ایران او پاکستان نه د کډوالو څپې؛ د شنبې په ورځ تر ۲۰ زرو ډېر کډوال افغانستان ته ستانه شوي

قانت پرون (شنبه، چنګاښ۲۱مه) په خپلې اېکس‌پاڼه لیکلي چې قزاقستان له افغانستان سره د اقتصادي همکاریو په برخه کې د پام‌ وړ پرمختګ کړی او اوس هڅه کوي له طالبانو سره سیاسي اړیکې پراخې کړي.

نوموړې زیاته کړې چې په تېرو څلورو کلونو کې د افغانستان او قزاقستان ترمنځ اقتصادي اړیکې پراخې شوې دي. د ده په خبره، د دواړو هېوادونو د اقتصادي سکټورونو ترمنځ د سوداګرۍ د لوړېدو په موخه د درې مېلیارده ډالرو یوه ګډه «نقشه» باندې هوکړه شوې ده.

هغه ویلي چې د زیربناوو په برخه کې هم مهمې هوکړې شوې دي. د قانت په وینا، د قزاقستان او طالبانو ترمنځ د شاوخوا ۵۰۰ مېلیونه ډالرو یوه پروژه لاسلیک شوې چې له مخې به یې له تورغونډي نه تر هرات ښار پورې د اورګاډي پټلۍ وغځېږي.

ده همداراز زیاته کړې چې چمتووالی روان دی څو افغانستان د شمال-سوېل اقتصادي دهلېز برخه شي. دا پروژه به، د هغه په باور، د افغانستان له جغرافیایي موقعیت نه د اغېزناکې ګټې اخیستنې زمینه برابره کړي.

یاد طالب چارواکي ادعا کړې چې قزاقستان غواړي له طالبانو سره نه یوازې اقتصادي، بلکې سیاسي اړیکې هم پیاوړې کړي او بله دا چې دغه هېواد د افغانستان د سیاسي ثبات لپاره اراده لري.

دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې له روسیې پرته بل هېڅ هېواد تر اوسه طالبان په رسمیت نه‌دي پېژندلي، خو د سیمې یو شمېر هېوادونه له یادې ډلې سره تعامل او راکړه ورکړه لري.

د امریکا د متحدو ایالتونو ولسمشر ډونالډ ټرمپ ګواښ کړی چې که له مکسیکو او اروپايي ټولنې سره د سوداګریز تړون په تړاو خبرو نتیجه ورنه‌کړه، نو د روان کال د اګسټ میاشتې له لومړۍ نیټې به پرې ۳۰ سلنه ګمرکي تعرفې ولګوي.

اروپايي ټولنې او مکسیکو په غبرګون کې د ټرمپ دغه خبرداری ناعادلانه بللی خو ویلي یې دي چې په دې اړه به خبرو ته دوام ورکړي.

د امریکا ولسمشر د جاپان په ګډون یو شمېر نورو هېوادونو ته هم ورته ګواښونه کړي او دا ډول اقدامات یې د امریکا د اقتصادي ګټو د خوندیتوب لپاره مهم ګڼلي دي.

فایننشل ټایمز رسنۍ ته ځینو سرچینو ویلي چې دغه غوښتنه د امریکا د دفاع وزارت مرستیال د جاپان او اسټرالیا د دفاعي چارو له چارواکو سره په کتنه کې کړې ده.

راپور زیاته شوې چې د پنټاګون غوښتنې دواړه جاپانیان او اسټرالویان ځکه حیران کړي چې تر اوسه امریکا هم د تایون بشپړ پوځي ملاتړ نه دی تضمین کړی.

تایوان یو خپلواک حکومت لري، خو چین یې د خپلې خاورې برخه ګڼي.

دوی شنبه د ( چنګاښ ۲۱مه) کابل کې د اعتراضیه غونډې پرمهال وویل تر څو چې یې حقونه نه وي ورکړل شوي، دوی به خپلو اعتراضونو او غونډو ته دوام ورکړي.

متقاعد عبدالحکیم وايي چې دی او راټول شوي ملګري یې د تقاعد معاشونو ته جدي اړتیا لري او باید نور ونه ځورول شي. هغه وویل: «د طالبانو له مشر نه غوښتنه کوو چې که په خپله خوښه او رضا زموږ معاشونه او حق نه راکوي نو د الله پاک د رضا لپاره دې دا کار وکړي، دا زموږ حق دی او هرو مرو یې باید راکړي».

له تیرو شاوخوا درې کالو راهیسې متقاعدینو په دوامداره توګه د خپلو معاشونو د نه ورکړې له کبله اعتراضونه کړي خو طالبانو بیا ویلي دوی باید د خپلو حقونو د ثابتولو لپاره ځانګړې محکمې ته مراجعه وکړي.

وړاندې د طالبانو د مالیې وزارت ویلي و، چې د دې ډلې د مشر ملا هبت الله د فرمان پر بنسټ، د ټاکل شويو اصولو له مخې متقاعدینو ته د تقاعد د حقونو ورکولو پرېکړه شوې ده خو متقاعدین بیا وايي اړونده ادارې په دغه برخه کې ناغیړي کوي.

د معلوماتو پر بنسټ، د څېړنو په ترڅ کې د یوه افسر په ګډون، له انساني قاچاق سره د مبارزې ادارې دوه کارکوونکي د بډې اخیستنې په تور نیول شوي دي. د اېف‌ای‌اې عمومي رئیس، راجه رفعت مختار په دې اړه یو ګډ څېړنیزه کمېټه هم جوړه کړې ده.

دا قضیه هغه مهال راپورته شوې چې د پاکستان د فدرالي څېړنو ادارې یوه داسې شبکه کشف کړې چې د جعلي اسنادو په کارونې سره یې افغانانو ته د برېښنايي ویزو د صادریدو زمینه برابروله. په دې شبکه کې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت او د استخباراتو (ای اېس ای) یو شمېر کارمندان هم شامل دي.

د دې قضیې په تړاو تر اوسه پورې د نادر رحیم (ای ‌اېس ‌ای کارکوونکي) او د څو افغانانو په ګډون شپږ کسان نیول شوي دي. د افغانانو د هویت په تړاو څه نه دي ویل شوي.

د پلټنو پرمهال، معلومات ترلاسه شوي چې د پولیسو یو شمېر افسران هم له شکمنو کسانو سره په اړیکه کې وو او د بډې اخیستو په بدل کې یې هغوی ته امتیازات ورکول. ویل کېږي دوو پاکستاني پولیسو افسرانو د زبیر په نوم له یوه افغان شکمن نه د هغه د قضیې د اسانتیا په تور پیسې اخیستې دي.

د پاکستان د فدالي څېړنو ادارې د خپلو څېړنو د دوام لپاره یوه څلور کسیزه کمېټه ټاکلې چې مشري یې د دغې ادارې مرستیال رییس نعمان خلیل کوي.

پاکستاني چارواکو ویلي چې نورې پلټنې روانې دي او هغه کسان چې په دې فساد کې ښکیل وي، له جدي چلند سره به مخ شي.

دا په داسې حال کې ده چې تېره اوونۍ د پاکستان د فدرالي څېړنو ادارې (FIA) اعلان کړی و چې د ویزو د درغلۍ یوه لویه ډله یې کشف کړې او دغې ډلې د جعلي اسنادو په کارونې سره افغانانو ته د پاکستان برېښنايي ویزې صادرولې. په دې قضیه کې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت او د دغه هېواد استخباراتو یو شمېر کارکوونکي تورن شوي دي.

د یادونې ده چې په پاکستان مېشت افغانان هم د دغه هېواد د ویزو له تمدید نه شکایتونه کوي او له تېرې شاوخوا یوې اوونۍ راهیسې پاکستاني حکومت د هغوی لپاره د ویزو نوي کېدو بهیر په ټپه ودرولی.