پر زلمي خلیلزاد د ماریا سلطان نیوکه: پرېږدئ چې خلک په خپله خبرې وکړي

دغه اداره ټینګار کوي، چې د ښځو ونډه یوازې په کرنه کې نه ده محدوده، بلکې د کورنیو د عاید په لوړولو، د خوراکي موادو په پروسس، د څارویو په پالنه، او د باغدارۍ په څانګو کې هم ښځې بنسټیز کارونه ترسره کوي.

«ایف ای او» زیاتوي، که ښځو ته د کار زمینه او مالي ملاتړ زیات شي، د افغانستان د خوړو امنیت او اقتصادي ثبات ته به ستره ګټه ورسوي.

یاده اداره وايي، چې د خپلو سیمه‌ییزو پروګرامونو له لارې هڅه کوي ښځینه کروندګرو ته د مسلکي روزنې، د تخمونو او کرنیزو وسایلو د برابرولو، وړو کرنیزو کاروبارونو د پیاوړتیا او د مالي سرچینو د لاسرسي زمینه برابره کړي.

د دغه ادارې د چارواکو په وینا، د ښځینه کروندګرو ملاتړ نه یوازې د هغوی د مالي خپلواکۍ لامل کېږي، بلکې د ټولنې د نورو غړو په ژوند هم مستقیم اغېز لري.

دوی ټینګار کړی،چې ښځې په افغانستان کې د خوړو د تولید په «زړه»کې ځای لري، ځکه هغوی د هرې ورځې په عملي ډول د کرنې د ډېری کارونو مسولیت پر غاړه لري. د دې ادارې په خبره، د ښځو د رول نادیده نیول به د کرنې په برخه کې د پرمختګ مخه ډب کړي.

دغه ادارېله نړیوالو مرستندویانو، سیمه‌ییزو چارواکو او مدني ټولنو غوښتي چې په ګډه د ښځینه کروندګرو د توانمندۍ لپاره کار وکړي، او د ښځو د هڅونې او ملاتړ له لارې کولای شو د افغانستان د کرنې سکتور راتلونکی باثباته کړو، د خوړو د کموالي ستونزه کمه کړو او د اقتصادي پراختیا لاره هواره کړو.

ملګرو ملتونو ټینګار کړی چې د افغانستان د کرنې د راتلونکي پرمختګ او د خلکو د خوړو د امنیت لپاره د ښځو رول حیاتي ارزښت لري، او د دوی ملاتړ باید د ټولو پروګرامونو یوه مهمه برخه وي.

د چین او پاکستان شپږم ډيالوګ به د پنجشنبه په ورځ تر سره شي، چې د دواړه سیالان به پر بېلابېلو موضوعاتو مفصلي خبرې وکړې.

ویل کیږي، چې د چین بهرنیو چارو وزیر «وانګ يي» به د پاکستان له ولسمشر اصف علي‌ زرداري او لومړي وزیر شهباز شریف سره هم وګوري.

نوموړي نن چهارشنبه په کابل کې د طالبانو بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي سره په یو درې اړخیزه غونډه کې ګډون کړی و.

د چین او پاکستان د ستراتيژیکو خبرو اترو موخه د دواړو هېوادونو ترمنځ په ګڼو برخو کې د همکاري لاپياوړې کول او د اړیکو ټينګول دي.

پاکستان، چین او افغانستان هوکړه وکړه چې د ترهګرۍ پر وړاندې به همکاري پیاوړې کوي او همداراز به د سوداګرۍ، ترانزیت، سیمه‌ ییزه پراختیا، روغتیا، زده‌کړه، کلتور او د نشه يي موادو پر وړاندې مبارزه کې ګډ کار ته وده ورکړي.

دا ژمنتیا د کابل درې‌اړخیزو خبرو په شپږمه ناسته کې شوې، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق دار، د چین وزیر وانګ يي، او د طالبانو بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي پکې ګډون کړی و.

په اعلامیه کې راغلي، چې تهران باید د هستوي وسلو د نه خپرېدو تړون « این ټي پي» غړی پاتې شي او د دغه تړون ټولې ژمنې چې د یوه غیر هستوي هېواد په توګه په بشپړ ډول عملي کړي.

دغه ډلې له ایران غوښتي چې له هر ډول پاروونکو اقداماتو ډډه وکړي او له نړیوال اټومي انرژۍ ادارې سره بشپړه همکاري بېرته پيل کړي، په ځانګړې توګه د ټولو هستوي موادو په اړه د باور وړ معلومات وړاندې کړي.

د «جي ۷» غړو هېوادونه دغه ډلې د ایران د بالستیک توغندیو د خپرېدو او د نیابتي ډلو لکه حماس، حزب‌الله، حوثي یاغیانو او عراقي ملېشو د ملاتړ په اړه هم خپله اندېښنه څرګنده کړې ده.

دا ډلې د افغان طالبانو ملګري بلل کېږي؛ خو طالبانو په افغانستان کې د دغو وسله والو ډلو حضور ردوي.

د هغه په وینا، دغه ناسته، چې د چهارشنبه په ورځ په کابل کې ترسره شوه، د درې واړو هېوادونو تر منځ د امنیتي، اقتصادي او سیاسي همکارۍ پر پراخولو تمرکز وشو.

طالبانو ویلي چې د چین، پاکستان او طالبانو د بهرنیو چارو وزیرانو د دوه‌ اړخیزو اړیکو او ګډو ګواښونو په اړه خبرې وکړې.

صادق خان زیاته کړه، چې وزیرانو د سوداګرۍ، ترانزیت، سیمه‌ ییزې پراختیا، روغتیا، زده‌ کړې، کلتور او د نشه یي توکو پر وړاندې د مبارزې په برخو کې د همکاریو پر پراخېدو ټینګار وکړ.

دوی هوکړه وکړه، چې د چین–پاکستان اقتصادي دهلیز دې افغانستان ته هم وغځول شي.

د چین د بهرنیو چارو وزیر «وانګ يي» وویل، چې بیجینګ غواړي له افغانستان سره د اعتماد فضا نوره هم پراخه کړي او په سوداګرۍ او کرهڼه کې همکاري ډېره کړي.

هغه پر طالبانو غږ وکړ، چې له وسله والو ډلو سره مبارزه وکړي او زیاته یې کړه چې قوي امنیتي اړیکې د اقتصادي همکاریو د دوام تضمین دی.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د چین د وزیر په حواله لیکلي: «ښاغلي وانګ يي همداراز وویل چې چین غواړي سږکال د افغانستان د کانونو د استخراج لپاره عملي ګامونه واخلي.»

د طالبانو له متحدانو سره د مخالفت ژمنه

د پاکستان ځانګړي استازي وویل، چې اړخونو ژمنه وکړه، چې «د ترهګرو سازمانونو په شمول د ټي ټي پي، بلوچ بیلتون غوښتونکو، ختیځ ترکستان غورځنګ او نورو سیمه ییزو او نړیوالو ترهګرو ډلو پر وړاندې خپلې ګډې هڅې زیاتې کړي.»

پاکستان تل په افغانستان کې د« ټي ټي‌ پي »حضور او فعالیت ته اندېښنه څرګنده کړې او طالبان یې خپلو مخالفانو ته د پناه ورکولو په تور تورن کړي دي.

په بلوچستان کې د جعفر ایکسپریس په اورګاډي له برید وروسته اسلام اباد پر طالبانو تور ولګاوه چې ان د هند سره یې د بلوچ بیلتون غوښتونکو په ملاتړ کې همکاري کړې، چې د دې خونړۍ پیښې مسولیت یې په غاړه اخیستی و.

په همدې حال کې د چین د بهرنیو چارو وزیر هم له طالبانو غوښتنه کړې، چې د چین امنیتي اندېښنې جدي ونیسي.

چین په افغانستان کې د «ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ» له فعالیتونو سخت اندېښمن دی. خو طالبان تل ټینګار کړی، چې د افغانستان خاوره به د هېڅ هېواد پر ضد د ګواښ لپاره نه کارېږي.

د راپورونو له مخې، د دغو بې‌کوره شویو افغانانو په منځ کې نه یوازې ښځې او ماشومان دي، بلکې ګڼ شمېر امیندوارې ښځې هم په پرانیستي فضا کې ژوند کولو ته اړشوې دي.

یوه ځوانه مور، سمیه چې عمر یې ۲۶کاله دی او درې اوونۍ وړاندې یې ماشوم نړۍ ته راوړی، وایي:

«کله چې دې ځای ته راغلم، ماشوم مې یوازې اووه ورځنی و، اوس ۲۲ورځې تېرې شوي دي،ماشوم مې ناروغ شو خو لا نه یم توانېدلی چې روغتون ته یې یوسم اویا هم کوم ډاکټر ته.»

یوه بله امیندواره مېرمن چې ساهره بابر نومېږي او۲۳کاله عمر لري، له ډیرې اندېښنې سره وایي:

«که په داسې وضعیت کې کې ماشوم وزېږي، زما او د هغه برخلیک به څه وي؟» هغې زیاته کړه چې یوازې له دې امله چې افغانه ده، پولیسو د کور مالک ته امر کړی و چې د هغې کورنۍ له کوره وباسي.

دغو کډوالو ویلي،چې کلونه کېږي په بې‌ برخلیکۍ کې ژوند کوي.

دوا هوتک، چې۲۲کلن ده او پخوا یې د یوې خبریالې په توګه دنده ترسره کړې، رویټرز خبري اژانس ته ویلي: «د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ له موږ سره ژمنې کړې وې، خو تر اوسه هېڅکله د لیدو لپاره نه دي راغلي.»

100%

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ ویاند، قیصر خان افریدي، د افغان کډوالو اوسنی وضعیت "خطرناک" بللی او خبرداری یې ورکړی، هغه افغانان چې قانوني اسناد ترلاسه نه کړي، د نیول کېدو او جبري ایستلو له ګواښ سره مخ دي.

په همدې حال کې ګڼ شمېر کډوال وايي د امنیتي ګواښونو له امله بېرته افغانستان ته ستنېدل ورته ناممکن دي.

احمد ضیا فایز، د افغانستان د کورنیو چارو وزارت پخواني سلاکار، خبرداری ورکړی: «که بېرته ستانه شو، د وژل کېدو جدي ګواښ شته».

ملګرو ملتونو هم تایید کړې چې پاکستان د سپتمبر له لومړۍ نېټې وړاندې د هغو افغانانو د ایستلو لړۍ پیل کړې چې قانوني اسناد لري.

د دې اقدام له مخې کېدای شي له یو میلیونو څخه ډېر افغانان د دې هېواد پرېښودو ته اړ شي. اوس مهال په پاکستان کې شاوخوا ۱.۳میلیونه افغان کډوال د (پی‌ او‌ ار) کارتونو لرونکي دي او نږدې ۷۵۰زره نور د افغانستان د وګړیو کارتونه (ای‌سي‌سي) لري.

پاکستان نږدې دوه میاشتې کېږي چې د افغان کډوالو د جبري ایستلو دوهم پړاو عملي کوي، چې له مخې یې په زرګونو افغانان بېرته افغانستان ته شړل شوي دي.

له دې سره هممهاله، د پاکستان حکومت د افغانانو د ویزو د تمدید لړۍ هم بنده کړې ده. د همدې امله هغه افغانان چې قانوني اسناد لري او غواړي په پاکستان کې پاتې شي، نه شي کولای خپلې ویزې وغځوي.