د سي‌ای‌اې‌ پخوانۍ ماموره: د محمودشاه حبیبي روغتیايي وضعیت ښه‌ نه‌دی

د خبرپاڼې له مخې؛ په دغه ناسته کې د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو سازمان استازي عرفات جمال هیله څرګنده کړې، چې نړۍواله ټولنه به د راستنېدونکو په برخه کې خپلې همکارۍ لا پراخې کړي. همدا راز د ملګرو ملتونو استازو بې سرپرسته ماشومانو او راستنېدونکو ته د پاملرنې په برخو کې هم له طالبانو سره خپلې ژمنې د دغه ناستې پر مهال تازه کړې دي.

دا ناسته داسې مهال کېږي، چې د رسمي شمېرو له مخې په تېرو ۴۵ورځو کې یوازې د اسلام کلا بندر له لارې ایران څخه ۸۴۵زره افغانان په جبري توګه هېواد ته ستانه کړای شوي دي. که څه هم طالبانو دغو ستنېدونکو ته د خدمتونو وړاندې کولو ادعاوې کوي؛ خو راپورونو په ډاګه کړې چې دغه تازه ستانه شوي د سر پناوو له نشتوالي، بې‌روزګارۍ، فقر او لوږې څخه کړېږي.

هم‌مهاله پاکستان هم پرېکړه کړې، چې د روان زېږدیز کال د سپټمبر میاشتې له لومړۍ نېټې به د افغان کډوالو د اېستلو درېیمه څپه پیل کړي. په دې پړاو کې له ملګرو ملتونو سره ثبت د «پي او ار» کارت لرونکي افغانان اېستل کېږي، چې شمېر یې نږدې ۲ مېلیونو ته رسېږي. همدا راز د «اې سي سي او ناقانونه» افغان کډوالو د اېستلو بهیر به هم ورسره روان وي.

یونسیار په پاکستان کې مېشتو افغان کډوالو ته خبرداری ورکړی، چې د اېستلو راتلونکې څپې ته خپل تدابیر ونېسي. تر دې دمخه د افغانستان پخواني ولسمشر محمد اشرف غني‌ هم اندېښنه څرګنده کړې وه، چې ګاونډي هېوادونه نور په افغانانو کې خپلې ګتې نه ګور‌ي او ښايي تر ۶ مېلیونو پورې کډوال بېرته افغانستان ته واستوي.

د هغه په ګډون یو شمېر بشري سازمانونو خبرداری ورکړی، چې د طالبانو تر واک لاندې روان بشري ناورین به د دغو ستنېدونکو په ورتګ لا پراخ شي.

د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزارت د خبرپاڼې له‌مخې؛ نوموړي دغه څرګندونې تېره ورځ (پنج‌شنبه، د زمري ۱۶مه) په غزني کې د دغه ولایت پوهنتون په یوې فراغت‌غونډه کې کړې دي.

په دې مراسمو کې د طالبانو د استخباراتو لوی ریاست مشر ملا عبدالحق‌ وثیق، د ماليې سرپرست وزیر ملا محمد ناصر اخند، د غزني والي ملا عبدالصمد جاوید او د دغې ډلې یو شمېر نورو چارواکو هم ګډون لاره.

د طالبانو د لوړو زده‌کړو سرپرست د غزني پوهنتون زده‌کړیالانو په فراغت‌غونډه کې د ګډون تر څنګ، د دغه ولایت په پوهنتون کې د ۳۶ مېلیونه افغانیو په لګښت يوه پروژه پرانېستې او دوه نورې یې ګټې اخیستنې ته سپارلې دي.

د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزیر او د دغې ډلې د مشر ملا هبت‌الله زوم ملا ندا محمد ندیم تر دې مخکې د دولتي پوهنتونونو له رییسانو سره په یوې انلاین ناسته کې ویلي و، چې په پوهنتونونو کې دې د امر بالمعروف قانون پلی شي او په دوامداره توګه دې ښوونیز نصاب وڅاري.

د پنج‌شنبې په ورځ (د زمري ۱۶مه) په یاده ناسته کې د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونو ادارې د افغانستان استازي تاج الدین اوېلا او د هغه همکارانو هم ګډون لاره. دواړو لوریو په یاده ناسته کې روغتونونو ته د درملو رسولو، د روغتیا په برخه کې د مرستو پر مدیریت، د لګښتونو پر روڼوالي، د روغتونونو د معیاري کېدو په موخه د عصري وسایلو پر برابرېدو او یو شمېر نورو مسایلو بحثونه کړي دي.

نور جلال جلالي له یاد سازمان څخه غوښتنه وکړه، چې روغتیایي مرکزونو ته باید پر وخت درمل ورسوي؛ څو د راپورته کېدونکو ستونزو مخه ونیول شي. د طالبانو د یاد وزارت په خبرپاڼه کې د ملګرو ملتونو د یاد سازمان اجراییوي مشر چیبان تید په حواله لیکل شوي، چې په روغتیایي برخه کې د همکاریو دوام ته ژمن دي.

هم‌مهاله د روغتیا نړۍوال سازمان اندېښنه ښوولې، چې د امریکا پراختیایي مرستو د کمېدو له کبله په افغانستان کې سلګونه روغتونونه تړل شوي او یا یې هم خدمتونه د بودجې د کمښت له امله را کم شوي دي. یاد سازمان څو، څو ځله اشاره کړې، چې د افغانستان روغتیایي سېسټم له سخت ناورین سره مخ دی او ان د ګړنګ پر غاړه ولاړ دی. د نړۍوالو مرستو کمېدو سره په افغانستان کې د مور او ماشوم د مړینې کچه هم د پخوا پرتله لوړه شوې ده.

افغانستان کې د جدي ناروغیو ناروغان په ځاګړي ډول د سرطاني ناروغیو هغه اړ کېږي، چې ګاونډیو یا نورو هېوادونو لپاره درملنې ته ولاړ شي. همدا راز په کور دننه د معیاري روغتیایي خدمتونو نشتوالي هم خلک اړ کړي، چې بهرنیو هېوادونو ته د درملنې لپاره سفرونه وکړي.

پاکستان چې د افغان ناروغانو لپاره تر ټولو د پام وړ او ارزانه هېواد دی، اوس‌مهال په اسانۍ د ناروغۍ ویزې هم نه ورکوي او له امله یې خلک له سختو کړاوونو سره مخ کېږي. نیوکې دا دي، چې طالبان په تبلیغاتي توګه یوازې د روغتیا په برخه کې د پرمختګونو ادعاوې کوي؛ خو په عملي توګه لا هم افغانان ان د ځینو وړو، وړو ناروغیو د تشخیص لپاره هم بهر ته د تګ لپاره اړ کېږي.

د ده په وینا؛ پاکستان له هر هغه حکومت څخه وېره لري، چې د افغانستان خپلواکي او پر ځان بسیاينه ټینګه کړي.

دغه لوړ پوړي طالب چارواکي د‌ پنج‌شنبې په ورځ (د زمري ۱۶مه) له شمشاد ټلوېزیون سره په یوې مرکه کې دا خبرې کړې دي. هغه وویل: «ځینې ګاونډیان په ځانګړي ډول پاکستان نه غواړي په افغانستان کې ښه حکومت جوړ شي. مهمه نه ده، چې هغه حکومت د طالبانو وي، د مجاهدینو وي او که د کمونېستانو.»

هغه زیاته کړې، اوس پوهېږي پاکستان نه غواړي په افغانستان کې داسې حکومت راشي چې په خپلو پښو ودرېږي او پر ځان متکي وي. د ښاغلي منصور په خبره؛ پاکستان فکر کوي چې د شخړو او کړکېچونو په پارولو سره به افغانستان کې خپلې سیاسي او اقتصادي موخې ترلاسه کړي.

د طالبانو د برېښنا وزیر د اسلام‌اباد هغه تورونه رد کړل، چې ګوندې د پاکستاني طالبانو تحریک (ټي‌ټي‌پي) غړي په افغانستان کې پناه ځایونه لري. هغه ټینګار وکړ، چې د دوی د بیا ځل واکمنۍ له پیل راهیسې «ټي‌ټي‌پي» په افغانستان کې هېڅ پټنځای نه دی جوړ کړی.

هغه وویل: «پاکستان باید خپلې کورنۍ ستونزې د افغانستان پر غاړه ونه غورځوي. د افغانستان خاوره د ګاونډیانو او د سیمې هېوادونو پر ضد نه کارول کېږي.»

د منصور په وینا؛ د ټي‌ټي‌پي‌ غړي ادعا کوي، چې د قبایلي سیمو په مرکزونو کې مېشت دي او هلته ورځې او شپې تېروي. هغه وایي، پاکستان دې د تورونو پر ځای هغوی په قبایلي سیمو کې ولټوي.

دغه څرګندونې داسې مهال کېږي، چې د طالبانو او پاکستان اړیکې د دوو کلونو د ترینګلتیا او یو پر بل د تورونو وروسته د ښه کېدو په لور روانې دي. په وروستیو کې د پاکستان د بهرنیو او کورنیو چارو وزیران کابل ته راغلل او له طالب مشرانو سره یې د ټي‌ټي‌پي مخنېوي، اقتصادي او امنیتي همکاریو په اړه خبرې وکړې. دواړو خواوو سلا وکړه، چې خپلې ډېپلوماټیکې اړیکې به د سفیرانو تر کچې لوړې کړي.

هم‌مهاله راپورونه ښيي، چې د دواړو هېوادونو اقتصادي اړیکې هم د پراخېدو په حال کې دي. ټاکل شوې وه، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي هم پاکستان ته ولاړ شي؛ خو د ملګرو ملتونو د امنیت شورا ورته د سفر اجازه نه‌ده ورکړې.

د یوت جرنالیزم په نوم وېب‌پاڼې د یوې افغانې نجونې له قوله لیکلي، چې ملګرو یې غوښتل خپلې زده‌کړې بشپړې کړي او بیا په ټولنه کې کار وکړي؛ خو د طالبانو په واکمنېدو سره یې دا هیلې خاورې شوې. راپور کې راغلي، د یادې ډلې د بندیزونو او محدودیتونو له کبله نجونې اړې شوې چې ودونه وکړي او خپلې موخې نیمګړې پرېږدي.

په انلاین زده‌کړو یو شمېر بوختو نجونو له قوله لیکل شوي، چې په حضوري توګه د زده‌کړو بندیزونو له کبله اوس په خپلو کورونو کې د لرې واټن زده‌کړو ته له ننګوونو سره، سره دوام ورکوي؛ خو دغه فرصتونه هم خورا محدود دي.

یوې نجلۍ وویل: «که لوست وکړو، بيا څه کېږي؟ ښوونځي تړلي دي، د انټرنېټ او کورسونو د فيس پيسې هم نه‌لرو. ولې د خیاطۍ کار زده نه کړو، چې د خپلې کورنۍ او خپل ځان مالي ملاتړ وکړو؟»

راپور کې راغلي، چې له زده‌کړو پرته د سفرونو، تفریحي سیمو ته د تګ، په عامه بازارنونو کې د ښځو پر ګرځېدو او ګڼو نورو برخو کې ښځې سختې محدودې شوې دي.

یوت جرنالېزم همدا راز په کابل کې د ښځو وروستیو نیونو ته هم اشاره کړې او دغه لړۍ یې هم خطرناکه بللې ده. دوی وایي، د افغان نجونو ژوند اوس‌مهال په یوې اوسپنیزه پنجره کې بند دی او له دغه حالته وتل خورا ستونزمن ښکاري.

د طالبانو مشر ملاهبت الله د نجونو او ښځو په تړاو لسګونه فرمانونه صادر کړي، چې له امله یې ټولنیز ژوند کې ښځې له سختو محدودیتونو او بندیزونو سره مخ شوې دي. د همدې ډلې د امربالمعروف او شکایتونو اورېدو وزارت بیا د خپل مشر سختدریځه فرمانونه په جدي توګه څاري. نه یوازې نړۍواله ټولنه او په کور دننه افغانان د دغه وزارت خلاف له کرکې ډک نظر لري؛ بلکې د طالبانو په منځ کې هم خپل مخالفین لري.