د سوریې په سوېل کې د خونړۍ نښتو د قربانیانو شمېر ۹۴۰ ته ورسېد

د انډېپېنډنټ انسټیټیوټ په خپله تازه خپره شوې مقاله کې لیکلي، چې د امریکا له‌خوا د اسلامي نړۍ په هېوادونو کې لاسوهنې، د بدلونونو تر شا د "ازادۍ" شعارونه او بیا د خپل لاس جوړ کړکېچونو د حل په موخه بیاځلي پوځي مداخلې د یوه تاریخي تسلسل بڼه غوره کړې ده، چې د دې پایله د ترهګرۍ پراختیا، د دولتونو سقوط او د میلیونونو بې‌ګناه انسانانو کړاوونه دي.

په مقاله کې راغلي، چې د ۲۰۱۶م کال د ولسمشرۍ ټاکنو پر مهال د لیبیا، افغانستان او عراق کړکېچونه د امریکا د بهرنۍ تګلارې د ناکامۍ څرګندې نښې وې.
ډېری جمهوري‌پالانو د افغانستان او عراق ناورینونه پر بارک اوباما واچول، خو د لیبیا د ناورین او د داعش د چټک راڅرګندېدو مسوولیت د هیلاري کلنټن د مشرۍ پر مهال رامنځته شو.

مقاله زیاتوي، داسې ښکاري چې د امریکا سیاستوال له خپلو تېرو تګلارو څخه سترګې پټوي.

په مقاله کې ویل شوي، چې ډونالد ټرمپ که څه هم له بې‌پروا قضاوتونو او د کډوالو پر ضد په ناسم چلند بدنام دی، خو یو حقیقت کې یې روښانه کړه، چې جورج ډبلیو بوش نه یوازې د سیپټمبر ۱۱ بریدونو مخنیوی ونه کړ، بلکې د افغانستان د «اشغال» له لارې په یو بې‌پایه ملت‌جوړونې کې ښکېل شو او بیا یې د جعلي استخباراتو پر بنسټ عراق ونیو، یو داسې اقدام چې د القاعده عراق څانګه او وروسته خونړۍ داعش ډله وزېږېده.

د امریکا پر سیاست نیوکې یوازې د جګړو له پیل سره پای ته نه دي رسېدلي.

بارک اوباما چې د لیبیا پر ضد هوايي برېدونه د کلېنټن په فشار ومنل، وروسته له هغه اړ شو چې بېرته هم هلته او هم عراق ته ځواکونه واستوي، څو د خپل لاس جوړ کړکېچونه کابو کړي.

ددغه انسټيټیوټ په مقاله کې راغلي، چې د امریکا د لاسوهنو رېښه لا ژوره ده.

د سړې جګړې پر مهال کله چې شوروي اتحاد پر افغانستان یرغل وکړ، امریکا د سعودي عربستان له سخت دریځه وهابي مفکورې سره اوږه په اوږه، مجاهدین تمویل کړل، همدا ملاتړ د اسلامي وسله‌والو د نړۍوال جریان پیل و، چې وروسته القاعده او بیا داعش وزېږېد.

د دې هر څه تر شا یو ستر ټکی دا دی، چې د امریکا، لوېدیځو هېوادونو او روسیې مداخلې که څه هم د اسلامي سخت دریځۍ پیدا کوونکې نه دي، خو د هغوی غبرګون د شعاع د پراخوالي لامل شوې. د داعش له خوا د پاریس بریدونه د فرانسې د نظامي لاسوهنو پایله وه، چې له امریکا سره یې په لیبیا او مالي کې همکاري کړې وه.

مقاله زیاتوي، چې ترهګري د خاورې د اشغال، کلتوري سپکاوي او بهرني پوځي شتون پروړاندې مستقیم غبرګون دی. د امریکا پر دوو سوداګریزو مرکزونو د سپټامبر پر یوولسمې له بریدونو راهیسې دغه هېواد لږ تر لږه په اوو اسلامي هېوادونو کې نظامي عملیات کړي.

مقاله د پوښتنې په بڼه وایي چې په دې حساس پړاو کې کله چې داعش د لیبیا په سیرت ښار کې د نوي "خلافت" د جوړېدو هڅې کوي، امریکايي استخبارات دا څانګه د داعش تر ټولو خطرناکه څانګه بولي. اوباما چې مخکې یې د "نشت مداخلې" وعدې کړې وې، بیا هم د لیبیا پر ضد د بریدونو پر پراخولو غور کوي.

په دغه مقاله کې ویل شوي، چې په افغانستان کې د امریکا د دوو لسیزو حضور هم د داسې یوه ملت پر ضد بدلون ته لاره هواره کړه، چې د پاشل کېدو له خطر سره مخ و. د طالبانو د نسکورېدو پر ځای باید پر القاعدې دقیق عملیات ترسره شوي وای.

په عراق کې د صدام حسین د حکومت نسکورول هم ورته نتایج درلودل.

په مقاله کې د پوښتنې په بڼه ویل شوي، چې ایا د امریکا د بهرنۍ تګلارې دوامداره ناکامي به یو ځل بیا په لیبیا کې تکرار شي؟

که ریښتیا هم امریکا غواړي د ترهګرۍ ګواښ کم کړي، نو باید خپلې نظامي مداخلې پای ته ورسوي، نه دا چې نورې زیاتې کړي.

تجربو ښودلې چې کمه ‌مداخله، لکه څنګه چې د امریکا له خوا د لبنان پرېښودو وروسته د حزب‌الله بریدونه راکم شول، ګټور تمامېدای شي.

د مقالې په پای کې راغلي، تاریخ باید یوازې د یادونې نه، بلکې د عبرت سرچینه وي.

که امریکا او د هغې متحدین غواړي نور ځان له ترهګرۍ وساتي، باید د خپلو تېرو سیاستونو پر عواقبو ودرېږي، نه دا چې په هماغه تېرو لارو بیا ګامونه واخلي.

د اسلامي هېوادونو اشغال او مداخلې چې د "ثبات" او "ډېموکراسۍ" تر نامه لاندې ترسره کېږي، یوازې جګړې اوږدوي، افراط ته وده ورکوي او یوه بل نسل ته د غچ اخیستنې اور ورپېژني.

یوې برېتانوۍ ورځپاڼې د شنبې په ورځ په یوه راپور کې د دغه هېواد د دفاع وزارت د ویاند له قوله لیکلي: «حکومت به د تاوان د ورکړې یا قانوني دعوا پروړاندې پیاوړې دفاع وکړي او دا یوازې فرضي ادعاوې دي.»

د دغه هېواد دفاع وزارت همداراز ویلي، چې دوی به د اوس لپاره زیانمنو کسانو ته هېڅ تاوان ور نه کړي.

دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې د برېتانیوي ځواکونو یو شمېر پخواني افغان همکاران چې تازه یې نومونه افشا شوي، ویلي و چې د خپل ځان او کورنۍ د امنیت په اړه ډېر اندېښمن دي.

دوی له افغانستان انټرنشنل-پښتو سره د خپل هویت د پټ ساتلو په شرط خبرو کې خبرداری ورکړی، چې د زیان رسېدو په صورت کې به نړۍوالو محکمو ته شکایت وکړي.

د ۲۰۲۲ کال په فبرورۍ کې د برېتانیا د دفاع وزارت د یوه کارکوونکي له‌خوا په ناپامۍ سره د دغه هېواد ځواکونو د افغان همکارانو معلومات چې له برېتانیا یې د پناه غوښتنه کړې وه، د یوه برېښنالیک له لارې شریک شول.

د راپورونو له مخې، په دې افشا شوي نوملړ کې نږدې ۲۵ زره کسان شامل دي او په بېلابېلو برخو کې یې له برېتانیوي ځواکونو سره همکاري کړې ده.

د طالبانو مرستیال ویاند حمدالله فطرت د شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۸مه) په خپل اېکس کې لیکلي، چې د دوی اړوند د مالي او روغتيايي چارو د تنظيم کمېټو له دغو کورنيو سره په بېلابېلو برخو کې مرستې هم کړې دي.

د نوموړي په وینا، د هرات د اسلام‌کلا له لارې ۱۶۶۵ کورنۍ چې شمېر یې ۱۰،۰۱۸ کسانو ته رسېږي، د نیمروز له ورېښمو له لارې ۷۷۱ کورنۍ چې ۳۸۲۱ کسان کېږي، د کندهار له سپین‌بولدک څخه ۷۵ کورنۍ چې ۳۹۴ غړي لري، د ننګرهار له تورخم څخه ۴۰ کورنۍ چې ۲۱۱ غړي لري، د پکتیکا له انګور اډې څخه د یوې کورنۍ ۸ غړي او همداراز د یو شمېر نورو فرعي لارو له لارې یو شمېر افغان کډوال هېواد ته راستانه شوي دي.

فطرت ویلي، چې دغه کورنۍ يې د ټرانسپورټ د ځانګړې کمېټې له خوا خپلو ولایتونو او سيمو ته لېږلې دي.

هغه زیاته کړې، چې کډوالو ته یې د مالي مرستو، لنډمهاله مېشتېدو، د خپل نظام، کډوالۍ، صبر او زغم په اړه لازمې لارښوونې هم کړې دي.

د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنر فیلیپو ګرانډي نن د طالبانو د کډوالو چارو وزیر عبدالکبیر سره په لیدنه کې ویلي، چې له ایران او پاکستان څخه د افغان کډوالو جبري اېستلو وضعیت به له نړۍوالو سره هم شریک کړي.

طالبانو ویلي، چې هغه به هرات او له هغه وروسته ایران ته سفر وکړي.

د یادونې وړ ده، چې په دې وروستیو میاشتو کې د پاکستان او ایران څخه د افغان کډوالو د جبري اېستلو پروسه چټکه شوې ده، خو په افغانستان کې د سرپناه نشتون د دې کډواله له تر ټولو لویو ستونزو څخه بلل کېږي.

د راپورونو له مخې، په دې کښتۍ کې د عملې په ګډون ۵۳ سیلانیان چې د ویتنام د هالونګ بې په نوم سیلاني سیمې ته تللي وو، خو د ناڅاپاني زورور باران له امله یې کښتۍ په اوبو کې ډوبه شوې ده.

د یادې پیښې په اړه راپورونو کې ویل شوې، چې پوله ساتو ځواکونو د کښتۍ ۱۲ سورلي ژوندي ژغورلي او د ۱۸ کسانو مړي یې له اوبو را ایستلي دي.

چارواکو د شنبې په ورځ رسنیو ته ویلي، چې په اوبو کې د ډوب شویو پاتې کسانو لټون دوام لري.

رویټرز زیاته کړې، چې د سوېدا ښار دننه ډزې اورېدل شوي او مرمۍ د شاوخوا کلیو پر لور لګیدلي دي. خو تر اوسه د دغو ډزو له امله د کره مرګ ژوبلې په اړه راپور نه دې ورکړل شوي.

د سوریې حکومت تردې وړاندې ویلي وو، چې د سوېلي سیمې لپاره یې امنیتي ځواکونه ځای پر ځای کړي او له ټولو خواوو یې غوښتي چې د نږدې یوې اونۍ جګړو وروسته دې اوربند ته درناوی وکړي.

د سوریې لنډ مهالي ولسمشر احمد الشرع ویلي و، چې د سعودي عربستان او امریکا په منځګړیتوب د اوربند لپاره مرسته کړې، خو د سوریې پر پلازمېنه دمشق باندې یې د اسراییل د هوايي برېدونو له امله نیوکه کړې ده.