د ایران لوی درستیز: له امریکا نه خپل غچ اخلو

ډونالډ ټرمپ، په سوشل میډیا یوه پوسټ کې لیکلي: «اوس چې د ایران له‌ خوا جوړېدونکې اتومي وسله بشپړه نابوده شوې، نو زما لپاره دا ډېره مهمه ده چې د منځني ختیځ ټول هېوادونه د ابراهیم تړونونو سره یو ځای شي».

ټرمپ څلور اسلامي هېوادونه دې ته وهڅول چې له اسراییل سره د ابراهیم تړونونو له لارې رسمي ډېپلوماټیکې اړیکې ټینګې کړي.

دا بهیر د امریکا د فشار او منځګړتوب له امله ممکن شوی و، خو د غزې جګړې، د لوړې مرګ‌ژوبلې او لوږې له امله دغه بهیر اوس له ستونزو سره مخ شوی.

په غزه کې چارواکي وایي چې تر اوسه له ۶۰ زرو ډېر کسان وژل شوي، چې دا وضعیت له نړیوال غبرګون سره مخ شوی.

په همدې لړ کې کاناډا، فرانسې او بریتانیا تازه د یو خپلواک فلسطیني دولت د رسمیت پېژندلو پلانونه اعلان کړي دي.

یوه بله هڅه چې د ټرمپ د ټیم له‌خوا پر مخ وړل کېږي، دا ده چې اذربایجان او د منځنۍ اسیا ځینې متحد هېوادونه هم د ابراهیم تړونونو سره یو ځای شي او له اسراییل سره خپلې اړیکې ژورې کړي.

یاده دې وي چې ابراهیم تړون د یو لړ ډېپلوماټیکو تړونونو مجموعه ده چې د ۲۰۲۰ کال په اګست کې د امریکا متحده ایالاتو په منځګړیتوب د اسراییل، متحده عربي امارات، بحرین، او وروسته نورو هېوادونو تر منځ لاسلیک شوه، څو د اسراییل او عربي هېوادونو تر منځ رسمي اړیکې عادي شي.

ټاکل شوې د جمعې په ورځ د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ارمنستان او اذربایجان مشرانو ته په سپینه ماڼۍ کې هرکلی ووایي او دا لیدنه د یوه سوله ییز چوکاټ په لاسلیکولو سره پای ته ورسیږي.

دغه چوکاټ به متحده ایالاتو ته د جنوبي قفقاز له لارې د یوه ستراتیژیک ټرانزیتي دهلېز ځانګړي پرمختیایي حقونه ورکړي.

ارمنستان او اذربایجان له ۱۹۸۰مې لسیزې راهیسې د ناګورنو-قره‌باغ پر سر په شخړه کې دي.

د جنوبي قفقاز سیمه یوه انرژي‌تولیدوونکې سیمه ده چې له روسیې، اروپا، ترکیې او ایران سره ګاونډۍ ده، خو پولې پکې تړلې دي او اوږدمهاله قومي شخړې روانې دي.

امریکايي چارواکو رویټرز ته ویلي، چې د اذربایجان ولسمشر الهام علی‌یف او د ارمنستان لومړی وزیر نیکول پاشینیان به له ټرمپ سره د سپینې ماڼۍ په ناسته کې د سولې یو داسې چوکاټ لاسلیک کړي چې هدف یې «سولې ته روښانه لاره» برابرول او یوه پخوانۍ اوږده ترانزیتي شخړه حل کول دي.

اذربایجان غوښتنه کړې چې له ارمنستان څخه یو ټرانزیتي دهلېز ورکړل شي، څو د خپلې اصلي خاورې لویه برخه له نخجوان سره ونښلوي. نخجوان یوه اذربایجانۍ سیمه ده چې له ترکیې سره ګډه پوله لري.

د چارواکو په وینا، د طرحې د سند له مخې، ارمنستان پلان لري چې امریکا ته د اوږدې مودې لپاره د یوه ټرانزیتي دهلېز ځانګړي پرمختیایي حقونه ورکړي. دغه دهلېز به د « ټرمپ د نړیوالې سولې او هوساینې لار» ونومول شي.

دغه دهلېز به د ارمنستان د قوانینو پر بنسټ چلېږي، خو متحده ایالات به دا ځمکه یو شریک شرکت ته د زیربنا او مدیریت لپاره په فرعي اجاره ورکړي.

د ارمنستان او اذربایجان مشران به هغه اسناد هم لاسلیک کړي چې د مینسک ډلې د منحل کولو غوښتنه پکې شوې.

د ارمنستان او اذربایجان ترمنځ د سولې په برخه کې پرمختګ په مارچ میاشت کې پیل شو، چې د امریکا ځانګړي استازي، سټیف وټکاف دغې سیمې ته سفر وکړ. د هغه د ډلې غړو څو ځلې هلته سفرونه وکړل او هڅې یې وکړې چې دا هوکړه برابره کړي.

امریکايي چارواکي باور لري د ارمنستان او اذربایجان ترمنځ د سولې تړون کولای شي دا زمینه برابره کړي چې اذربایجان هم د ابراهیمي تړونونو برخه شي.

دغه ناسته په داسې حال کې ترسره کېږي چې ټرمپ هڅه کوي ځان د نړیوالې سولې د منځګړي په توګه معرفي کړي.

سپینې ماڼۍ ادعا کړې چې نوموړي د کمبودیا او تایلنډ ترمنځ اوربند ته زمینه برابره کړې او د رواندا او کانګو دیموکرات جمهوریت او همداراز د پاکستان او هند ترمنځ یې سوله کړې ده.

خو ټرمپ تراوسه په دې نه دی بریالی شوی چې د روسیې او اوکراین جګړه پای ته ورسوي او اسراییل پر غزه له بریدونو را وګرځوي.

د هند د ملي امنیت سلاکار دا خبره نن د پنجشنبې په ورځ کړې.

اجیت دووال، چې دا مهال د روسیې په سفر بوخت دی، د هند او روسیې تر منځ د امنیتي او ستراتیژیکو اړیکو د پراخولو پر سر له روسي چارواکو سره خبرې کوي.

دا سفر په داسې حال کې ترسره کېږي چې امریکا پر هند اقتصادي فشار ډېر کړی او د ۲۵ سلنه تعرفو ترڅنګ یې ۲۵ سلنه نورې اضافي تعرفې پرې لګولې دي.

په ورته وخت کې ټاکل شوې د هند لومړی وزیر د شانګهای په غونډه کې د ګډون لپاره چین ته سفر وکړي.

یوازې شاوخوا یو پر څلورمه برخه خلک فکر کوي، چې جګړه به په راتلونکي کال کې پای ته ورسېږي. د اوکراین د جګړې د دوام ملاتړ د ټولو سیمو او خلکو په منځ کې کم شوی دی.

د اسوشیټېډپرېس خبري اژنس د راپور له‌مخې؛ په دې نظرپوښتنه کې په ټول اوکراین کې تر زرو ډېرو کسانو (د روسیې تر کنټرول لاندې سیمو پرته) برخه اخیستې ده. د روانې جګړې له پیل راهیسې تر ۱۲ زرو ډېر اوکرایني ملکيان وژل شوي او روسي ځواکونو ورو، ورو ډېرې سیمې تر خپل کنټرول لاندې راوستې دي.

همداراز، د ناټو او اروپايي ټولنې د غړیتوب لپاره د اوکراینیانو هیلې د پخوا پرتله کمې شوې دي. اوس یوازې درېیمه برخه خلک په دې باور دي، چې اوکراین به په راتلونکو لسو کلونو کې له ناټو سره یوځای شي او شاوخوا نیمایي یې تمه لري چې د اروپایي ټولنې غړی شي.

په دې کڅوړه کې یو میلیون او ۲۵۰ زره دوز د پنموکوک واکسین او ۴۶۵ زره دوز د پنټاوالان (پنځه‌ګونې) واکسین شامل دي، چې د روان زمري میاشتې په ۸مه او ۱۲مه نېټه ایران ته رسېدلي دي.

د یونېسف په وینا، پنموکوک واکسین له ۱۴۰۳هجري لمریز کال راهیسې د ایران د ملي کتلوي پروګرام برخه ده او ماشومان له مننژیټ او د وینې له جدي عفونتونو ژغوري.

یونېسف زیاتوي، دا واکسینونه له لېږد تر تطبیق پورې په دقیقه توګه څارل کېږي او ژر به د روټاویروس واکسین هم ایران ته واستول شي.