په ننګرهار کې د طالبانو ولایت مقام خبر ورکړی، چې د پنجشنبې په ورځ د (زمري ۹مه) په تورخم ښارګوټي کې د سختې ګرمۍ له امله یوې بار وړونکې لارۍ کې اور لګېدلی. طالبان وایي، دغه پېښه کې د ۱۵مېلیونه افغانیو په ارزښت سوداګریز توکي سوځېدلي دي.
انډریا پي جېمز، چې د نړیوال بانک له مهمو روغتیايي مشاورینو څخه ده، وایي چې د افغانستان په څېر یوه هېواد کې، چیرې چې له هرو دریو ماشومانو څخه یو له واکسینه بېبرخې پاتې کېږي، د واکسیني خدمتونو پراختیا یوه بېساري لاستهراوړنه ده.
هغې د بامیان ولایت فولادي درې ته له سفر وروسته پر ایکس خواله رسنۍ لیکلي: « په داسې هېواد کې چې له هر درې ماشومانو یو یې واکسین نشي ترلاسه کولی، په فولادي دره کې ۹۰ سلنه ماشومان واکسین شوي دي، دا پرمختګ فوقالعاده دی. دا د اوږدمهاله پانګونې او ژمنتیا پایله ده، چې د نړیوال بانک له ملاتړ سره ممکن شوې ده».
نوموړې زیاته کړې، چې د اوږدمهاله همکاریو، پراخ روغتیايي پروګرامونو او د ځایي روغتیايي کارکوونکو ژور تعهد له امله، اوس داسې سیمې شته چې تر ۹۰ سلنه زیات ماشومان پکې واکسین شوي دي، دا هغه څه دي چې د نړیوالو معیارونو له مخې هم ستر پرمختګ بلل کېږي.
د نړیوال بانک له خوا تمویلېدونکي دا ډول پروګرامونه په افغانستان کې د عامې روغتیا د ښه والي لپاره یوه مهمه وسیله ګڼل کېږي، او د ماشومانو د مړینې د کمېدو، د مخنیوي وړ ناروغیو د کنټرول او د ټولنې د روغ ساتنې لپاره حیاتي رول لوبوي.
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت د پنجشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې اروپايي ټولنې په خوست ولایت کې د لابراتوار خدماتو د پیاوړتیا او د ساري ناروغیو د مخنیوي لپاره ۷ میلیونه یورو مالي مرسته ځانګړې کړې ده.
دا مرسته د اروپايي ټولنې د بشري پروګرامونو یوه برخه ده، چې د افغانستان په محرومو سیمو کې د عامې روغتیا سکتور د ظرفیتونو په ښه کولو تمرکز کوي.
په افغانستان کې د اروپايي ټولنې استازې ویرونیکا بوسکوویچپوهار د طالبانو د خوست والي عبدالقیوم روحاني سره په یوه لیدنه کې وویل، چې د دې مرستې اصلي موخه د ساري ناروغیو د خپریدو مخنیوی او په سیمه ییزه کچه د لابراتوار خدماتو پیاوړتیا ده.
هغه ویلي اروپايي ټولنه به په افغانستان کې د کډوالو او زیان منونکو خلکو لپاره د اساسي خدماتو د وړاندې کولو ملاتړ ته دوام ورکړي.
په وروستیو کلونو کې اروپايي ټولنه د هغو بنسټونو څخه ده، چې د خپلو بشري مرستو یوه برخه یې په افغانستان کې د روغتیا، ښوونې او روزنې او کډوالو سکتورونو ته ځانګړې کړې ده.
د یادولو وړ ده، چې په افغانستان کې د طالبان د بیا ځلې واکمنېدو وروسته، ډیری بهرني مرسته کوونکي او پرمختیایي بودیجې د بندیزونو او نړیوالې پېژندنې نشتوالي له امله تړل شوې. د سیهلتمر (Sehatmandi) پروګرام، چې تر دوه زره زیات روغتونونه او کلینیکونه پکې شامل وو او د میلیونونو خلکو لپاره یې روغتیايي خدمات برابرول، اوس په بحراني حالت کې دی. د نړیوالې ټولنې له ملاتړ پرته دغه خدمات د زیان منلو پر سر ولاړ دی.
د طالبانو کورنیو چارو وزارت یو ځل بیا خپلو نظامي منسوبینو ته خبردارۍ ورکړی، چې د دندې پرمهال مشخص شوی یونیفورم پر تن کړي. په ډېری سیمو کې طالبان د تلاشي، ګزمو او عملیاتو پرمهال په شخصي جامو کې ګرځي، چې د عامو خلکو له سختو نیوکو سره هم مخ شوي.
د طالبانو کورنیو چارو وزارت د پنجشنبه په ورځ (د زمري ۹مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د دغه وزارت امنیتي معینیت اړوند د پولیسو ځانګړو ځواکونو لوې قومندانۍ له ټولو نظامیانو غوښتي، چې د دندو پر مهال خاص یونیفورم استفاده کړي.
طالبانو ویلي، چې د نظامیانو لپاره له ځانګړی لباس استفاده کول د دوی د مشر هبت الله اخوندزاده فرمان دی.
په خبرپاڼه کې ویل شوي: «له دې وروسته به د ځانګړو ځواکونو ټول پرسونل د وزارت د مشرتابه د هدایت پر بنسټ، مکلف وي چې خپل رسمي دنده ییز لباس واغوندي او د انضباط، یووالي او مسلکي نظم نښه وګرځي.»
له تېرو څلورو کلنو څخه راپدېخوا دغه ډله نه ده توانېدلې، چې خپل نظامیان منظم او د هغوی لپاره د ځانګړي لباس اغوستل عملي کړي.
په ډېرو سیمو کې خلک اندېښمن دي، چې زيات وختونه د وسله والو غلو او هغو نظامي طالبانو چې په شخصي جامو کې ګرځې توپير نه شي کولی.
طالبانو په وار وار له خپلو نظامیانو د ځانګړي لباس د استفادې غوښتنه کړې.
د ملګرو ملتونو امنیت شورا په خپل تازه راپور کې خبرداری ورکړی، چې طالبانو د واک تر بشپړ نیولو وروسته په افغانستان کې څو نړیوالو ترهګرو ډلو ته د فعالیت لپاره خوندي او ارامه فضا برابره کړې ده.
دغه راپور چې د ملګرو ملتونو د څېړنې او څارنې ډلې لخوا چمتو شوی د چهارشنبې په ورځد امنیت شورا ته وړاندې شو، د داعش، القاعده او نورو ترهګرو ډلو د وضعیت شپږ ویشتمه ارزونه ده.
په راپور کې راغلي چې که څه هم طالبان ادعا کوي چې له ترهګرو ډلو سره یې اړیکې پرې کړي، خو عملي توګه یې دغو ډلو لکه داعش، القاعده، د پاکستاني طالبانو تحریک، د ترکستان ختیځ اسلامي غورځنګ، اسلامي ترکستان ګوند، تاجکستان انصارالله ډلې او نورو سخت دریځو ته په افغانستان کې د فعالیت اجازه ورکړې ده.
ملګرو ملتونو ټینګار کړی چې دغه ډلې په شمالي او ختيځو سیمو کې مېشت دي، او نه یوازې د بهرنیو جنګیالیو جلب جذب کوي، بلکې د روزنې، استخدام او د افغانستان له پولو بهر د بریدونو په پلان جوړولو هم بوختې دي.
داعش خراسان چې په راپور کې د تر ټولو فعاله او ګواښمنې سیمه ییزې څانګې په توګه یاده شوې، د اروپا او امریکا لپاره جدي ترهګریز ګواښ ګڼل کېږي. دغه ډله په افغانستان کې شاوخوا دوه زره جنګیالي لري او د انټرنیټ له لارې د مرکزي اسیا، شمالي روسیې او منځني ختیځ هېوادونو نه د غړو د جذب هڅې کوي.
راپور زیاتوي چې داعش په افغانستان کې ماشومانو ته د دیني مدرسو له لارې روزنه ورکوي او له دوی څخه د ځانمرګو بریدونو لپاره کار اخلي، چې ډیری یې له ۱۴ کلونو کم عمر لري.
ملګرو ملتونو خبرداری ورکړی چې د سوریې جنګیالي اوس افغانستان ته راستنیږي، چې دا به په ځانګړې توګه په مرکزي اسیا کې لکه تاجکستان، ازبکستان او ترکمنستان کې ګواښونه زیات کړي.
یاده شوی چې ځینې جنګیالي د خپلو میرمنو او کورنیو ښځو له لارې له پولو د تېرېدو لپاره اړیکې جوړوي، او د هګریزو ډلو تر منځ اړیکې لا هم شته.
ملګري ملتونه ټینګار کوي چې طالبان نه یوازې د دغو ډلو د کنټرول هڅه نه کوي، بلکې ځینې وختونه ورسره تاکتیکي همکاري هم کوي. د راپور په یوه برخه کې ویل شوي چې تحریک طالبان پاکستان له افغانستان نه د پاکستان پر ضد بریدونه کوي.
همدارنګه القاعده که څه هم سختې ضربې لیدلې، خو بیا یې هم د طالبانو سره خپل روزنیز او همغږي فعالیتونه روان ساتلي دي.
د راپور په پای کې ویل شوي چې د نړۍ د ټولنې اندېښنې د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان د راتلونکې په اړه زیاتې شوې، ځکه دا هېواد اوس د نړیوالو ترهګرو لپاره یو خوندي پناه ځای ګرځېدلی دی.
په ورته وخت کې د ملګرو ملتونو امنیت شورا له نړیوالې ټولنې غواړي چې پر طالبانو د لا زیات فشارونو له لارې د افغانستان د ترهګرو لپاره د خوندي ځای بدلون مخنیوی وکړي او دا ګواښ له سیمې بهر خپور نشي.
د افغان خبریالانو مرکز وایي، چې د ځوانانو راډيو مرستیال اسلام ګل توتاخېل او د بېګم راډيو خبريال احمدضيا امان یار له شپږ میاشتني او په کابل کې د رسنيزې متحوا توليدونکي شرکت پيکسل کاروونکي احمد نوید اصغري او مشتاق احمد حليمي له دوو اونيو بند وروسته ازاد شول.
د افغان خبریالانو مرکز د پنجشنبه په ورځ (د زمري ۹مه) په يوه خبرپاڼه کې د خبريالانو او رسنيو د کارکوونکو پر ازادېدو خوښي ښودلې او زياته کړې یې ده: « د دوی ازادي باید له پیله نه وای سلب شوې.»
دغه مرکز د خپلو سرچینو له قوله ویلي، چې طالبانو د ځوانانو راډيو مرستیال او د بیګم راډيو خبريال او ويډيو ایديټر د منفي تبلغاتو په تور په شپږ مياشتني بند محکوم کړي وه.
د دغه مرکز د معلوماتو له مخي، توتاخيل شپږ مياشتي د طالبانو د استختبارتو ۴۰ ریاست کې او امان یار ۴ مياشتي په دغه ریاست او دوه میاشتي يې په پلچرخي زندان کې تېر کړې.
د خبریالانو مرکز زياته کړې، چې طالبانو د بیګم راډيو مسول د «د ګڼو سرغړونو او یوه بهرني ټلویزیون ته د خپرونو د تولید» په تور نیول وو.
د خبریالانو دغه مرکز له طالبانو غوښتنه کړې، چې د خبریالانو او رسنيو اساسي حقونو ته درناوی وکړي او له خپلو زندانو څخه نیول شوي خبریالان ازاد کړي.
د افغان خبریالانو مرکز وایي، چې دا مهال ۱۱ نور خبریالان او د رسنيو کارکوونکي لا هم د طالبانو په زندانونو کې دي.