د قزاقستان ولسمشر د کابل او استانه ترمنځ د دوه‌ اړخیزو همکاریو پر پیاوړتیا ټینګار وکړ

د هلمند لپاره د طالبانو د امنیه قومندانۍ ویاند عزت‌الله حقاني چهاشنبه (د چنګاښ ۲۵مه) سیمه‌ییزو سرچینو ته زیاته کړې، چې دا پېښه د ۵۸۰ ماډل مساپر وړونکي موټر او یوه فلانګ‌کوچ ترمنځ رامنځته شوې ده. د هغه په وینا؛ ټپیان د ګرشک ولسوالۍ روغتیايي مرکز ته لېږدول شوي دي.

ورته مهال له هلمند نه ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل-پښتو ته خبر ورکړی، چې په ټپیانو کې د دوو کسانو روغتیايي وضعیت نازک او د اندېښنې وړ دی. ویل کېږي، پېښه د موټر چلوونکو د بې‌غورۍ او بې‌احتیاطۍ له امله رامنځته شوې ده.

له تېرو څه باندې درې نیمو کلونو راهیسې په افغانستان کې ټرافیکي پېښې په بې‌سارې توګه او تر بل هر وخت ډېرې شوې دي، چې له امله یې زرګونه کسان مړه او سلګونه نور سخت او برسېرن ټپيان شوي دي. د افغانستان انټرنشنل-پښتو د یوه راپور پر بنسټ؛ په تېر یوه کال دوه زره کسان د ټرافیکي پېښو له امله مړه شوي دي.

طالبانو په وار- وار ادعا کړې، چې له موټر چلوونکو یې غوښتي څو د هر ډول سفر پرمهال احتیاط وکړي او د مساپرو ژوند وژغوري او د دې ترڅنګ یې د ټرافیکي پېښو د مخنیوي په موخه د هېواد په یو شمېر لویو لارو د چلوونکو د ګړندي سرعت د پېژندنې او مخنیوي لپاره ځانګړې طرحې هم ترتیب کړې دي.

د یادونې ده، چې په نوره نړۍ کې هم ټرافیکي پېښې کېږي؛ خو افغانستان او پاکستان دوه یوازیني هېوادونه دي، چې له تېرو څو کلونو راهیسې په‌کې ترافیکي پېښې په بې‌ساري توګه ډېرې کېږي.

د هغه په وینا؛ د ازموینو په جوړښت کې وروستي اصلاحات د ځانګړو معیارونو پر بنسټ او د بایومیټریک غوندې د عصري میتودونو له لارې پلي شوي دي.

نوموړي د رسنیو په مرکز کې خبریالانو ته په یوې جوړې شوې غونډه کې زیاته کړې، چې د «بدیل» د مخنیوي لپاره د بایومیټریک سیسټم کارول پلي شوی او اوس د دې ادارې دفترونه په رسمي ډول هرات، کندهار، بلخ، کندوز، پکتیا، بامیان او ننګرهار ولایتونو کې فعالیت لري.

ورته مهال، د دې ادارې مشر ویلي چې د کانکور، ماسټرۍ، دیني مدرسې، اې‌ایګسټ او تخصصي ازموینو لپاره د پوښتنو بانکونه چمتو شوي؛ څو په ازموینو کې د پوښتنو له تکرار او درغلۍ مخه ونیول شي. د نوموړي په وینا؛ په لومړي ځل زرګونه زده‌کړیالان په انلاین ډول د نوم‌لیکنې له خدمتونو برخمن شوي دي.

نوموړي همداراز ویلي، چې د دغې ادارې موخه دا ده چې د سیمې او نړۍ له تجربو څخه په ګټې‌اخیستنې، د ازموینو نوی افغاني او معیاري سېسټم رامنځته کړي.

د طالبانو د ازموینې ادارې مشر عبدالباقي حقاني د نجونو د ازموینو په تړاو هېڅ نه دي ویلي. دا په داسې حال کې ده، چې پر افغانستان د طالبانو تر واکمنېدو وروسته نږدې څلور کاله کېږي چې له شپږم ټولګي پورته افغان نجونې له زده‌کړو بې‌برخې دي.

تېرکال هم دغې ادارې د هېواد په کچه ۴۴ لویې او وړې ازموینې اخیستې وې.

د هغه په وینا؛ هغه مهال عمومي تصور دا و، چې طالبان به ونه‌شي کولای خپل رژیم ته دوام ورکړي؛ خو دی زیاتوي چې د یادې ډلې مشرانو په «مدبرانه هڅو» سره د هېواد په بېلابېلو برخو کې مثبت بدلونونه راوستي دي.

ښاغلي عبدالواسع همداراز د طالبانو د لاسته راوړنو په نوم رسنیو ته په خبرو کې ادعا کړې، چې افغانستان له یوه «کاذب اقتصاد» سره مخ او د بهرنیو مرستو پر بنسټ ولاړ و. نوموړي زیاته کړې، چې پر افغانستان نړۍوال فشارونه او بندیزونه لګېدلي وو او هڅه کېده چې هېواد منزوي شي.

د ریاست‌الوزرا دفتر رئیس ټینګار کړی، چې د دغې ډلې رژیم په تېرو څلورو کلونو کې له شته امکاناتو څخه په ګټې اخیستنې د هېواد په امنیتي، اقتصادي، ټولنیزو او نورو برخو کې اصلاحات راوستي دي.

د طالبانو یاد چارواکی دغه څرګندونې داسې مهال کوي، چې پر افغانستان د دغې ډلې تر واکمنېدو وروسته د بې‌کارۍ او بې‌وزلۍ لمن تر بل هر وخت پراخه شوې ده.

همداراز، طالبانو تراوسه د یو ټول‌ منلي او ټول‌ګډوني حکومت پر جوړېدو هوکړه نه‌ده کړې؛ بلکې واک یې یوازې د خپلې ډلې اړوند ملایانو په لاس کې ورکړی، چې دا چاره یې د کورنیو ستونزو مهم لامل بلل کېږي.

د دې څېړنې پر بنسټ؛ طالبانو هڅه کړې، چې د «حساس توازن» په ساتلو سره د دې ډلو پر وړاندې مستقیم اقدام ونه کړي؛ خو په ورته وخت کې یې هغوی ته د فعالیت، پوځي روزنې، د جنګیالیو جلب‌‌جذب او ان د دیني مدرسو د پراخېدو زمینه برابره کړې. دا هرڅه د دې لامل شوي، چې دا ډلې افراطي افکار خپاره کړي.

د دې څېړنې د لوړپوړې څېړونکې ډاکټرې ویدا مهران په وینا؛ د طالبانو او جهادي ډلو ترمنځ اړیکې ډېرې پخوانۍ ریښې لري، خو اوس‌مهال اقتصادي ګټو په ځانګړې توګه د کانونو د استخراج په برخه کې دا اړیکې نورې هم پیاوړې کړې دي.

څېړنې ښودلې، چې طالبان د القاعدې له لارې د قاچاق نړۍوالو شبکو ته لاس‌رسی لري او په اوونۍ کې په مېلیونونه ډالر د سرو زرو د کانونو په څېر سرچینو نه ترلاسه کوي. دا عاید د طالبانو په رسمي بودجه کې شامل نه دي؛ بلکې د دواړو خواوو ترمنځ وېشل کېږي.

راپور ښيي، چې دا همکاري نه یوازې په مالي برخه کې ده؛ بلکې طالبانو القاعدې ته اجازه ورکړې، چې په افغان خاوره کې جهادي روزنیز مرکزونه پراخ او نوي کسان استخدام کړي.

بل‌خوا، د تحریک طالبان پاکستان یا ټي‌ټي‌پي هم د افغانستان په خاوره کې خوندي ځای پیدا کړی او دا ډله توانېدلې، چې بیا منظم شي، ځواکونه استخدام کړي او د خیبرپښتونخوا په قبایلي سیمو کې ترهرګریز بریدونه ډېر کړي. دغې ډلې د خپلو جنګیالیو د پیاوړتیا لپاره له طالبانو سره نږدې اړیکې ساتلې دي.

د دې څېړنې له مخې؛ طالبان له یادو ډلو سره په اېډیالوژیکي، لوژستیکي او عملیاتي برخو کې اړیکې لري. همداراز، طالبان هڅه کوي، د یادو وسله‌والو ډلې په کنټرول کې ملا هبت‌الله هم خپل رول ولري. راپور خبرداری ورکړی، چې د دغه ډول اړیکو دوام به د سیمې او نړۍ امنیت ته جدي ګواښ پېښ کړي.

یاده ورځپاڼه وايي، برېتانیا د کابل د پرځېدو پرمهال د خپلو افغان همکارانو د ژغورنې لپاره اړین اقدامات ونه کړل او له همدې امله هغوی د طالبانو له ګواښ سره مخ شول.

په راپور کې راغلي، کله چې طالبان د کابل نیولو ته نږدې شوي وو، د برېتانیا د بهرنیو چارو وزیر ډومینیک راب د دغه ناورین د مدیریت پر ځای پر خپلو رخصتیو بوخت و. ورته مهال، د بېړني اېستلو پرمهال یوازې بهرنيیو کارکوونکو ته پاملرنه کېده او ډېری افغانان چې د کلونو-کلونو لپاره یې د برېټانیا له سفارت یا ځواکونو سره کار کړی و، له پامه غورځول شوي وو.

ګارډېن ورځپاڼې زیاته کړې، چې برېټانوي ملکي مامورینو د افغانانو د پناه غوښتنې غوښتنلیکونو د پروسس کولو لپاره شپه او ورځ کار کاوه،؛ خو د اېستلو بهیر ګډوډو او بسنه یې نه کوله.د کابل په هوايي ډګر کې د ګڼې ګوڼې په ترڅ کې، په یوه ځانمرګي برید کې نږدې ۲۰۰ کسان ووژل شول او ډېری نور په تېښته بریالي شول.

د یادې ورځپاڼې راپور کې زیاته شوې، یو شمېر هغه کسان چې له افغانستانه د وتلو وس یې نه درلود اړ شول چې پټ شي؛ د ایران او پاکستان په څېر ګاونډیو هېوادونو ته وتښتي، هغه ځایونه چې هغوی لا هم د کډوالۍ حیثیت په ترلاسه‌کېدو کې له ستونزو سره مخ دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د ګارډېن ورځپاڼې نوي افشا شوي اسناد ښیي چې د یو شمېر هغو افغانانو معلومات چې په انګلستان کې یې د پناه غوښتنه کړې وه؛ بربنډ شوي او د هغوی د خوندیتوب په تړاو یې اندېښنې راپورته کړې دي.

نوموړې ورځپاڼه د خپلو منتقدینو په حواله وايي، چې برېټانیا یو وار بیا د ډیموکراسۍ، بشري حقونو او خوندیتوب د باورکوونکو پر وړاندې بې‌پروايي کړې ده. ډېری دا کسان اوس په وېره کې ژوند کوي او د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې له جدي ګواښ سره مخ دي.

د بشري حقونو کارپوهان خبرداری ورکوي، چې د برېتانیا چلند نه یوازې د انسانانو ژوند له ګواښ سره مخ کړی؛ بلکې د لندن پر ژمنو یې نړۍوال باور هم تر پوښتنې لاندې راوستی دی.