د سټراټېژیکو خبرو شپږم پړاو؛ د چین د بهرنیو چارو وزیر اسلام‌اباد ته رسېدلی

د چترال مشرانو په یوې غونډه کې ویلي، چې په ۱۹۷۹کال کې د شوروي ځواکونو تر یرغل وروسته د دوی په سیمه کې افغانان مېشت شوي او هلته سره خورا ښه ژوند لري. د ناستې ګډونوالو له اسلام اباده وغوښتل، چې د اګست تر ۳۰مې نېټې ټاکل شوی د ستنېدنې مهالوېش لږ تر لږه درې میاشتې وغځوي.

د قاري عبدالسلام په نوم یو افغان کډوال ویلي، چې دوی له لسیزو راهیسې په چترال کې مېشت دي او ان د دوی د کورنیو ډېری غړي په همدې ولسوالۍ کې زېږیدلي دي. هغه ټینګار کړی، چې باید پاکستان د ستنېدو لپاره دوی ته ټاکل شوې موده نوره هم وغځوي.

تر دې وړاندې د پېښور په بورډ بازار کې هم د کډوالو او کاروباریانو ځايي ټولنې ویلي و، چې د اګسټ تر ۳۱مې نېټې پورې یې د کاروبارونو راټولول ستونزمن کار دی او باید دوی ته فرصت ورکړل شي؛ څو خپلې سوداګریزې چارې راټولې کړي.

همدا راز پاکستان کې مېشت افغانان د خپلو شتمنیو، کورونو او ملکیتونو په تړاو اندېښنې لري. دوی ادعا لري، چې په دومره لږ وخت کې د دغو ملکیتونو پلور ستونزمن کار دی او باید اسلام‌اباد پر خپلې پرېکړې له سره غور وکړي.

هم‌مهاله د خېبر پښتونخوا ایالت سر وزیر علي امین ګنډاپور د افغانانو له اېستلو سره مخالفت کړی او غوښتنه یې کړې، چې پاکستان کې زېږېدلو افغانانو ته باید د دغه هېواد تابعیت ورکړل شي.

همدا راز د جماعت اسلامي ګوند مشر مولانا فضل الرحمان هم له اسلام اباده غوښتي؛ څو هغه افغانان چې پاکستان کې لویې پانګې او کاروبارونه لري یا هم مسلکي او تخنیکي کسان وي، باید د پاکستان تابعیت ورکړل شي. په ورته مهال ملګرو ملتونو هم د اسلام‌اباد پر یادې پرېکړې اندېښنه څرګنده کړې ده.

پاکستان پرېکړې کړې، چې د اګسټ میاشتې له ۳۱مې نېټې وروسته په دغه هېواد کې د ملګرو ملتونو سره ثبت د «پي او ار» کارت لرونکي نږدې ۱.۷مېلیونه افغان کډوال له خپل هېواده وباسي. په ورته وخت کې له ایرانه هم د کډوالو د اېستلو څپې روانې دي، چې د تېرو دوو میاشتو په لړ کې یو مېلیون افغانان له یاد هېواد څخه هم په جبري‌ توګه اېستل شوي دي.

د بشري حقونو سازمانونو اندېښنه ښوولې، چې د طالبانو په واکمنۍ کې افغانستان له لوږې، فقر، بې‌روزګارۍ او اقتصادي ستونزو سره مخ دی او د دغو کډوالو په ورتګ سره دغه ناورین لا پسې پراخ او جدي شوی دی.

د پاکستان پخواني لومړي وزیر او اوسني زنداني سیاست‌وال عمران بیا د خپل ګوند یو غړی اعظم سواتی په مشرانو جرګه کې د اپوزېسیون د رییس په توګه ټاکلی دی. محمود خان اڅکزی چې د‌ پاکستان پوځ او اوسني حکومت ضد دریځ لري دا یې لومړی ځل دی، چې د حکومت خلاف د اپوزېسیون مشري په غاړه اخلي.

همدا راز عمران خان په پنجاب کې هم د ایالتي حکومت پر وړاندې د اپوزېسیون لپاره پنځه کسان ټاکلي دي.

شنونکي باور لري، چې د اپوزېسیون د نوو مشرانو اعلان د تحریک انصاف لپاره خورا مهم دی. د هغوی په اند که دغه څوکۍ تشې پاتې شي؛ نو حکومت به د پارلمان بشپړ کنټرول په لاس کې واخلي او د اساسي قانون د مهمو څوکيو په ټاکنو کې به پراخ لاس ولري.

دغه ټاکنې داسې مهال کېږي، چې د شهباز شریف حکومت په مشرۍ یوې محکمې په پارلمان کې د عمران خان ګوند د اپوزېسیون مشرانو غړیتوب لغوه اعلان کړ. تحریک انصاف د ۲۰۲۴کال د اګست پر ۸مه اعلان کړی و، چې نوي کسان به نه معرفي کوي او دغه پرېکړه به په محکمه کې ننګوي. د ملي اسمبلۍ پخواني اپوزېسیون مشر عمر ایوب هم هغه مهال ویلي و، چې د پېښور د عالي محکمې د حکم د نقض لپاره به د ټاکنو کمېسیون پر وړاندې دعوه کوي؛ ځکه د هغه څوکۍ خالي اعلانول له قانون سره په ټکر کې کار دی.

هم‌مهاله راپورونه ورکړل شوي، چې د پاکستان دغه پخوانی لومړی وزیر په زندان کې له یو شمېر محدودیتونو سره مخ شوی دی. ډان ورځپاڼې د خپلو سرچینو په حواله لیکلي، چې تېره اونۍ عمران خان ټلوېزیون، ورځپاڼو او ان خصوصي ډاکټر ته هم لاسرسی نه درلود.

د اسراییل د لومړي وزیر دفتر د چهارشنبه په ورځ (د زمري ۲۹مه) اعلان وکړ چې لومړي وزیر بنیامین نتانیاهو د حماس د اصلي اډو د نیولو او د دغه وسله والې ډلې د ماتولو امر کړی دی.

په ورته وخت کې د اسراییل د پوځ د ډیرو احتیاطي ځواکونو(ریزرف قوه) د بیړني غوښتنې سره سم د دفاع وزیر یسرایل کاټز د غزې ښار د نیولو عملیات تصویب کړل.

اسراییلي رسنیو راپور ورکړی، چې دا پلان د پوځ لوی درستیز «ایال زمیر» او نورو لوړپوړو قوماندانانو له خوا «کاتز »ته وړاندې شوی و او هغه منلی دی.

یاد عملیات د «ګیدعون–ب ارابه» په نوم پيل شوي، چې دغه د پخواني عملیاتو دوام دی.

د اسراییل پوځ په وینا، دوی د غزې ۷۵ سلنه خاوره نیولې وه او هڅه یې کوله چې حماس د بندیانو د تبادلې هوکړې ته اړ باسي.

د دې راپور له مخي، د اسراییل دفاع وزیر همداراز له هغو «بشري چمتووالی» سره موافقه کړې، چې شاوخوا یو میلیون فلسطیني ملکي وګړي له غزې ښاره د دې سیمې جنوب ته ولېږدوي.

کاتز، تایید کړې چې د دې عملیاتو په ترڅ کې اسراییل پوځ به د ۶۰ زره احتیاطي سرتېرو د رابللو امر صادر کړي.

د کاپریو مړینه د چهارشنبې په ورځ د هغه د ځوی له لوري تایید شوه. د هغه کورنۍ په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي: «هغه د خپلې مینې، تواضع او د خلکو د نېکۍ پر باور د میلیونونو خلکو زړونه ګټلي وو. د هغه تود طبیعت، ټوکې او مهرباني به تل د خلکو په زړونو کې ژوندی پاتې وي».

کاپریو په ۱۹۸۵م کال کې د قاضي په توګه وټاکل شو او د "Caught in Providence" په نوم د ټلویزیوني لړۍ له لارې نړیوال شهرت وموند، هغه د خلکو د شخصي ستونزو د اورېدو او د ټرافیکي جریمې د معافیت له امله په ټولنیزو رسنیو کې ډېر مشهور شو.

د هغه عدالت، نرم او انساني چلند نه یوازې د امریکا د خلکو، بلکې د افغان او پاکستاني وګړو تر منځ هم ځانګړې محبوبیت درلود. ډېری کډوال هغه د یو عادل او د خلکو د درد شریک قاضي په نوم یادوي.

قاضي کاپریو د زده‌کړو په برخه کې هم مهم رول درلود او د بېلابېلو ښوونیزو سکالرشیپونو بنسټ یې کېښود. هغه په ۲۰۲۳م کال کې له دندې تقاعد وکړ، او د پرویډنس ښاروالۍ محکمه د ده په نوم ونومول شوه.

کاپریو د پانقراص سرطان له تشخیص وروسته څو ځله درملنې ترلاسه کړې وې.

د کاپریو د جنازې د مراسمو اعلان لا نه دی شوی، خو د هغه د درناوي لپاره د روډایلنډ ایالت پر دولتي ودانیو کې بیرغونه نیم ځوړند شوي دي.

د افغانستان سولې پروسې لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد په پاکستان کې د افغان سیاستوالو د جوړېدونکې غونډې په اړه لیکلي: «د پاکستان موخه خپلواک، ازاد، متحد او پیاوړی افغانستان نه دی، بلکې برعکس ده. د افغانستان په اړه یې سابقه وګورئ.»

خلیلزاد غوښتنه کړې، چې باید د غونډې ځای تغیر شي.

خو د دې ناستې تنظیموونکې ماریا سلطان د خلیلزاد تر نیوکې وروسته هغه ته په جواب کې پر ایکس خواله رسنۍ لیکلي، چې تاسي خپله باید افغانانو ته جواب ووایاست.

هغې زیاته کړې: «تاسې خپله باید افغان ولس ته ځواب ورکړی نه دا چې هغه خلک تر نیوکو لاندې ونیسئ، چې یوازې د خبرو اراده لري.»

د ماریا په خبره د پاکستان او افغانستان دغه ناسته خلکو ته اجازه ورکوي چې په خپله خبرې وکړي.

د راپورونو له مخې، دغه غونډه به په پاکستان کې د ماریا سلطان په مشرۍ د سوېلي اسیا د سټراټیژیک ټیکاو انسټیټویټ په کوربتوب ترسره شي.

ویل کېږي، چې په دې غونډه کې زلمي خلیلزاد ته هم د مېلمه په توګه د ګډون بلنه ورکړل شوې؛ خو زلمي خلیلزاد له دې مخکې پر دغه غونډه نیوکې کړي او ویلي یې دي، چې دا غونډه د پاکستان استخباراتي ادارې (ای اېس ای) له لوري جوړېږي.