د بامیان ولایت لپاره د طالبانو پوهنې ریاست ځايي چارواکي وايي، چې په دغه ولایت کې د ۱۴۰۴ ښوونیز کال له پیل سره سم په مرکز او ولسوالیو کې تر ۱۲زره ډېر زدهکوونکي په ښوونځیو او مدرسو کې جذب شوي دي.
د بامیان لپاره د طالبانو د پوهنې رییس عنایتالله سهار ویلي، چې د تازه جذب شويو زدهکوونکو په شمېر کې د تېر ښوونیز کال پرتله نږدې ۲۰ سلنه زیاتوالی راغلی دی.
دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې له شپږم ټولګې پورته د نجونو پرمخ د ښوونځیو دروازې تړلې دي.
د طالبانو د ریاست الوزرا د دفتر رییس ملا عبدالواسع ادعا کړې، چې د تېر جمهوري نظام ټولې ننګونې او ناخوالې دغې ډلې ته په میراث پاتې شوې دي. نوموړي د تېر جمهوري نظام ستونزې، کورني خنډونه او نړۍوال بندیزونه د طالبانو لپاره یوه ازموینه بللې ده.
د هغه په وینا؛ هغه مهال عمومي تصور دا و، چې طالبان به ونهشي کولای خپل رژیم ته دوام ورکړي؛ خو دی زیاتوي چې د یادې ډلې مشرانو په «مدبرانه هڅو» سره د هېواد په بېلابېلو برخو کې مثبت بدلونونه راوستي دي.
ښاغلي عبدالواسع همداراز د طالبانو د لاسته راوړنو په نوم رسنیو ته په خبرو کې ادعا کړې، چې افغانستان له یوه «کاذب اقتصاد» سره مخ او د بهرنیو مرستو پر بنسټ ولاړ و. نوموړي زیاته کړې، چې پر افغانستان نړۍوال فشارونه او بندیزونه لګېدلي وو او هڅه کېده چې هېواد منزوي شي.
د ریاستالوزرا دفتر رئیس ټینګار کړی، چې د دغې ډلې رژیم په تېرو څلورو کلونو کې له شته امکاناتو څخه په ګټې اخیستنې د هېواد په امنیتي، اقتصادي، ټولنیزو او نورو برخو کې اصلاحات راوستي دي.
د طالبانو یاد چارواکی دغه څرګندونې داسې مهال کوي، چې پر افغانستان د دغې ډلې تر واکمنېدو وروسته د بېکارۍ او بېوزلۍ لمن تر بل هر وخت پراخه شوې ده.
همداراز، طالبانو تراوسه د یو ټول منلي او ټولګډوني حکومت پر جوړېدو هوکړه نهده کړې؛ بلکې واک یې یوازې د خپلې ډلې اړوند ملایانو په لاس کې ورکړی، چې دا چاره یې د کورنیو ستونزو مهم لامل بلل کېږي.
په تېرو ۲۵ ورځو کې د هندوستان په هېماچل پردېش ایالت کې د سختو بارانونو او سېلابونو له امله د مړو شویو کسانو شمېر ۱۰۶ ته لوړ شو.
د دغه ایالت د طبیعي پېښو پر وړاندې د مدیریت ادارې ویلي، چې یاد کسان د سختو بارانونو، سېلابونو، ځمکې ښویېدنې او توندو بادونو له کبله په رامنځته شویو ټرافیکي پېښو کې مړي شوي دي.
د یادې ادارې د معلوماتو له مخې ورښتونو دارنګه تر ۲۹۰ ډېر کورونه هم ویجاړ کړي دي.
له بل پلوه د طبیعي پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې ځايي چارواکو په راتلونکو ورځو کې هم د سختو ورښتونو په اړه خبرداری ورکړی او د احتیاطي تدابیرو سپارښتنه یې کړې ده.
د برېتانیا د اېکسټر پوهنتون یوه نوې څېړنه ښيي، چې طالبانو پر افغانستان تر واکمنېدو وروسته د القاعده، تحریک طالبان پاکستان یا ټيټيپي په ګډون له افراطي او جهادي ډلو سره محتاط؛ خو ښې اړیکې ساتلې دي.
د دې څېړنې پر بنسټ؛ طالبانو هڅه کړې، چې د «حساس توازن» په ساتلو سره د دې ډلو پر وړاندې مستقیم اقدام ونه کړي؛ خو په ورته وخت کې یې هغوی ته د فعالیت، پوځي روزنې، د جنګیالیو جلبجذب او ان د دیني مدرسو د پراخېدو زمینه برابره کړې. دا هرڅه د دې لامل شوي، چې دا ډلې افراطي افکار خپاره کړي.
د دې څېړنې د لوړپوړې څېړونکې ډاکټرې ویدا مهران په وینا؛ د طالبانو او جهادي ډلو ترمنځ اړیکې ډېرې پخوانۍ ریښې لري، خو اوسمهال اقتصادي ګټو په ځانګړې توګه د کانونو د استخراج په برخه کې دا اړیکې نورې هم پیاوړې کړې دي.
څېړنې ښودلې، چې طالبان د القاعدې له لارې د قاچاق نړۍوالو شبکو ته لاسرسی لري او په اوونۍ کې په مېلیونونه ډالر د سرو زرو د کانونو په څېر سرچینو نه ترلاسه کوي. دا عاید د طالبانو په رسمي بودجه کې شامل نه دي؛ بلکې د دواړو خواوو ترمنځ وېشل کېږي.
راپور ښيي، چې دا همکاري نه یوازې په مالي برخه کې ده؛ بلکې طالبانو القاعدې ته اجازه ورکړې، چې په افغان خاوره کې جهادي روزنیز مرکزونه پراخ او نوي کسان استخدام کړي.
بلخوا، د تحریک طالبان پاکستان یا ټيټيپي هم د افغانستان په خاوره کې خوندي ځای پیدا کړی او دا ډله توانېدلې، چې بیا منظم شي، ځواکونه استخدام کړي او د خیبرپښتونخوا په قبایلي سیمو کې ترهرګریز بریدونه ډېر کړي. دغې ډلې د خپلو جنګیالیو د پیاوړتیا لپاره له طالبانو سره نږدې اړیکې ساتلې دي.
د دې څېړنې له مخې؛ طالبان له یادو ډلو سره په اېډیالوژیکي، لوژستیکي او عملیاتي برخو کې اړیکې لري. همداراز، طالبان هڅه کوي، د یادو وسلهوالو ډلې په کنټرول کې ملا هبتالله هم خپل رول ولري. راپور خبرداری ورکړی، چې د دغه ډول اړیکو دوام به د سیمې او نړۍ امنیت ته جدي ګواښ پېښ کړي.
ګارډین ورځپاڼې د خپلو ترلاسهکړو اسنادو پر بنسټ راپور ورکړی، چې د برېتانیا حکومت د خپلو افغان همکارانو پر وړاندې بېغوري کړې ده.
یاده ورځپاڼه وايي، برېتانیا د کابل د پرځېدو پرمهال د خپلو افغان همکارانو د ژغورنې لپاره اړین اقدامات ونه کړل او له همدې امله هغوی د طالبانو له ګواښ سره مخ شول.
په راپور کې راغلي، کله چې طالبان د کابل نیولو ته نږدې شوي وو، د برېتانیا د بهرنیو چارو وزیر ډومینیک راب د دغه ناورین د مدیریت پر ځای پر خپلو رخصتیو بوخت و. ورته مهال، د بېړني اېستلو پرمهال یوازې بهرنيیو کارکوونکو ته پاملرنه کېده او ډېری افغانان چې د کلونو-کلونو لپاره یې د برېټانیا له سفارت یا ځواکونو سره کار کړی و، له پامه غورځول شوي وو.
ګارډېن ورځپاڼې زیاته کړې، چې برېټانوي ملکي مامورینو د افغانانو د پناه غوښتنې غوښتنلیکونو د پروسس کولو لپاره شپه او ورځ کار کاوه،؛ خو د اېستلو بهیر ګډوډو او بسنه یې نه کوله.د کابل په هوايي ډګر کې د ګڼې ګوڼې په ترڅ کې، په یوه ځانمرګي برید کې نږدې ۲۰۰ کسان ووژل شول او ډېری نور په تېښته بریالي شول.
د یادې ورځپاڼې راپور کې زیاته شوې، یو شمېر هغه کسان چې له افغانستانه د وتلو وس یې نه درلود اړ شول چې پټ شي؛ د ایران او پاکستان په څېر ګاونډیو هېوادونو ته وتښتي، هغه ځایونه چې هغوی لا هم د کډوالۍ حیثیت په ترلاسهکېدو کې له ستونزو سره مخ دي.
دا په داسې حال کې ده، چې د ګارډېن ورځپاڼې نوي افشا شوي اسناد ښیي چې د یو شمېر هغو افغانانو معلومات چې په انګلستان کې یې د پناه غوښتنه کړې وه؛ بربنډ شوي او د هغوی د خوندیتوب په تړاو یې اندېښنې راپورته کړې دي.
نوموړې ورځپاڼه د خپلو منتقدینو په حواله وايي، چې برېټانیا یو وار بیا د ډیموکراسۍ، بشري حقونو او خوندیتوب د باورکوونکو پر وړاندې بېپروايي کړې ده. ډېری دا کسان اوس په وېره کې ژوند کوي او د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې له جدي ګواښ سره مخ دي.
د بشري حقونو کارپوهان خبرداری ورکوي، چې د برېتانیا چلند نه یوازې د انسانانو ژوند له ګواښ سره مخ کړی؛ بلکې د لندن پر ژمنو یې نړۍوال باور هم تر پوښتنې لاندې راوستی دی.
د ایران د اوبو او برېښنا وزیر عباس عليابادي وايي، هېواد یې د اوبو د سرچینو مدیریت او حقونو په اړه له څلورو ګاونډیو هېوادونو، افغانستان، ترکمنستان، تاجکستان او ازبکستان سره مذاکرات پیل کړي دي. هغه ټینګار کړی، چې دا مذاکرات به دوام ومومي او ایران د اوبو بشپړ حق غواړي.
نوموړي همداراز خبرداری ورکړی، چې ایران له سختې وچکالۍ سره مخ دی او که دا لړۍ دوام ومومي؛ نو ښايي په راتلونکې میاشت کې تهران ته نږدې د مملو بند له کاره ووځي.
هغه زیاته کړې، چې له دې وروسته، د لاتیان، لار او کرج بندونه هم د بندېدو له ګواښ سره مخ دي.
د عليابادي په وينا؛ په ايران کې د تېرکال پرتله باران ۳۱ سلنه او د اوږدمهالي اوسط پرتله ۴۴ سلنه کم شوی دی او دغه هېواد په تېرو ۳۰ کلونو کې د خپلو اوبو شاوخوا ۱۰۰ مېليارد مکعب متره له لاسه ورکړي دي. تسنیم خبري اژانس د هغه په حواله راپور ورکړی، چې د دغه کمښت يوه برخه د اقليمي بدلون له امله ده او بله برخه يې د انسانانو د ناسم مصرف له امله ده.
ورته مهال نوموړي ایرانیانو ته خبرداری ورکړي، چې هغوی باید په ناسمه توګه د اوبو کارول ودروي. د هغه په وینا؛ هغه کسان چې د خپلو کورونه انګړونه مینځي یا په ناقانونه او د دولت له اجازې پرته حوضونو کې اوبه کاروي، له قانوني چلند سره به مخ شي.
له افغانستان سره د اوبو پر سر د ایران ناندرۍ کومه نوې خبره نه ده؛ بلکې تر دې مخکې هم د دغه هېواد چارواکو په ځلونو-ځلونو ویلي، چې له افغانستان نه د اوبو حق غواړي. څه موده مخکې د دغه هېواد د حکومت ویاندې فاطمه مهاجراني ویلي و، چې د هلمند سیند د اوبو یوه برخه د ایران حق دی او د دغه بهیر د دوام لپاره ډېپلوماټیکې هڅې روانې دي.
ایران او افغانستان په ۱۳۵۰ هجري لمریز کال کې د هلمند سیند د اوبو د وېش په تړاو یو تړون لاسلیک کړی؛ خو ایراني چارواکي ادعا کوي، چې پر افغانستان د طالبانو تر واکمنېدو وروسته دا تړون په سمه توګه نه دی پلي شوی.