وسله والو د طالبانو د نادعلي ولسوالۍ د نشه یي توکو پر وړاندې د مبارزې مدیر وژلی

امین حسین رحیمي د ایران دولتي اژانس ایرنا ته په خبرو کې ویلي، چې د افغان وګړو بېرته ستنېدل د اعزاز او درناوي په فضا کې ترسره کېږي او باید د ټولو دولتي او محلي ادارو له هڅو مننه وشي.

رحیمي زیاته کړې، چې افغان غیرقانوني مهاجر له څلورو لسیزو راهیسې د ایران د خلکو مېلمانه دي او په ستنولو کې یې هر ډول ناوړه چلند د قانون له مخې تعقیبېږي.

هغه ټینګار کړی، چې هېڅ هېواد د غیرقانوني اتباعو ننوتل نه مني او هر کډوال باید د هر هېواد د قوانینو او شرایطو په منلو سره قانوني لارې غوره کړي.

د تایباد ولسوال، حسین جمشیدي ادعا کړې، چې ټولې دولتي ادارې، خدماتي برخې، ولسي ډلې او امنیتي ځواکونه د دې لپاره کار کوي چې افغانان په درناوي سره ووځي او تر اوسه په دې برخه کې هېڅ هڅه نه ده سپمول شوې.

نوموړي زیاته کړه چې درې بندرونه ماهیرود په جنوبي خراسان کې، میلک په سیستان او بلوچستان، او دوغارون په خراسان رضوي کې د غیرقانوني افغان مهاجرو د ستنېدو لپاره ځانګړي شوي دي.

د هغه په وینا، د دوغارون له لارې د وتلو ټول بهیر له تنظیم نه تر ستنېدو پورې په دوه ساعتونو کې بشپړېږي او ۷۰ سلنه افغان غیرقانوني مهاجر دغه لار کاروي.

ایراني چارواکي داسې مهال د اخراج پرمهال له افغان کډوالو سره د ښه او له درناوي ډک چلند یادونې کوي، چې افغان کډوالو افغانستان انټرنشنل ته په خپلو پیغامونو کې د ایران د پولیسو او ادارو له چلند نه ګڼ شکایتونه کړي دي.

زمریان د وحشي ژوو په نړۍ کې د ځواک، زړورتيا او ښايست نښه بلل کېږي، چې تر ډېره په افریقا او د اسیا په ځینو سیمو کې په طبیعي ډول مېشت دي.

په لومړي ځل د زمري د نړۍوالې ورځې د نمانځنې فکر په ۲۰۱۳ زېږديز کال کې په هند کې د ځنګلي او وحشي ژوو د ساتنې د برخې فعالانو له‌خوا وړاندې شو او په رسمي ډول یې د زمري میاشتې ۱۹مه نېټه د زمري نړۍوالې ورځې په نوم ونوموله.

له هغه وروسته بیا دغه ورځ هرکال د زمري د ژغورنې لپاره د لاهمغږۍ په موخه د مدني ټولنو او چاپېریال ساتنې بنسټونو له لوري په پراخه کچه نمانځل کېږي.

د راپورونو پربنسټ؛ په تېرو څو لسيزو کې د زمريانو شمېر په نړۍ کې په چټکۍ سره راکم شوی او په تېرو سلو کلونو کې د وحشي زمريانو شمېر له ۲۰۰زرو څخه تر ۲۰زرو راټيټ شوی دی.

د دغه وحشي ژوي د کمېدو مهم لاملونه ښکار، د طبيعي ځايونو له منځه تلل او د وحشي ژویو ساتنې ته نه پاملرنه ښودل شوې ده.

په افغانستان او بیا په ځانګړې توګه د سوېل او ختیځو سیمو په دښتو او ځنګلونو کې هم پخوا زمریان ډېر وو؛ خو د وخت په تېرېدو یې نسل د څو لسيزو جګړو، د طبيعي چاپېريال د ويجاړۍ او د ښکار له امله له‌منځه ولاړ.

د وحشي ژوو او د چاپېریال ساتنې برخې پوهان وايي، چې د دغه ژوو ساتنه د ټولو ګډ مسوولیت دی او که دې مسلې ته جدي پام ونشي؛ نو ښايي د وخت په تېرېدو نور ژوي هم چې د چاپېریال د برابرۍ لپاره خورا مهم دي، له‌منځه ولاړ شي چې بیا به یې زیان ټول طبیعت ته اوښتی وي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه ماموریت دفتر (یوناما) نن یکشبه (د زمري ۱۹مه) د بشري حقونو د وضعیت په تړاو په خپل خپور شوي درې میاشتني راپور کې ویلي، چې طالبانو د ښځو پر وړاندې محدودیتونه لا پسې پراخ او سخت کړي.

یوناما اندېښنه ښودلې، چې په افغانستان کې د ښځینه کارکوونکو پر فعالیتونو بندیزونه لاهم دوام لري.

په راپور کې راغلي، چې «طالبانو د ښځو او نجونو د زده‌کړو، کار، تګ راتګ او عامه ژوند په برخه کې محدودیتونه نور هم سخت کړي دي. دغه محدودیتونه د حجاب، له محرم پرته تګ راتګ، ورزش، تفریح او عامه ځایونو ته د ښځو د تګ راتګ په برخو کې لګول شوي دي.»

یوناما دارنګه ویلي، چې بېرته ستنېدونکي افغانان او په ځانګړې توګه د پخواني جمهوري نظام کارکوونکي، امنیتي ځواکونه، مدني فعالان، د بشري حقونو فعالان او هغه کسان چې په تېر کې یې له سفارتونو سره کار کړی؛ له جدي ګواښونو سره مخ دي.

په راپور کې له نړۍوالو غوښتنه شوې، چې په جبري توګه د افغانانو د ستنولو مخه ونیسي او د دوی د بیا مېشتېدنې لپاره دې خوندي لارې چارې برابرې کړي.

یوناما زیاته کړې، چې دغه راپور یې له خلکو سره د مستندو مرکو پر بنسټ برابر کړی دی.

د طالبانو حکومت تراوسه د یوناما د تازه خپور شوي راپور په اړه څه نه دي ویلي؛ خو تر دې وړاندې یې د یوناما راپورونه له واقعیتونو لرې بللي وو.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې د غزني لپاره د دغې ډلې والي ملا عبدالصمد جاوید په حواله راغلي، چې په «اسلامي نظام» کې اطاعت اصل دی او د مشرتابه له لوري په هر امر او لارښوونه عمل «واجب» ګڼل کېږي.

د خبرپاڼې له مخې؛ په ناسته کې ښاغلي صدر په یاد ولایت کې د امنیتي بنسټونو ترمنځ پر ښې همغږۍ، د امنیت د ټینګښت، د طالبانو د مشر د فرمانونو د پلي کولو او له خلکو سره د ښه چلند په اړه اړوندو ادارو ته لازمې سپارښتنې کړې دي.

نوموړي تر دې مخکې نورو ولایتونو ته هم سفرونه کړي، چې په دې لړ کې پرون زابل ولایت ته تللی و.

هغه د ملاهبت الله د فرمانونو د تطبیق او د یونیفورم د عملي کېدو لړۍ په موخه زابل ته تللی و او هلته یې ځايي طالبانو ته سپارښتنه کړې، چې باید پولیس یې یونیفورم واغوندي.

دغه وزارت نن یکشنبه (د زمري ۱۹مه) پر اېکس پاڼه په خپرې شوې خبرپاڼه کې ویلي، چې دوی د افغانستان په ۱۱ ولایتونو کې ۳۷۰۵۲ جریبه دولتي ځمکې له غصب راګرځولې ده.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې په تېره یوه میاشت کې د افغانستان په ۱۸ ولایتونو کې ۱۱۸۰۲۵۲ جریبه غصب شوې ځمکه دولتي ثابت شوې. د خبرپاڼې له مخې؛ د افغانستان په ۲۶ ولایتونو کې بیا ۱۳۲۱۷۵۲ جریبه نورې ځمکې هم د ارزونې په حال کې دي.

خو حقوق‌پوهان وايي، چې طالبانو له خپلې دویمې واکمنۍ سره د تېر جمهوري نظام ټول قوانین او فرمانونه لغوه کړي او ښایي چې په دې راګرځول شويو ځمکو کې قانوني ځمکې هم غصب بلل شوې وي او راګرځول شوې وي.

ځينې خلک بیا وايي، طالبان له یوې خوا ادعا کوي چې دولتي ځمکې یې له غاصبینو راګرځولې دي؛ خو له بلې خوا بیا دولتي ځمکې د عامو بې‌وزلو خلکو پر ځای خپلو پلویانو ته ورکوي.