د افغان خبریالانو مرکز: څلور خبریالان د طالبانو له زندانه راخوشې شول

بېنیټ، پر ایکس خواله رسنۍ خپور کړي پیغام کې ویلي: « زه د افغانانو په مشرۍ د دې مهمې ولسي محکمې ملاتړ کوم، چې دا د حساب ورکونې پر لور یو بل ګام دی.»

نوموړي د دې محکمې تمرکز پر هغو ښځو مهم وباله، چې له تاوتریخوالي، محرومیت یا د ځپلو څخه ژوندي پاتې شوې او کولای شي خپل شهادت وړاندې کړي.

د ولسي محکمې جوړونکي وايي، چې موخه یې د طالبانو له‌خوا د ښځو د سیسټماټیک ځپلو مستندسازي، او نړیوالو ته د طالبانو د مسولیت اخیستو اړتیا څرګندول دي.

تمه ده چې دا ولسي محکمه د میزان له ۱۶مې تر ۱۸مې، د هسپانیا د مادرید په ښار کې جوړه شي. دا غونډه د دایمي ولسي محکمې په همکارۍ، د افغان مدني ټولنو، نړیوالو قاضیانو او څارنوالانو په ګډون ترسره کېږي.

ریچارډ بېنیټ، تر دې وړاندې هم د افغانستان د بشري حقونو د وضعیت په اړه څو انتقادي راپورونه خپاره کړي، چې طالبانو پرې سخت غبرګون ښودلی او نوموړي ته یې افغانستان ته د سفر اجازه بندې کړې وه.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا غړو هم، د ښاغلي بېنیټ د راپورونو پر بنسټ، د طالبانو اقدامات په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو پر وړاندې سخت وغندل.

د دغه پروسې څخه کندهار، زابل، ارزګان او هلمند ته د ۴۷۵ کارګرو سهمیه ورکړل شوی.

په کندهار کې طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت له لوري د سه شنبې ورځې راپدې خوا قطر ته د کارګرو د لېږد لپاره نوم ‌لیکنه پیل شوې؛ خو یوازې په کندهار ولایت کې تر زرو زیاتو کسانو مراجعه کړې، چې دا شمېره د موجوده بستونو څو برابره دی.

دغه پروسې ته نوم لیکونکي کارګر د شفافیت په اړه اندېښنه لري او وايي، چې طالبان د فورم اخیستلو پر سر ورڅخه ۱۰۰ افغانۍ اخلي.

یو ځوان د نوم نه یادولو په شرط افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل: «زه، دوه ورځې کېږي چې دلته راځم، پنځه ساعته مې په لمر کې انتظار کړی یوازې فورم اخیستل هم ۱۰۰ افغانۍ دي، خو نه پوهېږو چې اصلا کار به راته پیدا شي که نه.»

خلک د شکایت په ډول وايي، چې طالبانو د نوم لیکنې پروسه د عوایدو سرچينه ګرځولې او د غوښتنلیک فورمونه له ۱۰۰ څخه تر ۲۰۰ افغانۍ پورې ورکوي، په داسي حال کې چې هره ورځ ورته زرګونه کسان مراجعه کوي.

افغانستان دا مهال د نړۍ یو له هغو هیوادونو څخه دی چې بیکاري، فقر، د اسعارو نشتوالی او اقتصادي فشارونو یې خلک له خپل کوره تښتي ته اړ کړي.

د ملګرو ملتونو د راپورونو له مخې، تر ۹۰ سلنه زیات افغانان د بې وزلۍ تر کرښې لاندې ژوند کوي او د ځوانانو لپاره د کار هیڅ یقیني سرچینه نشته.

سید اسدالله چي د هلمند اوسېدونکی دی وایي:«زه د څلورو ماشومانو پلار یم، دلته کار نشته او که کوم کار پیدا هم شي، میاشتنی معاش یې ۳،۰۰۰ افغانۍ هم نه کېږي، قطر ته د تګ یوازینۍ هیله ده چې کور ته یوه ګوله ډوډۍ پیدا کړم.»

ډېر خلک باور لري چې دا بهیر د شفافیت له لارې پرمخ نه ځي او پر ځای د دې چې وړ کسان وټاکل شي، طالبان نږدې کسانو ته لومړیتوب ورکوي او ولس یوازې د نوم ‌لیکنې پیسې ورکوي.

د افغانستان یو پخوانی دولتي کارکوونکی چې اوس بیکاره دی وايي:«دا پروسه د غریبو له جیب څخه پیسې ایستل دي، دا کاروبار جوړ شوی، نه فرصت.»

د قطر د کاریګرو لپاره د نوم‌ لیکنې پروسه که له یوې خوا د زرګونو بې ‌کاره افغانانو لپاره یوه هیله بښونکې دروازه ښکاري، له بلې خوا بیا د فساد، امتیاز ورکولو، پیسو اخیستو او شفافیت نشتوالي له امله د ولس اعتماد پرې له منځه تللی.

د افغانستان اقتصادي بحران، د کار د فرصتونو نشتوالی او د چارواکو له خوا د خلکو پر زړونو تجارت، دا ټول داسې لاملونه دي چې له یوې خوا خلک مجبوروي چې د بهر تګ خطر ومني او له بلې خوا د ناورین کچه لا لوړه شي.

په دې پاډکاسټ کې چې د افغانستان د هوايي سکټور پر وضعیت تمرکز شوی، غني ویلي چې د جمهوري نظام پر مهال د هوايي ټرانسپورټ، کورېډورونو او نړۍوالو اړیکو په برخه کې ارزښتناک کار شوی و او دا تاسیسات کولای شي، د افغانستان راتلونکي ته یو ځانګړی شکل ورکړي.

هغه زیاته کړې: «افغانستان نن داسې بنسټونه لري، چې کولای شي د معاصر افغانستان تر درې سوه کلنۍ، یعنې ۲۰۴۷ کال، پورې د پرمختګ قوي اساس جوړ کړي.»

غني یادونه کړې، چې د «اریانا افغان» هوایي شرکت زوال یو خبرداری دی، چې د رهبرۍ، مدیریت او ثبات نشتون څومره مهم اغېز کولی شي.

نوموړي وویل، سره له دې چې ستونزې شته، خو لا هم داسې بنسټیز ظرفیتونه شته چې د هوایي ټرانسپورټ، نړۍوالې سوداګرۍ او سیمه‌ییز اتصال لپاره کار ترې واخیستل شي.

ډاکټر غني وویل: «موږ د هوايي کوریډورونو، باروړونکو الوتنو، او نړیوالو مارکېټونو سره د نښلولو برخو کې سترې لاسته‌راوړنې لرلې. دا تاسیسات باید له منځه ولاړ نه شي، بلکې د سولې، ثبات او اقتصاد د بیا ودانۍ لپاره ترې استفاده وشي.»

اشرف غني پر دې هم ټینګار وکړ، چې افغانستان باید د بهرنیو قدرتونو د سیالیو قرباني نه شي او یوه واضیحه او دایمي بې طرفي خپله کړي.

نوموړي وویل: «افغانستان د څلوېښتو کلونو جګړو زخمونه لري. دایمي بې طرفي چې د نړۍوالو ژمنو پر بنسټ ولاړه وي، موږ ته دا فرصت راکوي، چې بېرته د ثبات پر لور ګام واخلو او ملت ته هیلې ورکړو.»

غني دا هم څرګنده کړه، چې راتلونکې لسیزه د نړۍوالو بدلونونو له پلوه تر ټولو مهمه ده او که افغانستان دې بدلونونو ته ځان چمتو نه کړي، نو بېرته به شاته پاتې شي.

هغه وویل: «راتلونکې لسیزه د معلوماتي ټکنالوژۍ، مصنوعي ځیرکتیا او انرژۍ په برخو کې د نړۍ تر ټولو انقلابي دوره ده. که موږ پر همدې ځای ودریږو، دا د بربادۍ پیلامه ده. موږ باید د ۲۰۴۷ کال لپاره واضیح ملي نقشه، اجماع او همغږي ولرو.»

غني وړاندیز وکړ، چې یوه پراخه ملي اجماع، د پالیسي جوړونې بنسټونه، نړۍوالو اړیکو بیا رغونه او د کورني ظرفیت تقویه باید د هېواد د پرمختګ اصلي تګلاره شي.

د خبرو په پای کې ډاکټر اشرف غني له تاریخي تجربو عبرت اخیستلو ته اشاره کړې او ویې ویل: «که موږ له تېرو عبرت وانخلو، نو بیا به د ۱۹مې پېړۍ په څېر یوازې پاتې شو – یو تجزیه شوی، شاته پاتې، او د نورو له خوا کنټرولېدونکی افغانستان به مو برخلیک وي.»

د ملګرو ملتونو کارپوهانو خپل تازه رپوټ د چارشنبې ورځ د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته وړاندې کړ. دوی د بهرنیو ترهګرو د راستنېدو هدف د سیمې د امنیت کمزوري کول وبلل.

کارپوهانو امریکا او اروپا ته دداعش د ګواښ په اړه اندېښنه څرګنده کړه او ویې ویل چې څو وروستي ترهګریز پلانونه ډېری د غزې او اسراییل د جګړې له اغېزو شوي دي.

کارپوهانو د نیو اورلیان د جنورۍ د لومړۍ پېښې یادونه وکړه، چې یوه امریکایي د داعش ملاتړ اعلان کړ او پر یوه غونډه یې برید وکړ، چې ۱۴ کسان یې ووژل.

دا له۲۰۱۶ کال راهیسې په امریکا کې تر ټولو مرګونی برید ګڼل شوی چې القاعده او داعش ته نسبت ورکول شوی دی.

کارپوهانو زیاته کړې چې امریکایي چارواکو یو پلان هم شنډ کړی چې له داعش نه په الهام اخیستو سره په میشیګان کې د یوې نظامي اډې پر ضد د ډله ییزو ډزو پلان و.

امریکایي چارواکو څو ځله خبرداری ورکړی چې افغانستان د داعش لپاره یو خوندي پناه ځای دی او دا د امریکا د ملي امنیت لپاره جدي ګواښ دی.

افراطي ډلې ډېره برخه پیسې د نغدو او غیر رسمي حوالو د سیستمونو له لارې انتقالوي.

کارپوهانو وویل چې داعش په زیاتېدونکي ډول د پیسو د انتقال لپاره له ښځو کار اخلي.

کارپوهانو دا هم ویلي، چې داعش- خراسان «د اروپا او امریکا پر وړاندې تر ټولو جدي ګواښ دی».

اسلام اباد ویلي، چې دا تړون به د ۲۰۲۵ کال د اګست له لومړۍ نېټې څخه د ۲۰۲۶ کال د جولای تر ۳۱مې پلی کېږي.

په دغه تړون کې د دواړو هېوادونو اته کرنیزو محصولاتو ګمرکي تعرفو ته تخفیف ورکړل شوی، چې د افغانستان له لوري د انګورو، مڼو انارو او سرو رومیانو پر صادراتو او د پاکستان له لوري د کیلو، الوګانو او کینو پر وارداتو ګمرکي تعرفه ۲۷ سلنې ته راکمه شوې ده.

د پاکستان فدرالي کابیني له افغانستان سره د ترجیحي تعرفو هوکړه په داسې حال کې تصویب کړی، چې څو ورځې وړاندې د طالبانو د سوداګرۍ وزارت معین مولوي احمدالله زاهد او د پاکستان د سوداګرۍ وزارت مرستیال ترمنځ له دوه ورځنیو ناستو وروسته د څلور ـ څلور قلمه تازه کرنیزو محصولاتو د وارداتو او صادراتو د ګمرکي تعرفو د کمښت تړون لاسلیک شو.