طالبانو د کابل پوهنتون شپږ محصلین د «الحادي افکارو» د خپرولو په تور نیولي دي

د دغو عراقیانو په وینا، دغه دستګاه د تېلو، ګاز، اوبو او نورو سرچینو له اړتیا پرته برېښنا تولیدوي او دوی غواړي، چې په افغانستان کې له دغې نوې دستګاه څخه په استفادې د انرژۍ پروژو په تولید کې پانګونې وکړي.

د دغه وزارت د خبرپاڼې له مخې، د اوبو او انرژۍ وزارت سرپرست په دې کتنه کې له دغه نوښت او په افغانستان کې د انرژۍ پراختیا لپاره د یادو عراقیانو د لېوالتیا هرکلی وکړ او ټینګار یې وکړ، چې دغه وزارت د دې پانګونې لپاره د همکارۍ او اړینو زمینو د برابرولو لپاره تیار دی.

د طالبانو د برېښنا شرکت اجراییه رييس تېره اوونۍ د خپلو یو کلنو لاسته راوړنو د تشرېح په پروګرام کې وویل، د افغانستان ۸۰ سلنه برېښنا د منځنۍ اسیا له هېوادونو او ایرانه راواردوي او اوسمهال د هېواد ۴۰ سلنه نفوس برېښنا ته لاسرسی لري، خو هغه هېوادوال چې برېښنا لري د برېښنا له دوامداره پرچاویو شکایت لري.

نوموړې دا څرګندونې نن د بشري حقونو د څار بنسټ او ملګرو ملتونو د یوې مجازي غونډې پر مهال وکړې. هغې له نړۍوالې ټولنې وغوښتل، چې د افغانستان د ښځو له سیمه‌ییزو بنسټونو سره مستقیم ملاتړ وکړي.

هغې زیاته کړه: «نړۍواله ټولنه باید مالي مرستې مستقیم د مېرمنو له بنسټونو سره وکړي، ځکه چې دغه کوچني بنسټونه د لږو مرستو سره ډېر ستر کارونه کولی شي.»

زبیده اکبر ویلي: «طالبان د مرستو رسوونکو کارکوونکي ګواښي، هغوی نیسي او د خپلو پراخو محدودیتونو له امله یې د خلکو لاسرسی اړینو مرستو ته محدود کړی دی.»

په داسې حال کې چې د افغانستان بشري بحران ورځ تر بلې پراخېږي، د طالبانو پراخ بندیزونه، په ځانګړې توګه پر ښځو د خلکو ژوند نور هم له ستونزو سره مخ کړی دی.

بلخوا، د بشري حقونو د څار سازمان څېړونکې فرشته عباسي خبرداری ورکړی، چې افغانستان ته بېرته ستنېدل له بیکارۍ، ړنګ روغتیایي سیستم او بشري بحرانونو سره مخ کېدل دي.

نوموړې څرګنده کړه: «ښځې په افغانستان کې ثانوي او لوړو زده کړو ته لاسرسی نه لري، د کار، بیان ازادۍ او تګ راتګ په برخو کې له سختو محدودیتونو سره مخ دي.»

هغې وویل،چې دوی د ګڼو بې‌ قانونیو اسناد راټول کړي، چې پکې ناقانونه وژنې، جبري ورک کېدنې، خپل‌سري نیونې او شکنجې شامل دي.

هغې دا هم وویل، چې د بودیجې د نشتوالي له امله تر ۴۰۰زیات روغتیايي مرکزونه تړل شوي دي، چې دغې چارې د خلکو لپاره جدي اندېښنې رامنځته کړې دي.

فرشته عباسي د اسنادو د خپلواکه ثبت نشتون ته اشاره وکړه او ټینګار یې وکړ، چې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا باید یو خپلواک او شفاف میکانیزم رامنځته کړي، څو د طالبانو له‌خوا د بشري حقونو د سرغړونو د اسنادو ثبت او څار وشي.

ښاغلي بېنېټ نن (سې شنبه) د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د څار متخصصینو په غونډه کې د افغانستان د اوسني وضعیت په اړه اندېښنه څرګنده کړه او ویې ویل: «هغه څه چې په افغانستان کې پېښېږي یوازې داخلي بحران نه دی، بلکې د انسانیت پر وړاندې جرم دی. دا یوه نړۍواله مسله ده او باید نړۍوال غبرګون راوپاروي.»

هغه زیاته کړه: «داسې فکر باید ونکړو چې طالبان به د تل لپاره په واک کې پاتې شي. د افغانستان تاریخ له سیاسي بدلونونو ډک دی، هغه څه چې موږ ورته اړتیا لرو هغه د بشري حقونو لپاره د درناوي په لور یو سوله ییز لېږد دی.»

ریچارد بېنېټ ټینګار وکړ، چې د اوسني وضعیت مسوولیت یوازې د لوېدیځو هېوادونو په غاړه نه دی، بلکې ټول هېوادونه باید مسوول وګڼل شي.

هغه خبرداری ورکړ، چې د طالبانو د حکومت د عادي کولو یا پېژندلو هېڅ پروسه باید په اجنډا کې نه وي، پرته له دې چې د بشري حقونو په وضعیت کې «ښکاره، دوامداره، معنی لرونکې او د تایید وړ» پرمختګونه شتون ولري، په ځانګړي توګه د ښځو او نجونو لپاره.

هغه د افغانانو پراخ مقاومت ته په اشارې سره وویل: «موږ باید دا تصور ونه کړو چې افغانستان یوه نه حل کېدونکې مسله ده. د خلکو په ځانګړي توګه د افغان مېرمنو، په هیواد کې دننه او بهر زړور مقاومت ښیي چې لا هم هیلې شتون لري».

د هغه په وینا، ښځې او اقلیتونه باید د هېواد د راتلونکي په اړه په سیاسي بحثونو او د دوحې په څېر غونډو کې په ریښتینې، بشپړ او معنا لرونکې توګه شتون ولري.

د ملګرو ملتونو دغه چارواکي د افغانستان په لور د ځینو هېوادونو شاتګ ته هم اشاره وکړه، چې د روسیې له خوا د طالبانو په رسمیت پېژندل او د ځینو لوېدیځو هېوادونو له خوا د افغان کډوالو د بېرته راستنیدو یا د بیا مېشتېدنې پروګرامونو تړلو پرېکړه د ژورې اندېښنې لامل دی.

بېنېټ وویل، د طالبانو له خوا افغانستان ته د هغه د ننوتلو بندیز د اندېښنې وړ ده، چې حکومتونه هڅه کوي څو د بشري حقونو څارنه بنده کړي. خو د دې خنډونو سره سره، د هغه ټیم په مجازی مرکو، پرانیستې سرچینې بیاکتنو، د متخصصینو غونډو او سروې ګانو له لارې په افغانستان کې د بشري حقونو سرغړونې مستند کوي.

بېنېټ زیاته کړه، په افغانستان کې د طالبانو له خوا اوسمهال لږ تر لږه ۱۱ د رسنیو کارکوونکي بندیان دي او سږ کال د تېر کال په پرتله د بدني سزا او عامه اعدامونه نږدې دوه چنده شوي دي.

ریچارډ بېنېټ ټینګار وکړ، چې هغه چمتو او لېواله دی چې افغانستان ته سفر وکړي ترڅو د طالبانو سره رغنده خبرې اترې اسانه کړي او د خلکو سره خپل پیوستون څرګند کړي.

نوموړي دا هم وویل، چې هغه د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلې لپاره یو راپور چمتو کوي چې په افغانستان کې به د ښځو، نجونو، اقلیتونو او مدني فضا وضعیت باندې تمرکز وکړي.

په بامیان کې د طالبانو ولایت مقام مطبوعاتي دفتر د سې شنبه په ورځ (د زمري ۱۴مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي: «د محمد عوض دانش په نوم د پنجاب ولسوالۍ د پشته غرغري سيمې اوسېدونکي شل کاله وړاندې د سیمې د مشرانو په مخ کې له کوچیانو څخه ځيني ساحې په کرایه اخیستې وې او د کلونو کرایه یې نه ده ورکړې او نه یې هم په خپلو ژمنو عمل کړی.»

په خبرپاڼه کې ویل شوی، چې عدلي او قضايي ادارو د دواړو خوا اسناد، شرعي خطونه او قبالې د شواهدو پر بنسټ څېړلې دي او د کوچیانو په ګټه پرېکړه شوې.

طالبانو د بامیان اوسېدونکو ته ډاډ ورکړی، چې د دوی هره پرېکړه پر عدالت ولاړه او هېڅوک ترې معاف نه دی.

طالبانو د یو شمېر رسنیو هغه راپورونه هم رد کړي، چې طالبانو د رشک کلي اوسېدونکي په زور کډه کولو ته اړ اېستي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې وړاندې په بامیان کې سیمه ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالبانو د کوچیانو په ګټه له حقوقي پرېکړې وروسته د پنجاب ولسوالۍ د رشک کلي اوسېدونکي کډه کولو ته اړ اېستي دي.

د سرچینو په وینا، طالبانو «له کوچیانو سره یوځای» په کلي کې ۲۵ کورونه خالي کړي دي.

د طالبان د اوبو او انرژۍ وزارت سرپرست په دې کتنه کې له یادې همکارۍ له هرکلي سربېره وویل، د دوه اړخیزو همکاریو غځونه به د دواړو هېوادونو لپاره ګټورې وي.

عبداللطیف منصور د تاتارستان د لومړي وزیر مرستیال ته د همکاریو د پیل لپاره له پنجشېر څخه کابل ته د اوبو د لېږد په پروژه کې د پانګونې وړاندیز وکړ او له هغوی څخه یې د دغې پروژې او د انرژي د نورو طرحو په اړه د اطلاعاتو د تبادلې لپاره د دواړو خواوو د تخصصي ټیمونو ترمنځ د تخنیکي غونډو د جوړولو غوښتنه وکړه.

د اوبو او انرژۍ وزارت د خبرپاڼې له مخې، د تاتارستان د لومړي وزیر مرستیال د اوبو او انرژۍ وزارت سرپرست ته بلنه ورکړه، چې د «کازان د انرژۍ نړۍوال فورم» چې پکې سوداګریز پروګرامونه او صنعتي نندارتون شامل دي ګډون وکړي.

د ویلو ده، چې «د کازان د انرژۍ نړۍوال فورم» به د ۲۰۲۶کال په اپرېل میاشت کې په تاتارستان کې جوړ شي.