اسماعیل بقایي: ایران په تېرو پنځو لسیزو کې د افغان کډوالو ستر او «سخي» کوربه پاتې شوی

د دغې ادارې په وینا، په صادراتو کې صادرات او بياځلي صادرات شامل دي او په وارداتو کې ټول محصولي او غير محصولي واردات حساب شوي او تر ټولو ډېر صادرات هم پاکستان، هند او متحده عربي اماراتو ته شوي.

یاده اداره وايي، چې تر ټولو زیات واردات له ایران، پاکستان او چین هېوادونو شوي دي.

د روان کال په غويي میاشت کې بیا د صادراتو ټول ارزښت څه باندې ۱۰۲ میلیونه ډالره او د وارداتو ټول ارزښت یو میلیارد او ۲۴۴ میلیونه ډالره و.

د طالبانو تر واک لاندې ارګ نن دوشنبه، د چنګاښ ۳۰مه وویل، چې د اسلامي نړۍ د پیوستون سازمان رییس او مل پلاوي سره په کتنه کې د طالبانو او د یاد سازمان ترمنځ د اړیکو او مناسباتو د لا ټينګښت او د اسلامي نړۍ د شته مسایلو او حل لارو په اړه بحث او خبرې وشوې.

په خپرو شویو انځورونو کې ښکاري، چې د طالبانو ریاست الوزرا اداري مرستیال عیدالسلام حنفي په ارګ کې د اسلامي نړۍ د پیوستون سازمان د رییس شیخ محمد بن عبدالکریم العیسی هرکلی کوي.

تمه ده، چې د اسلامي نړۍ د پیوستون سازمان رییس او پلاوی به د نجونو د زده کړو پرمخ د ښوونځیو او ښوونیزو مرکزونو د پرانیستو غوښتنه هم وکړي.

د افغانستان بانک ویلي، چې دغه اقدام یې خلکو ته د لازیاتو اسانتیاوو د رامنځته کېدو لپاره اخیستی دی.

دغه بانک د روانې (چنګاښ میاشتې په ۱۸مه) ویلي و، چې له انفرادي حسابونو څخه د میاشتنۍ نغدو پېسو اېستلو کچه له ۵۰۰زره افغانیو یو مېلیون افغانیو ته لوړه کړې ده.

طالبانو په افغانستان کې له بیا واکمنېدو سره سم له بانکونو څخه د پېسو په را اېستلو کې یو لړ محدودیوتونه ولګول، چې د خلکو له سختو نیوکو سره مخ شول.

یاد وزارت د دوشنبې په ورځ د (چنګاښ ۳۰مه) په یوې خبرپاڼه کې لیکلي، په ځانګړې توګه یې له دغې هوکړې موخه په قانوني، خوندي او باعزته توګه له هېواده بهر د افغان کارګرانو اعزام او په راتلونکي کې د هغو له حقوقو څخه لازم ملاتړ دی.

طالبانو خبرتیا خپره کړې، چې په شرایطو برابر کسان کولای شي د دوی د یاد وزارت د ګارګرو د ګومارنې ریاست سره ځانونه ثبت کړي؛ خو شرایط یې نه دي روښانه کړي.

په خبرپاڼه کې دا هم نه دي ویل شوي، چې طالبانو دغه ۷سوه افغان کارګر په کومو برخو کې د کارونو لپاره قطر ته استوي.

طالبانو تر دې مخکې هم څو، څو ځله په بېلابېلو ناستو کې له عربي هېوادونو څخه د افغان کارګرو د منلو غوښتنه کړې وه.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو په واکمنېدو سره افغانستان کې سلګونه زره کسانو خپلې دندې او روزګارونه له لاسه ورکړي دي.

هم‌مهاله په ایران او پاکستان کې پر کار بوخت سلګونه زره افغانان بېرته افغانستان ته اېستل شوي او په کور دننه هم ورته کاري فرصتونه نشته. پر طالبانو تور دی، چې هر څه یې تر خپلې ډلې محدود کړي او ان په حکومتي چوکاټ کې هم د عادي کچې کارګرو ته چې له دغه ډلې سره اړیکې ونه لري دندې نه ورکوي.

طالبان که څه هم ادعا لري، چې د کانونو د کېندنو تر څنګ یې په بېلابېلو برخو کې کاري فرصتونه پراخ کړي؛ خو د بشري حقونو نړۍوالو بنسټونو اندېښنې ښوولې، چې په افغانستان کې ورځ تر بلې د بې روزګارۍ له امله لوږه مخ په ډېرېدو ده.

یوې سرچینې زیاته کړې، چې د طالبانو امربالمعروف ډلې د نانځکو او د ماشومانو وسایلو یو شمېر هټیو ته په جدي توګه سپارښتنه کړې، چې خپله شته توکي وپلوري او نور د ماشومانو دغه ډول وسایل هټۍ ته را نه وړي.

طالبان له مجسمو او بتانو څخه سخته کرکه لري. له همدې امله یې د خپلې واکمنۍ په تېره دوره کې د بودا مجسمه هم زیانمنه کړه او لا هم په بشپړه توګه نه ده رغول شوې.

دغه ډلې ان د ژوندیو موجوداتو وېډیو او انځورونه هم منعه اعلان کړي دي. د ملا هبت الله د امر له مخې؛ په ځینو ولایتونو کې ټلوېزیوني خپرونې بندې شوې دي او یوازې راډیوګانې فعالیتونه لري. د طالبانو مشر هم د ژوندیو موجوداتو د انځورونو خپرولو او مجسمو سخت خلاف دی.

طالبانو د علي مزاري په ګډون د افغانستان د یو شمېر نورو مشهورو څېرو مجسمې هم په خپله روانه واکمنۍ کې ویجاړې کړې دي.

طالب چارواکو په تېرو نږدې څلورو کلونو کې پر افغانانو د بېلابېلو لوبو، تفریحي فعالیتونو او فرهنګي دودونو محدودیتونه لګولي دي.

دغه محدودیتونه له وخت سره، سره لا زیات شوي دي. په دې وروستیو کې د طالبانو د امر بالمعروف وزارت سخت دریځي لا پسې زیاته شوې او د کابل په بېلابېلو سیمو کې یې لسګونه نجونې هم نیولې دي. تر دې دمه طالبانو د دغو ښځو د نیولو لاملونه نه‌دي روښانه کړي.