امرالله صالح: جمهوریت د افغانستان لپاره و، خو اوس افغانستان د طالبانو لپاره دی

هغه زیاته کړې، چې د سیمې او نړۍ په کچه اړیکې دوام لري او هڅه کېږي چې د طالب چارواکو نومونه د بندیزونو له نوملړه و اېستل شي.

نوموړي چهارشنبه (د زمري لومړۍ نېټه) د «لاسته‌راوړنو» په نوم د رسنیو په مرکز کې د یوې خبري غونډې پرمهال ادعا وکړه، چې د طالبانو د متوازن او اقتصادمحوره سیاست پر بنسټ، د اعتماد فضا رامنځته‌کولو، د اړیکو پراختیا او د سیمه‌ییزې او نړۍوالې ډېپلوماسۍ د پیاوړتیا په موخه عملي ګامونه اخیستل شوي دي.

ورته‌مهال، د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر له تور نوملړه د طالبانو د نومونو لرې‌کول یوه لاسته‌راوړنه وبلله؛ خو د جرمونو نړۍوالې محکمې له‌خوا یې د دغې ډلې د مشر هبت‌الله او قاضي القضات عبدالحکیم حقاني د نیولو امر په تړاو څه ونه ویل.

ښاغلي متقي وویل: «د متوازنې پالیسۍ په رڼا کې موږ له سیمه‌ییزو او نورو هېوادونو سره د دوامداره اړیکو په جوړونه کې بریالي شوي یو او په ډېرو مواردو کې دوه‌اړخیزه همکاري دوام لري.»

هغه زیاته کړه، چې د ډېپلوماټیکو ماموریتونو د کچې لوړېدل، متقابل سفرونو ترسره کېدل، دوه‌اړخیزو او څو اړخیزو اړیکو پراختیا او د بندیزونو له نوملړه د یوشمیر طالب چارواکو نومونو لرې کېدل، تېر کال د یاد وزارت د سیاسي هڅو یوه برخه وه.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په وینا؛ تېر کال په چین، متحده عربي اماراتو، ازبکستان، ترکیه، روسیه او پاکستان کې د افغان ماموریتونو کچه د سفیرانو کچې ته لوړه شوې او قزاقستان هم ژمنه کړې چې د افغان سفیر کوربه‌توب به وکړي. متقي وویل، چې طالب سفیر به ډېر ژر یاد هېواد ته ور وپېژندل شي.

دغه وزارت همداراز جرمني، ناروې، هند او اندونیزیا ته د ډېپلوماټانو د معرفي کولو اعلان وکړ او ویې ویل، چې په تېر کال کې د طالبانو د چارواکو تر۱۰۰ ډېرو بهرنیو سفرونو ته د وزارت له‌خوا اسانتیاوې برابرې شوې دي.

یاد وزارت ټینګار وکړ، چې د بهرني سیاست په برخه کې د یادې ډلې د رسمیت پېژندنې هڅې، له لوېدیځو هېوادونو سره دوه‌اړخیزې او څو اړخیزې اړیکې پیاوړې کېدل او د ډېپلوماټیکو ماموریتونو پراختیا د دغې ډلې له لومړیتوبونو دي.

د طالبانو د بهرنیو چاروز وزارت سرپرست امیرخان متقي دغه څرګندونې داسې مهال کوي، چې تر دې دمه یوازې له روسیې پرته د سیمې بل هېڅ هېواد د یادې ډلې رژیم په رسمیت نه دی پېژندلی.

د سرچینو د معلوماتو پربنسټ؛ سېلابونو د خلکو کورونه نړولي، کرنیزې ځمکې یې ویجاړې کړې دي او د مېوو بڼونه یې له‌منځه وړي دي.

د خوست ولایت اوسېدونکی سمیع الله وايي، چې وروستیو سېلابونو خلکو ته د مالي زیانونو سربېره مرګ ژوبله هم اړولې ده.

هغه وایي:« پرون او بېګاه شپه د شمل خوړ سیمه کې چې د خوست له دوو ولسوالیو او د پکتیا له یوې ولسوالۍ تېرېږي؛ سېلابونه راوتلي و چې خلکو ته یې زیانونه اړولي او اوبو ځینې کسان هم وړي دي.» 

د یادو سېلابونو د راوتو او د اوښتو زیانونو په اړه تراوسه د طالبانو حکومت سیمه‌ییزو چارواکو څه نه دي ویلي.

نوموړي د دغې ډلې تر کنټرول لاندې باختر اژانس ته ویلي، چې یوازې تیره دوشنبه نږدې ۱۴ زره کډوال افغانستان ته ستانه شوي او دا بهیر دوام لري.

نوموړي ادعا کړې، چې طالبان د ډوډۍ، نغدو پیسو، لنډمهالې سرپناه، ټرانسپورټ او روغتیایي خدمتونو په ګډون کډوالو ته لومړنۍ مرستې چمتو کوي.

د یادې کمېټې د معلوماتو پر بنسټ؛ تر اوسه پورې شاوخوا ۶۸۴زره راستنېدونکي د ټرانسپورټ کمېټې د موټرو له لارې خپلو ولایتونو او اصلي سیمو ته لېږدول شوي دي.

طالبان دا هم وايي، چې کډوالو ته د استوګنیزو ځایونو د وېشلو بهیر هم دوام لري او د اړوندو ادارو په همکارۍ هڅې کېږي چې هغوی ته دایمي کورونه او اضافي ملاتړ چمتو شي.

همدا پرون الجزیرې خبري شبکې خبر ورکړی و، چې د ۲۰۲۵ کال له پیل راهیسې له ایرانه تر ۱.۵ مېلیونه ډېر افغان کډوال شړل شوي او دا لړۍ لا هم دوام لري. په راپور کې راغلي، ډېر شمېر قانوني اسنادلرونکي کډوال هم د شړلو، نیولو او سپکاوي له ګواښ سره مخ دي.

په داسې حال کې چې ګڼو نړۍوال بنسټونو له ایران او پاکستانه غوښتنې وکړې، چې د افغان کډوالو جبري ستنول ودروي؛ خو د دې ټولو سره-سره یادو دواړو هېوادونو د افغان کډوالو نیولو، شړلو او ناوړه چلند ته دوام ورکړی دی.

په دې تړاو د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه خبرې تېره ورځ په اسلام‌اباد کې د دواړو خواوو ترمنڅ په یوې ناسته کې شوې دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې دواړه خواوو د شته خنډونو د له‌منځه وړلو لپاره د ګټورو حل‌لارو ټاکلو او په ځینو افغاني صادراتي توکو د تعرفو کمولو په اړه هم بحث او خبرې کړې دي.

خبرپاڼه زیاتوي، چې په دې اړه به د دواړو هېوادونو ترمنځ هوکړه وشي او په نږدې راتلونکې کې به دغه هوکړه عملي شي.

د خبرپاڼې په وروستۍ کرښه کې راغلي، چې دغه پرېکړه به د صادراتو د اسانۍ ترڅنګ، د افغان سوداګرو او تولیدوونکو لپاره یو مثبت بدلون راولي.

که څه هم په وروستیو میاشتو کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ اړیکې ترېنګلې شوې وې؛ خو د دواړو لوریو له‌خوا د اړیکو ښه کېدو لپاره ځینې مثبت ډېپلوماټیک ګامونه اخیستل شوي او په دې لړ کې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار د ۲۰۲۵ کال په اپرېل میاشت کې کابل ته سفر او افغانستان کې د اسلام‌اباد د نوي سفیر ټاکنه د یادونې وړ موضوعات دي؛ خو امنیتي اندېښنې لا هم د دواړو خواوو پر اړیکو خپل سیوری اچولی دی.

له بل پلوه کارپوهان وایي، چې ترهګري د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګرۍ پراختیا پر وړاندې لوی خنډ دی.

سره له دې چې د ۲۰۲۵ کال په لومړۍ نیمايي کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د دوه اړخیزې سوداګرۍ کچه تر یو میلیارد ډالرو رسېدلې؛ خو د پاکستاني طالبانو تحریک فعالیتونه لا هم د دغو دواړو هېوادونو ترمنځ د تلپاتې سوداګرۍ او اقتصادي پرمختګ مخه ډب کړې.

د ۱۴۰۴کال (د چنګاښ په ۱۸مه) طالب ځواکونو د پنجشېر ولایت د علماوو شورا پخوانی مرستیال او د مولوي عبدالواحد دیني مدرسې مشر مولوي عبدالمالک د کابل د ۱۵مې ناحیې په یوه جومات کې ونیوو او هغه یې نامعلوم ځای ته ولېږداوه.

په پیل کې د هغه کورنۍ او خپلوان د هغه د ساتنې ځای په اړه معلومات نه لرل؛ خو وروسته څرګنده شوه، چې طالب ځواکونو هغه له کابل څخه پنجشېر ته لېږدولی دی.

باخبره سرچینو د سې‌شنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د مولوي عبدالمالک روغتیایي حالت د اندېښنې وړ دی.

طالبانو تر دې وړاندې هم په ۱۴۰۱ کال کې مولوي عبدالمالک د مقاومت جبهې سره د همکارۍ په تور نیولی و؛ خو شاوخوا دوه کاله وروسته یې بېرته خوشې کړ. د هغه خپلوانو د مقاومت جبهې سره د نوموړي هر ډول همګاري رد کړې ده.

مولوي عبدالمالک په پنجشېر ولایت کې یو پېژندل شوی مذهبي شخصیت دی، چې له کلونو راهیسې یې د دغه ولایت د علماوو شورا د مرستیال او د دره ولسوالۍ د عبدالله خېل په کلي کې د «مولوي عبدالواحد» او «بي‌بي عایشه صدیقه» دیني مدرسو د مشر په توګه کار کړی دی.

طالبانو په تېرو څلورو کلونو کې په زرګونه خلک د مقاومت جبهې د غړیتوب په تور نیولي دي.