د کوربه‌توب ظرفیت نه لرو.»

پر همدغه مهال نوموړې ویلي، چې افغان کډوال د قانون له مخې، له ایران څخه د وتلو پرمهال د خپلو ټولو وسایلو د اېستلو حق لري.

خو پر همدغه مهال هغه افغان کډوال چې له ایران څخه په جبري توګه راستنول کیږي وايي، د ایران حکومت او خلک له افغان کډوالو سره د سپکاوي ډک چلند تر څنګ افغانستان ته د دوی د سرمایو د انتقال اجازه هم نه ورکوي.