د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ اعلان وکړ، چې هېواد یې له سوېلي کوریا سره یو نوي سوداګریز تړون ته رسېدلی دی. د دغه تړون له مخې؛ امریکا به له سوېلي کوریا نه پر وارد شویو توکو ۱۵ سلنه تعرفه ولګوي، چې دا تعرفه پخوا ۲۵ سلنه وه.
په بدل کې سوېلي کوریا ژمنه کړې، چې په متحدهایالاتونو کې به د ۳۵۰ مېلیارد ډالرو پانګونه وکړي او له دغه هېواده به د اوبلن طبیعي ګاز په ګډون د ۱۰۰ مېلیارد ډالرو انرژي وپېري.
سوېلي کوریا همداراز چمتو ده، چې ځینې امریکایي محصولات لکه موټرونه، لارۍ او کرنیز توکي خپل بازار ته له محصول پرته د ننوتلو اجازه ورکړي.
دا هوکړه د دواړو هېوادونو د چارواکو لهخوا په سپینه ماڼۍ کې له لیدنې وروسته شوې او موخه یې د دواړو مهمو شریکانو ترمنځ د سوداګریز تاوتریخوالي کمښت یاد شوی.
د سپینې ماڼۍ یوه چارواکي ويلي، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په دې باور دی چې د فلسطین دولت په رسمیت پېژندل حماس ډلې ته د انعام ورکولو په معنا ده او ټرمپ نه غواړي داسې اقدام وکړي.
یاد چارواکي زياته کړې: «لکه څنګه چې ولسمشر ویلي که فلسطین په رسمیت وپېژني نو دا به حماس ډلې ته د انعام ورکولو په معنا وي او هغه باور نه لري، چې حماس ته انعام ورکړل شي، نو دا کار به ونه کړي. د ولسمشر ټرمپ تمرکز د غزې خلکو ته د خوړو په رسولو باندې دی.»
دا څرګندونې وروسته له هغه وشوې، چې د کاناډا لومړي وزیر مارک کارني وویل، پلان لري چې د ۲۰۲۵ کال په سپتمبر کې د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې فلسطین په رسمیت وپېژني.
د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، هغه چارواکي چې نه یې غوښتل نوم یې واخیستل شي دا ونه ویل چې ایا امریکا د کاناډا له دې پرېکړې څخه مخکې خبره وه او که نه.
د اسراییل د بهرنیو چارو وزارت هم د کاناډا د لومړي وزیر څرګندونې وغندلې، چې غواړي فلسطين په رسميت وپېژني.
د اسراییل د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې د کاناډا د دریځ بدلون په دې وخت کې د حماس لپاره د انعام په توګه ګڼل کېږي او دا به د غزې د اوربند او د یرغمل شویو کسانو د ازادۍ لپاره روانو هڅو ته زیان ورسوي.
د جرمني مشهوره د ورزشي توکو شرکت اډیډاس اعلان کړی، چې ښایي د خپلو محصولاتو بیې په متحده ایالاتو کې لوړې کړي. دا اعلان وروسته له هغه شوی، چې د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له خوا وضع شوې نوې ګمرکي تعرفې د شرکت لګښتونه په میلیونونو یورو زیات کړل.
د اډیډاس چارواکو ویلي، چې دا تعرفې به د روان میلادي کال په دویمه نیمایي کې شاوخوا ۲۰۰میلیونه یورو نږدې ۲۳۱ میلیونه ډالر اضافي بار پر شرکت واچوي.
د دغو فشارونو له امله د شرکت د ونډو ارزښت ۱۱ سلنه راټیټ شوی او د ۲۰۲۵ کال تر دې دمه اډیډاس شاوخوا ۲۶سلنه تاوان کړی دی.
د اډیډاس اجراییوي مشر بیورن ګولډن د چهارشنبې په ورځ وویل، چې سره له دې چې لا هم د امریکا له خوا د تعرفو دقیق اندازه مشخص نه ده، خو شرکت له جدي اقتصادي فشارونو سره مخ دی.
هغه زیاته کړه: «پر لګښتونو سربېره، زما تر ټولو ستره اندېښنه دا ده چې مصرف کوونکي به د بیو لوړوالي ته څنګه غبرګون وښيي. دا نه یوازې زموږ په صنعت، بلکې د امریکا په ټول اقتصاد کې اغېز کولی شي.»
ګولډن ټینګار وکړ، چې که د امریکا تورم (قیمتونو عمومي لوړوالی) لا زیات شي، د توکو تقاضا (پېرود) به کمه شي او له امله به یې د اډیډاس پلور هم راټیټ شي.
فرانس ۲۴ حبري اژانس راپور ورکړی، چې د اډیډاس ټول پلور د ۲۰۲۵ کال په دویم ربعه کې یوازې ۲.۲سلنه زیات شوی، چې نږدې ۶.۹میلیارده ډالر تشکیلوي، دا اندازه د مالي شنونکو د اټکلونو څخه کمه ده.
د یادونې وړ ده، ویتنام او اندونیزیا چې د اډیډاس د تولید ۵۳ سلنه برخه جوړوي، اوس د امریکا له نویو تعرفو سره مخ دي. د جولای میاشتې په نیمایي کې امریکا پر ویتنامي صادراتو ۲۰ سلنه او پر اندونیزیایي صادراتو ۱۹ سلنه تعرفې ولګولې.
د ګولډن په وینا، دا تعرفې اوس د ویتنام له خوا د صادرو شویو بوټانو پر بیه ۴۶سلنه او د اندونیزیا له خوا ۴۳سلنه تعرفې رامنځته کوي، حال دا چې پخوا دا تعرفې ۲۶ او ۲۴ سلنه وې.
د اډیډاس مشر ویلي، چې شرکت هڅه کوي د خپلو مشهور برانډونو بیې تر وروستۍ اندازې پورې ثابتي وساتي، خو نوې تولیدېدونکي محصولات به ممکن د نویو قیمتونو تابع وي.
ګولډن ژمنه وکړه، چې اډیداس به د امریکا په بازار کې خپل حضور لا قوي کړي او هلته به خپلې پانګونې دوه برابره کړي، ځکه امریکا اوس هم د اډیډاس لپاره یو مهم بازار ګڼل کېږي، چې شاوخوا ۲۰ سلنه پلور یې هلته ترسره کېږي.
په داسې حال کې چې واشنګټن په نوي ډیلي فشار زیاتوي، خو د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د چهارشنبې په ورځ له پاکستان سره د سوداګرۍ تړون اعلان کړ. هغه وویل، چې د دې هوکړې له مخې به امریکا او پاکستان د دغه هېواد د سترو نفتي زېرمو د پراختيا لپاره ګډ کار وکړي.
ټرمپ زیاته کړه: «موږ د دې ملګرتیا د رهبري کولو لپاره د یو شرکت د غوره کولو په پروسه کې یو.»
هغه د کنایې په ډول زیاته کړه: «ښایي یوه ورځ پاکستان پر هند نفت وپلوري.»
ټرمپ پر اېکس پاڼې ولیکل: «موږ نن په سپینه ماڼۍ کې د سوداګریزو معاملو په کار کې ډېر بوخت وو. نورو هېوادونو هم د تعرفو د کمولو وړاندیزونه کړي دي.»
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې د امریکا او پاکستان د بهرنیو چارو وزیرانو په دې وروستیو کې د سوداګرۍ او تعرفو په اړه دوه پړاوه خبرې اترې کړې دي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت اعلان کړی، چې وروستۍ خبرې اترې په دوه اړخیزو اړیکو، د سوداګرۍ، پانګونې، کرنې، ټکنالوژۍ او په طبیعي سرچینو کې د همکارۍ په برخو متمرکزې وې.
پاکستان ته امتیاز، هند ته سخت دریځه چلند
د امریکا او پاکستان د سوداګریز تړون اعلان په داسې حال کې شوی، چې ټرمپ هممهاله اعلان کړی، چې هغه به د جمعې له ورځې د هند پر وارداتي توکو ۲۵ سلنه تعرفه ولګوي.
نوموړي همداراز پر هند د «نامعلومو بندیزونو» خبره هم کړې، چې دلیل یې د روسیې څخه د نفتو او وسلو پېرل ښودل شوی دی.
دا پرېکړه د امریکا له لوري پر خپل یوه ستراتیژیک متحد هند بېساری فشار بلل کېږي.
د رسمي شمېرو له مخې، هند د ۲۰۲۵ کال په لومړۍ نیمايي کې شاوخوا ۳۵ سلنه خپل اړین نفت له روسیې څخه اخیستي او د روسیې له سترو وسلو اخیستونکو هېوادونو څخه بلل کېږي.
په ورته وخت کې امریکا له هند سره شاوخوا ۴۵.۷ میلیارد ډالر کسر (زیان) لري.
د ټرمپ د څرګندونو په غبرګون کې د هند حکومت د چهارشنبې په ورځ په یوې اعلامیه کې ویلي، چې د امریکا پرېکړې ته پام لري او زیاته کړې یې ده چې «نوی ډیلی د دې پرېکړې پایلې ارزوي.»
هند او امریکا نن یو ځل بیا د دغو تعرفو په اړه خپل نوي مذاکرات پیل کړي دي.
د واشنګټن او اسلام اباد اړیکې د جو بایډن له دورې راهیسې د پام وړ ښه شوي دي.
اسلام اباد هڅه کړې، چې د داعش په اړه د امریکا سره د استخباراتي همکارۍ له لارې له واشنګټن سره سړې او ځینې وختونه ترینګلې اړیکې پای ته ورسوي.
څه موده وړاندې ټرمپ په واشنګټن کې د پاکستاني پوځ د لوی درستیز مارشال عاصم منیر کوربه توب وکړ، په داسې حال کې چې د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف لا تر اوسه واشنګټن ته نه دی بلل شوی.
په ورته وخت کې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار په واشنګټن کې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو سره ولیدل.
دا په داسې حال کې ده، چې تېره اوونۍ د امریکا یوه لوړپوړی پوځي قوماندان پاکستان ته سفر وکړ او د هېواد له ولسمشر څخه یې تر ټولو لوړ پوځي مډال ترلاسه کړ.
ټرمپ د هند او پاکستان ترمنځ په وروستۍ ترینګلتیا کې په اوربند کې مهم رول ولوباوه.
اسلام اباد د اوربند د ترلاسه کولو لپاره د ټرمپ د هڅو ستاینه وکړه او هغه یې د نوبل د سولې جایزې مستحق وګاڼه.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د یوې نوې پرېکړې له مخې، شل سازمانونه او لس سمندري بېړۍ د هغو فعالیتونو له امله تر بندیز لاندې نیول شوي، چې د ایران د تېلو او پتروشیمي توکو د صادراتو سره مستقیمه اړیکه لري.
دا بندیزونه د واشنګټن د هغو هڅو برخه ده، چې غواړي د ایران د عوایدو هغه لارې بندې کړي کومې چې د ترهګرۍ تمویل او د داخلي ځپلو لپاره کارېږي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې ایران خپل تېل او پتروشیمي محصولات د ناقانونه لېږد را لېږد د یوې پراخې شبکې له لارې نورو هېوادونو ته لېږدوي.
دا شبکه په بېلابېلو قضايي حوزو کې فعاله ده او د فرېب، پټکارۍ او جعلي اسنادو له لارې د بندیزونو څخه تېریږي.
د خبرپاڼې له مخې، د چین په ژوشان بندري سیمه کې یو تمځای چې له وړاندې یې هم د ایران د تحریمشویو بېړیو سره راکړه ورکړه لرله، د دغو ناقانونه صادراتو یوه مهمه برخه ده. د "ژوشان جینران" په نوم دا شرکت د "ویولا" او "راني" په نوم د تحریمشویو تېلکشونو بارونه تخلیه کړې او لږ تر لږه شپږ ځلې یې د ایران تېل ترلاسه کړي دي.
امریکایي چارواکي وایي، دغه ناقانونه فعالیتونه د سمندري امنیت او نړۍوال تجارت لپاره جدي ګواښ دی.
د دوی په وینا، دغې بېړۍ میلیونونه بوشکې خام تېل، د تېلو محصولاتو او پتروشیمي مواد لېږدولي دي او د ایران د صادراتي شبکې مهم غړی دی.
واشنګټن ټینګار کړی، چې د دغو بندیزونو موخه دا ده چې د ایران حکومت نور ونشي کولای له خپلو طبیعي منابعو عواید تر لاسه کړي، څو د هغه له لارې د بهرنیو ترهګرو ډلو ملاتړ او د خپل ولس د ازادۍ د غوښتنو پر وړاندې ځپلو ته دوام ورکړي.
امریکا ویلي، تر هغو چې ایران له نړۍوالو قوانینو سرغړونه کوي، د ترهګرو ملاتړ کوي او د خپلو خلکو د حقونو پر ضد درېږي، د فشارونو لړۍ به دوام ولري.
د ازبکستان حکومت یو ۲۸ کلن ځوان په افغانستان کې د یوې مېشتې ترهګرې ډلې سره د یوځای کېدو د هڅې په تور په اته کاله بند محکوم کړ.
ازبکستاني رسنیو د چهارشنبې په ورځ راپور ورکړی، چې دغه کس د اندیجان ولایت اوسېدونکی و، خو حکومت یې هویت نه دی روښانه کړی. د راپورونو له مخې، یاد کس په ۲۰۲۴ کال کې هڅه کړې وه، چې لومړی ترکیې ته ولاړ شي، بیا له هغه ځایه سوریې ته سفر وکړي او د داعش ډلې سره یوځای شي، خو نهدی توانېدلی چې سرحد پولې ته ځان ورسوي.
په راپورونو کې راغلي، چې وروسته یاد نیول شوي کس پرېکړه کړې وه چې د ایران له لارې افغانستان ته ننوځي او د «اتحاد جهاد اسلامي» ډلې سره یوځای شي.
دا ډله د ازبکستان د اسلامي خوځښت یوه انشعابي برخه بلل کېږي، چې اوسمهال د طالبانو تر حاکمیت لاندې سیمو کې فعالیت کوي، خو دغه پلان هم ناکام شو او نوموړی کس د ۲۰۲۴کال په نومبر میاشت کې ونیول شو.
د ازبکستان د دولت د امنیتي خدمت لهخوا په خپره شوې اعلامیه کې راغلي، چې دا کس د اندیجان په ولایت کې محاکمه شوی او د افراطي فعالیتونو، ترهګریزو سازمانونو سره د مالي مرستو او د سخت دریځو موادو خپرولو په تور محکوم شوی دی.
رسمي اسناد ښيي، چې دغه کس د ۱۹۹۷ زېږدیز کال کې زېږېدلی او له ۲۰۲۳ کال راهیسې د «کتایب توحید و جهاد» نومې ډلې سره یې اړیکې درلودې.
نوموړي نه یوازې د یادې ډلې لپاره پیسې لېږلې، بلکې د خپلو ټولنیزو رسنیو له لارې یې افراطي نظریات خپرول.
سرچینې وایي، دغه کس دوه ځله (په ۲۰۲۳ او ۲۰۲۴ کې) د قرغېزستان له لارې ترکیې ته سفر کړی و، تر څو د سوریې د جګړې برخه شي. خو وروسته یې له یوه ترهګر غړي څخه د امر پر بنسټ پرېکړه وکړه، چې افغانستان ته لاړ شي او د اتحاد جهاد اسلامي ډلې سره یوځای شي.
یاده ډله چې د القاعده شبکې سره نږدې اړیکې لري، دا مهال په فاریاب، تخار، کندوز او جوزجان ولایتونو کې فعاله بلل کېږي.
ځینې سرچینې ادعا کوي، چې د طالبانو د کرنې وزارت لوړپوړي چارواکي له دې ډلې سره نږدې اړیکې لري.
که څه هم د دې ډلې اوسنی مشر رسما نه دی معرفي شوی، خو تر ۲۰۰۹ کال پورې یې مشري نجمالدین جلالوف کوله، چې د وزیرستان په یوه هوايي برید کې ووژل شو.
د ازبکستان د حکومت له خوا دا ډول جدي اقدامات ښيي، چې منځنۍ اسیا هېوادونه د افراطي شبکو له پراخېدو او د افغانستان له لارې د ترهګرو ډلو د بیا راپیدا کېدو له جدي وېرې سره مخ دي.