نن د زمري ۱۹مه د زمري نړۍواله ورځ ده

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه ماموریت دفتر (یوناما) نن یکشبه (د زمري ۱۹مه) د بشري حقونو د وضعیت په تړاو په خپل خپور شوي درې میاشتني راپور کې ویلي، چې طالبانو د ښځو پر وړاندې محدودیتونه لا پسې پراخ او سخت کړي.

یوناما اندېښنه ښودلې، چې په افغانستان کې د ښځینه کارکوونکو پر فعالیتونو بندیزونه لاهم دوام لري.

په راپور کې راغلي، چې «طالبانو د ښځو او نجونو د زده‌کړو، کار، تګ راتګ او عامه ژوند په برخه کې محدودیتونه نور هم سخت کړي دي. دغه محدودیتونه د حجاب، له محرم پرته تګ راتګ، ورزش، تفریح او عامه ځایونو ته د ښځو د تګ راتګ په برخو کې لګول شوي دي.»

یوناما دارنګه ویلي، چې بېرته ستنېدونکي افغانان او په ځانګړې توګه د پخواني جمهوري نظام کارکوونکي، امنیتي ځواکونه، مدني فعالان، د بشري حقونو فعالان او هغه کسان چې په تېر کې یې له سفارتونو سره کار کړی؛ له جدي ګواښونو سره مخ دي.

په راپور کې له نړۍوالو غوښتنه شوې، چې په جبري توګه د افغانانو د ستنولو مخه ونیسي او د دوی د بیا مېشتېدنې لپاره دې خوندي لارې چارې برابرې کړي.

یوناما زیاته کړې، چې دغه راپور یې له خلکو سره د مستندو مرکو پر بنسټ برابر کړی دی.

د طالبانو حکومت تراوسه د یوناما د تازه خپور شوي راپور په اړه څه نه دي ویلي؛ خو تر دې وړاندې یې د یوناما راپورونه له واقعیتونو لرې بللي وو.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې د غزني لپاره د دغې ډلې والي ملا عبدالصمد جاوید په حواله راغلي، چې په «اسلامي نظام» کې اطاعت اصل دی او د مشرتابه له لوري په هر امر او لارښوونه عمل «واجب» ګڼل کېږي.

د خبرپاڼې له مخې؛ په ناسته کې ښاغلي صدر په یاد ولایت کې د امنیتي بنسټونو ترمنځ پر ښې همغږۍ، د امنیت د ټینګښت، د طالبانو د مشر د فرمانونو د پلي کولو او له خلکو سره د ښه چلند په اړه اړوندو ادارو ته لازمې سپارښتنې کړې دي.

نوموړي تر دې مخکې نورو ولایتونو ته هم سفرونه کړي، چې په دې لړ کې پرون زابل ولایت ته تللی و.

هغه د ملاهبت الله د فرمانونو د تطبیق او د یونیفورم د عملي کېدو لړۍ په موخه زابل ته تللی و او هلته یې ځايي طالبانو ته سپارښتنه کړې، چې باید پولیس یې یونیفورم واغوندي.

دغه وزارت نن یکشنبه (د زمري ۱۹مه) پر اېکس پاڼه په خپرې شوې خبرپاڼه کې ویلي، چې دوی د افغانستان په ۱۱ ولایتونو کې ۳۷۰۵۲ جریبه دولتي ځمکې له غصب راګرځولې ده.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې په تېره یوه میاشت کې د افغانستان په ۱۸ ولایتونو کې ۱۱۸۰۲۵۲ جریبه غصب شوې ځمکه دولتي ثابت شوې. د خبرپاڼې له مخې؛ د افغانستان په ۲۶ ولایتونو کې بیا ۱۳۲۱۷۵۲ جریبه نورې ځمکې هم د ارزونې په حال کې دي.

خو حقوق‌پوهان وايي، چې طالبانو له خپلې دویمې واکمنۍ سره د تېر جمهوري نظام ټول قوانین او فرمانونه لغوه کړي او ښایي چې په دې راګرځول شويو ځمکو کې قانوني ځمکې هم غصب بلل شوې وي او راګرځول شوې وي.

ځينې خلک بیا وايي، طالبان له یوې خوا ادعا کوي چې دولتي ځمکې یې له غاصبینو راګرځولې دي؛ خو له بلې خوا بیا دولتي ځمکې د عامو بې‌وزلو خلکو پر ځای خپلو پلویانو ته ورکوي.

دغه وزارت نن یکشنبه (د زمري ۱۹مه) پر اېکس پاڼه په خپرې شوې خبرپاڼه کې ویلي، چې په دې تېلو کې ۱۶۱ ټانکره ډیزل او ۲ ټانکره پټرول له ایران څخه نيمروز ولایت او ۳ ټانکره پټرول له تاجکستان څخه د کندوز شېرخان بندر ته راوړل شوي وو.
دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې په نیمروز ولایت کې د طالبانو د نورم او سټنډرډ ادارې چارواکو هم ویلي و چې له ایرانه وارد شوي ۲۵۰ ټانکره تېلو څخه یې ۱۵۳ ټانکره بې‌کیفیته تېل بېرته دغه هېواد ته ورګرځولي دي.

په نیمروز ولایت کې د طالبانو د والي دفتر (د زمري ۷مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي و، چې د نورم او سټنډرډ ادارې په لابراتوار کې تر ارزونې وروسته د یادو تېلو کیفیت ټیټ بلل شوی؛ نو ځکه بېرته ایران ته مسترد شوي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې څه موده مخکې د طالبانو د سټنډرډ عالي شورا ویلي و چې د اقتصادي ټیکاو او د خلکو د روغتیایي خوندیتوب په موخه یې افغانستان ته د وارېدونکو نفتي توکو لپاره ۵۷ سټندرډونه او ازمایښتي کړنلارې تصویب کړې دي.

ښاغلي مجاهد د طالبانو د دویمې واکمنۍ د څلورمې کلیزې په مناسبت د دغې ډلې تر واک لاندې ملي ټلویزیون سره په مرکه کې ویلي، چې امریکا او نور هېوادونه هم لکه روسیه باید دوی په رسمیت وپېژني.

هغه اساسي قانون یوازې سياسي وثیقه بولي او زیاتوي:« اساسي قانون یوازې د حکومت تشکیل بیانوي، چې موږ تر دې مخکې لا د حکومت تشکیل لرو. کله چې زمینه برابره شي اساسي قانون به هم جوړ شي؛ خو اوس د وزارتونو لپاره د قوانینو پر جوړولو کار روان دی.»

مجاهد د روسانو له‌خوا د هغوی د نظام په رسمیت پېژندل یوه لاس ته راوړنه بولي او له نورو هېوادونو هم غواړي، چې د هغوی نظام په رسمیت وپېژني. هغه زیاته کړې، چې له امریکایانو یې هم د رسمیت پېژندنې غوښتنه کړې ده.

هغه وړاندې ویلي، چې د افغانستان د اردو ډېروالی مهم نه دی؛ مهمه دا ده چې اردو مجهزه او ښه روزل شوې وي.

مجاهد په تېرو څلورو کلونو کې د خپلو لاس ته راوړنو په بهیر کې په ښوونیزه برخه کې د پرمختګ یادونه هم وکړه؛ خو تر شپږم ټولګي پورته د نجونو زده‌کړو ته یې اشاره ونه‌کړه.