د ماشومانو پر لوبو بندیز؛ طالبانو کندهار کې هټۍوالو ته سپارښتنه کړې، چې نانځکې ونه پلوري

په دغه مکتوب کې راغلي، که افغان کډوال تر درېیو ورځو د پاکستان له خاورې ونه وځي؛ پر وړاندې به یې قانوني او جدي اقدام وشي.

په اسلام اباد کې رسمي سرچینو تراوسه په دې تړاو څه نه دي ویلي.

په پاکستان کې مېشت یو شمېر افغان کډوال وايي، چې د پاکستان د کورنیو چارو وزارت د افغان کډوالو لپاره د ویزو د تمدید لړۍ هم درولې ده.

تېره اوونۍ په اسلام اباد کې د ۱۵۰ هغو افغانانو د نیولو او افغانستان د ستنولو په اړه خبرونه هم خپاره شوي وو، چې د « پي او ار» کارتونه یې لرل.

په وروستیو څو اونیو کې دواړو پاکستان او ایران د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ چټکه کړې ده.

د بشري حقونو او مدني ټولنو یو شمېر افغان خوځښتونو د طالبانو له رژيم سره د جرمني د سیاسي اړیکو د عادي کولو له لېوالتیا څخه هم ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده.

دغو اندېښمنو بنسټونو چې شمېر یې لږ تر لږه ۹۶ ته رسېږي، په کې مدني ټولنې، د ښځو اعتراضي غورځنګونه او د افغان مهاجرو ټولنې شاملې دي.

دغو بنسټونو د (چنګاښ ۲۹مه) په یو ګډ سرخلاصي لیک کې ویلي: «دا ډول اقدامات د بشري حقونو له بنسټیزو اصولو، د جرمني له نړۍوالو ژمنو او له تاوتریخوالي او ظلم څخه د قربانیانو پر وړاندې د دغه هېواد له اخلاقي مسوولیتونو سره ښکاره ټکر لري».

دا په داسې حال کې ده، چې د جرمني حکومت د جمعې په ورځ ۸۱ افغان پناه‌غوښتونکي له خپل هېواده کابل ته واېستل.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت ویلي، دا هغه کسان وو چې د هېواد پرېښودو ته مکلف وو او جرمي مخینې یې لرلې.

دا دویم ځل دی، چې د طالبانو له واکمنېدو وروسته جرمني افغان پناه‌غوښتونکي بېرته افغانستان ته شړي.

طالبانو هم منلې، چې دا کسان د دوی په همغږۍ له جرمني شړل شوي دي. په لیک کې د بشري حقونو ادارو او مدني بنسټونو زیاته کړې، چې د طالبانو تر ولکې لاندې افغانستان ته د پناه‌غوښتونکو استول د ۱۹۵۱ میلادي کال د جېنوا کنوانسیون د «نه‌ شړلو اصل» ښکاره نقض دی.

په دغه لیک کې ویل شوي: «که دا پناه‌غوښتونکي بېرته افغانستان ته واستول شي، له ګواښ، شکنجې، خپلسرو نیونو یا اجباري ورکېدنې سره به مخ شي».

دغو بنسټونو د جرمني له حکومت څخه غوښتي؛ چې د افغان پناه‌غوښتونکو د اېستل کېدو پلان لغوه کړي، له طالبانو سره د اړیکو عادي کول ودروي او د طالبانو پر مشرانو د بشري ضد جنایتونو او د جنسیتي توپیر دوسیې نړۍوالو محکمو ته وړاندې کړي.

همداراز، دوی غوښتنه کړې، چې جرمني دې خپلې ټولې بشري او پرمختیایي مرستې د افغانستان له وضعیته مشروطې کړي او په اغېزمن ډول دې له ښځو، نجونو، قومي لږکیو او مدني ټولنو ملاتړ وکړي.

دغه بیان چې نن دوشنبه د (چنګاښ ۳۰مه) د امربالمعروف وزارت پر اېکس پاڼه خپور شوی پکې راغلي، چې «د ۱۴۰۴ په لومړیو درېیو میاشتو کې د غزني ولایت د امر بالمعروف محتسبینو د مېرمنو حقونو ته په ژمنتیا ۱۰۵ مېرمنې له ظلم او کورني تاوتریخوالي ژغورلې او له خپلو شرعي حقونو څخه برخمنې کړې دي.»

دا په داسې حال کې ده، چې یو شمېر افغان ښځینه فعالانې بیا وايي چې له مېرمنو سره تر ټولو لوی ظلم په خپله طالبان کوي.

په کابل کې د ښځو د حقونو یوه فعاله چې نه غواړي نوم یې په راپور کې خپور شي وايي، نږدې څلور کاله کېږي چې طالبانو افغان مېرمنې له خپلو شرعي حقونو له کوم دلیل پرته راګرځولې دي.

هغه وایي:« دا خبره ماته جالبه وي، چې دوی هره ورځ دا تبلیغات کوي چې موږ پر ښځو د ظلم مخه نیسو؛ لوی ظلم خو دا دی، چې ښځې او نجونې مو له زده‌کړو، کار، سپورټ او نورو داسې فعالیتونو چې په اسلام کې ورته اجازه ورکړل شوې راګرځولې دي.»

طالبانو په افغانستان کې له بیا واکمنېدو سره سم پر افغان مېرمنو او نجونو پراخ محدویتونه ولګول، چې په کور دننه او بهر یې ګڼ او توند غبرګونونه راوپارول.

که څه هم طالبانو ته د بشري حقونو د نقض او په ځانګړې توګه پر افغان مېرمنو د لګول شویو محدیتونو له کبله د ملامتۍ ګوته نیول کېږي؛ خو ویاندویانو یې بیا ویلي، چې په افغانستان کې د ټولو او په ځانګړې توګه د ښځو حقونه د دوی په ټکو د «اسلامي شریعت» په چوکاټ کې خوندي دي.

د دغه کمېسیون د معلوماتو له مخې؛ د هرات ولایت د اسلام کلا بندر له لارې ۱۷۰۹ کورنۍ او د نیمرو پر ورېښمو پله ۳۰۵ کورنۍ تېره ورځ افغانستان ته ستنې شوې دي.

د‌ طالبانو د مرستیال ویاند حمدالله فطرت په وینا؛ د دغو کسانو د ثبت او بایومتریک بهیر هم ترسره شوی دی. هم‌مهاله له پاکستانه هم د افغانانو د اېستلو بهیر روان دی، چې تېره ورځ د تورخم له لارې ۷۶ او د کندهار په سپین بولدک بیا ۳۴ کورنۍ افغانستان ته تللې دي.

طالبانو ویلي، چې دغو تازه ستنو شویو افغانانو ته یې نغدي مرستې ورکړې دي او د ټرانسپورټ اسانتیاوې هم ورته برابرې شوې دي.

پر کابل واکمنې ډلې زیاته کړې، چې له پولو څخه بېلابېلو ولایتونو ته د دغو تازه ستنو شویو افغانانو د لېږد وړیا بهیر هم روان دی. په دې لړ کې یو شمېر شتمنو او سوداګرو هم خپلې مرستې پیل کړې دي.

له ایران څخه په دې وروستیو کې د افغانانو د اېستلو بهیر خورا چټک شوی دی. د طالبانو د رسمي شمېرو له مخې؛ په تېرو ۲۸ورځو کې ایران نږدې ۷۰۰زره افغانان په جبري توګه خپل هېواد ته اېستلې دي او له دې ډلې ډېرو هغو یې په ایران کې د حکومت له ناسم چلند څخه شکایتونه کړي دي.

ایراني پولیس هره ورځ اوس د یاد هېواد په بېلابېلو ښارونو کې کوڅه په کوڅه او کور په کور د افغانانو نیول کېدو پسې ګرځي او ان تر شکنجو لاندې یې هم راولي.

په ایران کې د افغان کډوالو د پنډغالو دننه د څښاک اوبو د نشتوالي او سختې ګرمۍ له امله هم ځینې کسان مړه شوي دي.

هم‌مهاله د ملاهبت الله په امر په هرات کې د طالبانو والي د یوه پلاوي په مشرۍ ایران ته تللی؛ څو هلته له چارواکو سره د افغان کډوالو د روان بهیر د ستونزو په تړاو خبرې وکړي.

دغه ډلې زیاته کړې، چې دغه پلاوی به د افغانانو د باعزته او په تدریجي توګه د ستنېدو مساله له ایراني چارواکو سره بحث کړي.

ایران او پاکستان داسې مهال د افغان کډوالو اېستل کېدو لړۍ ګړندۍ کړې، چې افغانستان د طالبانو په واکمنۍ کې له سخت او جدي انساني ناورین سره مخ دی.

اندېښنې دا دي، چې د دغو تازه ستنېدونکو سره به هېواد کې د بې روزګارۍ، لوږې او فقر څپې لا پسې پراخه شي.

د یکشنبې په ور ځ د (چنګاښ ۲۹مه) د یادې ادارې طالب چارواکو له لوري خبریالانو ته په یوې غونډه کې خپل کلنی کاري راپور اورول شوی دی.

د طالبانو د دغه ښاروالۍ فرهنګي سلاکار نعمت الله بارکزي زیاته کړې، چې دغه راټول شوي عواید په پرمختیايي او رغنیزو پروژو لګول شوي دي.

هم‌مهاله کابل ښاریان د ښاروالۍ له لوري په بېلابېلو پلمو له اخیستل کېدونکو پېسو څخه تنګ شوي دي.

د پلازمېنې اوسېدونکي، هټۍوال او د مارکېټونو څښتنان نیوکې کوي، چې طالبان ترې څو څو ځله عواید اخلي؛ خو په بدل کې یې د وړاندې کېدونکو خدمتونو هېڅ څرک نه لیدل کېږي.

همدا راز د یادې ډلې تر ادارې لاندې د کابل ښاروالۍ چارواکو ادعا کړې، چې ګني په تېرو نږدې څلورو کلونو کې یې د سړکونو د تېرېدو په بدل کې هغو کسانو ته چې کورونه یې نړېدلي ۳مېلیارده افغانۍ تاوان ورکړی دی.

پر کابل واکمنې ډلې په کابل کې بېلابېلې رغنیزې پروژ پرانیستې وې؛ خو په عمل کې بیا د دغه ښار د پراختیا لپاره هېڅ ډول اقدام نه دی شوی او لا هم ورځ تر بلې ښاري نظم مخ په خرابېدو دی. د طالبانو له لوري د کابل ښار په یو شمېر سیمو کې د سړکونو تېرېدو له امله زرګونه کورونه نړول شوي او نیوکې شوې دي، چې د سرپناه برابرولو پر ځای دغه ډلې خلک بې سرپناه کړي دي.

نه یوازې په کابل؛ بلکې په بېلابېلو ولایتونو کې خلک نیوکې کوي، چې طالبان د خپلو عوایدو ډېرېدو لپاره پر روزګاریانو او عامو وګړو سخت فشارونه راوړي؛ څو په بېلابېلو نومونو دغه ډلې ته مالیه ورکړي. نیوکې شوې، چې طالبان د خلکو اقتصادي ستونزې په پام کې نه نېسي او د خپلو عوایدو ډېرېدو لپاره له هر ډول فشارونو څخه کار اخلي.