عزیزي ګروپ وایي، بامیانو کې له سکرو د ۸۰۰مېګاواټه برېښنا تولیدي پروژه پیلوي

د راپورونو له مخې؛ له ایرانه په زور اېستل شوي د پخواني جمهوري نظام یو شمېر سرتېري په هېواد کې د‌ طالبانو له لوري شکنجه شوي، زنداني شوي او ان وژل شوي هم دي.

یاد سازمان له ایرانه د افغان کډوالو اېستل له نړۍوالو قوانینو سره په تضاد کې عمل بللی او دا یې له بشري حقونو ښکاره سرغړونه بللې ده. د بې‌ځایه شویو سازمان مشر محمد اشرف حیدري له ایرانه غوښتي، چې ژر تر ژره دې د کډوالو ضد تګلارې ته د پای ټکی کېږدي.

ایران یوازې په تېرو ۲میاشتو کې له دغه هېواده یو مېلیون افغانان په زوره اېستلي او دغه لړۍ لا هم روانه ده. هم‌مهاله په افغانستان کې دغه کډوال د لومړنیو اسانتیاوو له نشتوالي، بې‌روزګارۍ، د سرپناوو له نشتوالي او له سخت فقر سره مخامخ شوي دي.

باورونه دا دي، چې طالبان د کډوالو د ستنېدو د روان بهیر په مدیریت کې پاتې راغلي او لازم امکانات یې هم ورته نه‌دي برابر کړي. په همدې ترڅ کې پاکستان هم خبرداری ورکړی، چې د اګسټ میاشتې له ۳۱مې نېټې وروسته به د کډوالو د اېستلو درېیمه څپه پیل کړي.

د افغانستان پخواني ولسمشر محمد اشرف غني هم ورته مهال خبرداری ورکړی، چې ګاونډي هېوادونه نور په افغان کډوالو کې خپلې ګټې نه‌ګوري او ښايي په نږدې راتلونکي کې ۶مېلیونه افغانان خپل هېواد ته په جبري‌ توګه ستانه کړای شي.

د چترال مشرانو په یوې غونډه کې ویلي، چې په ۱۹۷۹کال کې د شوروي ځواکونو تر یرغل وروسته د دوی په سیمه کې افغانان مېشت شوي او هلته سره خورا ښه ژوند لري. د ناستې ګډونوالو له اسلام اباده وغوښتل، چې د اګست تر ۳۰مې نېټې ټاکل شوی د ستنېدنې مهالوېش لږ تر لږه درې میاشتې وغځوي.

د قاري عبدالسلام په نوم یو افغان کډوال ویلي، چې دوی له لسیزو راهیسې په چترال کې مېشت دي او ان د دوی د کورنیو ډېری غړي په همدې ولسوالۍ کې زېږیدلي دي. هغه ټینګار کړی، چې باید پاکستان د ستنېدو لپاره دوی ته ټاکل شوې موده نوره هم وغځوي.

تر دې وړاندې د پېښور په بورډ بازار کې هم د کډوالو او کاروباریانو ځايي ټولنې ویلي و، چې د اګسټ تر ۳۱مې نېټې پورې یې د کاروبارونو راټولول ستونزمن کار دی او باید دوی ته فرصت ورکړل شي؛ څو خپلې سوداګریزې چارې راټولې کړي.

همدا راز پاکستان کې مېشت افغانان د خپلو شتمنیو، کورونو او ملکیتونو په تړاو اندېښنې لري. دوی ادعا لري، چې په دومره لږ وخت کې د دغو ملکیتونو پلور ستونزمن کار دی او باید اسلام‌اباد پر خپلې پرېکړې له سره غور وکړي.

هم‌مهاله د خېبر پښتونخوا ایالت سر وزیر علي امین ګنډاپور د افغانانو له اېستلو سره مخالفت کړی او غوښتنه یې کړې، چې پاکستان کې زېږېدلو افغانانو ته باید د دغه هېواد تابعیت ورکړل شي.

همدا راز د جماعت اسلامي ګوند مشر مولانا فضل الرحمان هم له اسلام اباده غوښتي؛ څو هغه افغانان چې پاکستان کې لویې پانګې او کاروبارونه لري یا هم مسلکي او تخنیکي کسان وي، باید د پاکستان تابعیت ورکړل شي. په ورته مهال ملګرو ملتونو هم د اسلام‌اباد پر یادې پرېکړې اندېښنه څرګنده کړې ده.

پاکستان پرېکړې کړې، چې د اګسټ میاشتې له ۳۱مې نېټې وروسته په دغه هېواد کې د ملګرو ملتونو سره ثبت د «پي او ار» کارت لرونکي نږدې ۱.۷مېلیونه افغان کډوال له خپل هېواده وباسي. په ورته وخت کې له ایرانه هم د کډوالو د اېستلو څپې روانې دي، چې د تېرو دوو میاشتو په لړ کې یو مېلیون افغانان له یاد هېواد څخه هم په جبري‌ توګه اېستل شوي دي.

د بشري حقونو سازمانونو اندېښنه ښوولې، چې د طالبانو په واکمنۍ کې افغانستان له لوږې، فقر، بې‌روزګارۍ او اقتصادي ستونزو سره مخ دی او د دغو کډوالو په ورتګ سره دغه ناورین لا پسې پراخ او جدي شوی دی.

یادې محکمې وزارت مکلف کړی چې تر چهارشنبې پورې څرګنده کړي، د ویزو د صادرولو لپاره یې کوم عملي ګامونه اخیستي دي. زیاته شوې که، په دې تړاو یې سپیناوی ورنه‌کړ په سملاسي توګه به پر یاد وزارت جریمې پلي شي.

د ولټ په نوم یوې جرمنۍ ورځپاڼې لیکلي، یادې محکمې تر دې دمه شل ورته بېړنۍ پرېکړې کړې دي چې په کې ټینګار شوی، د جرمني حکومت د خپلو قانوني ژمنو پر بنسټ اړ دی افغانانو ته ویزې ورکړي. له دې ډلې یو دعوه کوونکی چې د پوهنتون استاد دی؛ له څو میاشتو راهیسې د خپلې کورنۍ د ۱۳ غړو سره په ګډه د ویزې په تمه پاکستان کې ژوند تېروي.

د جرمني د بهرنيو چارو وزارت په ځینو دوسیو کې د برلین لوړې اداري محکمې ته شکایت کړی و؛ خو دغه محکمې لږ تر لږه په یوه مورد کې د حکم د ځنډولو غوښتنه رد کړه.

د جرمني د فدرالي حکومت د افغانانو د منلو پروګرام د ۲۰۲۲کال په اکټوبر میاشت کې پیل شوی و، چې موخه یې د ګواښ سره مخ افغانانو او د هغوی د کورنیو لېږد وو؛ خو د جرمني د کورنيو چارو نوي وزیر الکساندر دبرېنت سږ کال په پسرلي کې دغه پروګرام ودراوه.

اوس‌مهال له دوو زرو زیات افغانان چې د جرمني د منلو ژمنه لري، په پاکستان کې له نامعلوم برخلیک سره مخ دي او په دغه هېواد کې یې د استوګنې ویزې هم پای ته رسېدلې دي. له دې ډلو ځینو یې شکایتونه کړي، چې افغانستان ته د اېستلو له ګواښ سره مخامخ دي.

تېره اونۍ په اسلام‌اباد کې د جرمني له لوري ملاتړ کېدونکو هوټلونو یا مېلمستونونو ته پاکستاني پولیس ورغلي، هلته یې د افغانانو خونې تالاشي کړې او نږدې ۴۰۰هغه افغانان چې ویزې یې نه لرلې نیولي او نیمایي یې افغانستان ته ستانه کړي دي. همدا راز نیمایي نور د جرمني حکومت په منځګړیتوب د لنډمهال لپاره خوشې کړای شوي دي.

پاکستان څو ځلې له جرمني غوښتنه کړې، چې د دغو افغانانو برخلیک دې روښانه کړي؛ که نه هغه افغانان چې ویزې یې ختمې شوې دي، دوی به یې نور له خپل هېواده وباسي. له دې سره، سره بیا هم د جرمني حکومت تر اوسه کوم عملي ګام نه‌دی پورته کړی.

له تېرو څلورو میاشتو راهیسې له اسلام‌اباد څخه جرمني ته د افغانانو د لېږد بهیر په بشپړه توګه په ټپه ولاړ دی. اوس د جرمني محکمې کولای شي د بهرنیو چارو وزارت اړ کړي، چې د خپلې قانوني ژمنې له مخې د افغانانو د اېستلو بهیر بیا پیل کړي.

سرچینو زیاته کړې، چې نوموړی ځوان پرون غرمه (چهارشنبه، د زمري ۲۹مه) د خوست ښار په ګڼه‌ګوڼه کې د ناڅرګندو وسله‌والو له‌خوا وژل شوی دی. د سرچینو په خبره؛ وسله‌وال د دغه ځوان تر وژل‌کېدو وروسته په ارامۍ له ښاره وتلي دي.

سرچینو افغانستان انټرنشنل-پښتو ته ویلي، چې بهارګل د خوست ولایت د سپېرې ولسوالۍ اوسېدونکی و. سرچینې زیاتوي، چې یاد ځوان هېڅ راز شخصي ستونزه او یا دښمني نه‌لرله.

کوم چا یا ډلې تر اوسه د نوموړي ځوان د وژنې مسوولیت نه‌دی منلی. طالبانو هم تر اوسه په دې تړاو څه نه‌دي ویلي.

د طالباني حاکمیت تر سیوري لاندې د وسله‌والو پېښو بې‌ساري ډېرېدل د دغې ډلې د امنیت خوندیتوب ادعا تر پوښتنې لاندې راولي. شاوخوا درې ورځې وړاندې په ننګرهار کې د برېټانوي ځواکونو د یوه افغان همکار د کورنۍ شپږ غړي هم وژل شوي وو. په دې پېښه کې د نوموړي پلار، مېرمن، درې لوڼې او یو زوی وژل شوي دي.

طالبانو له پېښې دوه ورځې وروسته پرون (چهارشنبه) په یوې خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، چې د ننګرهار د سره رود ولسوالۍ په سلطان‌پور سیمه کې ناڅرګندو وسله‌والو د یوې کورنۍ شپږ غړي د وسلې او چړو پر مټ وژلي دي.

دا پېښه داسې مهال رامنځته کېږي، چې د برېټانیا د دفاع وزارت اړوندو اسنادو تر افشا کېدو وروسته د پخوانیو افغان سرتېرو د ژوند خوندیتوب په اړه اندېښنې ډېرې شوې دي.

دغه شورا په یوه خبرپاڼه کې د هرات د مرګونې پېښې په تړاو خپله ژوره خواشیني څرګنده کړې ده. په یاده پېښه له ایرانه تازه راستانه شوي ۷۹ افغانان په یوه مساپر وړونکي موټر کې وسوځېدل او لا تر اوسه یې لامل هم څرګند نه شو. په مړو شویو کسانو کې یوازې ۱۷تنه یې ماشومان وو.

یادې شورا ټینګار کړی، دغه پېښه د هغو ورځنیو تراژیدیو یو انځور دی چې افغانان یې د جبري کډوالۍ او ګاونډیو هېوادونو څخه په ډله‌ییزه توګه د اېستنې په لړ کې تجربه کوي. د شورا د څرګندونو له مخې؛ یوازې په وروستیو څو میاشتو کې نږدې ۱.۸ مېلیونه افغان کډوال له ایرانه، تر ۱۸۴زرو زیات له پاکستانه او تر پنځه زرو زیات له ترکیې نه په جبري ډول بېرته هېواد ته ستانه کړای شوي دي.

خبرپاڼه کې راغلي‌، چې د اېستلو د دغه بهیر سره هم‌مهاله په هېواد کې دا وګړي د اسانتیاوو له نشتوالي او ټرافیکي پېښو تر څنګ له ګڼو نورو ننګوونو سره مخ دي. د افغانستان د سیاسي او قونسلي استازولیو شورا خبرداری ورکړی، چې د دغه ډول حالت دوام د ملي مدیریت په تړاو ژور ناورین را څرګندوي.

خبرپاڼه کې وړاندې لیکل شوي: «نن افغانستان د هر وخت نه زیات د یوه مشروع او ځواب ورکوونکي نظام او ملي برنامې ته اړتیا لري؛ څو د خپلو وګړو ژوند وژغوري». له دغې شورا ور هاخوا یو شمېر نورو سیاست‌والو او بشري سازمانونو هم نیوکې کړې دي، چې طالبان ستنېدونکو افغانانو ته د لومړنیو اسانتیاوو تر څنګ ان د خوندیتوب په برخه کې هم پاتې راغلي او دا بهیر له مدیریتي ګډوډۍ سره مخ دی.

طالبانو پرون خبر ورکړی، چې د هرات د وروستۍ پېښې اړوند یې له شرکت څخه خپلې څېړنې پیل کړې دي او ژر به دا په ډاګه کړي چې یاده پېښه ولې رامنځته شوې ده. همدا راز،‌ واکمنې ډلې تېره ورځ د یادې پېښې د ټولو قربانیانو جسدونه په یوې پوځي الوتکه کې کابل ته لېږدولي دي.