ایران د حقابې د نه‌ورکړې له امله پر طالبانو فشار ډېروي

نوموړې محکمې (شنبه، وږي لومړۍ نېټه) پر خپلې اېکس‌پاڼې لیکلي، د غزني ولايت جغتو ولسوالۍ ابتدائيه محکمې د پرېکړې له مخې، د يوې ښځې په ګډون دوو کسانو ته د اخلاقي فساد تعزیري سزا ورکړل شوه.

د یادې ډلې محکمې دا کسان هر یو په ۳ میاشتو بند او هر یو ۳۰ دُرې ووهل. د خبرپاڼې له‌مخې، دا پرېکړه د یادې ډلې د سترې محکمې تر تایید وروسته عملي شوې ده.

طالبان نږدې هره ورځ د بېلابېلو تورنو له کبله عام خلک په عام محضر کې په دُرو وهي، چې دغه کړنې د بشري حقونو د سازمانونو له خوا سخت غندل شوي.

د بشري حقونو سازمانونو او نړۍوالو بنسټونو په وار-وار له طالبانو غوښتي، چې بدنې سزاګانې ودروي؛ خو طالبان وايي، د شریعت په پلي کولو د هېچا پروا نه کوي.

د طالبانو د امربالمعروف، نهي عن المنکر او شکایتونو اورېدنې وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي چې نوموړې مېرمن د خاوند د بد چلند له کبله له تېرو شپږو کالو د پلار په کور کې اوسېدله او څو ځلې یې د ځان‌وژنې هڅې کړې دي.

د خبرپاڼې د معلوماتو له مخې، د امربالمعروف محتسبانو د مېرمنې او خاوند جوړه او دوی ترمنځ رامنځته شوې ستونزه یې حل کړې ده.

په خبرپاڼه کې ادعا شوې چې د امربالمعروف وزارت یوازې د روان کال په زمري میاشت کې د ښځو د حقونو ۱۲۲ قضیې حل وفصل کړي دي.

طالبان په داسې حال کې د ښځو د حقونو د قضیو د حل خبره کوي چې پر دوی لویه نیوکه دا ده چې په افغانستان کې یې له بیا واکمنۍ سره سم یې پر افغان مېرمنو پراخ محدیتونه ولګول.

ښځینه مدني فعالانو په کراتو له افغانستان انټرنشل-پښتو سره په خبرو کې ویلي چې طالبان په داسې حال کې د افغان مېرمنو د حقونو د خوندیتوب ادعاوې کوي چې په‌خپله دوی د افغان مطرمنو او نجونو ګڼ «اسلامي او انساني حقونه» نقض کړي او په دې تړاو د هیچا خبرو ته غوږ نه ږدي.

د سرچینو د معلوماتو له‌مخې، خبریالانو ته دا اجازه هم نه ده ورکړل شوې چې د جمهوري نظام د پخواني سرتیري د کورنۍ له پاتې غړو سره مرکې وکړي.

سرچینې وايي، طالبانو څو ورځې کېږي خبریالان په تمه کړي و چې په یوه خبري کنفراس کې به یې ټولې پوښتنې ځواب کړي خو تازه یې دغه کنفراس هم لغوه کړی دی.

څو ورځې وړاندې د ننګرهار د سره رود ولسوالۍ په کوز سلطان‌پور کلي کې د اسفنديار په نوم د يو پخواني نظامي د کورنۍ له شپږو غړو سرونه پرې شوي وو. یاد نظامي د طالبانو له بیا ځلې واک ته رسېدو وروسته اروپا ته کډوال شوی و او کورنۍ یې په په سره رود ولسوالۍ کې اوسېده.

که څه هم طالبانو ویلي چې دغه پېښه د شخصي دښمنۍ له کبله رامنځته شوې، خو په‌خپله د اسفندیار کورنۍ بیا افغانستان انټرنشنل-پښتو ته ویلي چې دوی له هیچا سره دښمني نه‌لري.

نوموړي د افغانستان له یو خصوصي ټلوېزیون سره په مرکه کې زیاته کړې چې پاکستان ډېری افغانانو ته اجازه نه ورکوي، څو خپل مالونه له ځانه سره یوسي او په لنډه موده کې یې پلور هم اسانه دی. د شکیب په خبره: «د مثال په توګه یو مېلیون پسونه دلته افغانانو سره دي، نه د وړلو اجازه ورکوي او نه خرڅېږي. دا خو ظلم دی».

د طالبانو سفیر په وینا، پاکستان کې یې د افغان کډوالو د توکو، ملکیتونو او کاروبارونو د خوندیتوب لپاره د‌ پاکستان حکومت څخه غوښتنې کړې دي. د نوموړي په خبره، باید د پاکستان حکومت،‌ د ملګرو ملتونو کډوالو سازمان او طالبان یو درې اړخیزه کمېټه د افغانانو د منظم لېږد لپاره رامنځته شي.

سردار احمد شکیب ملګرو ملتونو سره د ثبت د «پي او ار» کارټ لرونکو د اېستل کېدو په تړاو د پاکستان پرېکړه یو اړخیزه بللې ده. هغه وویل: «دا په نړۍواله کچه منل شوي مهاجر دي. باید په دې اړه په درې اړخیزه شکل دا فیصله وشي،‌ خو اوس پاکستان په یوازې ځان دا پرېکړه کړې ده». د طالبانو سفیر اندېښنه لري چې د اګسټ میاشتې تر ۳۱مې نېټې پورې دغو کډوالو ته ټاکل شوې نېټه کمه موده ده او افغانان په کې له ګڼو ستونزو سره مخ کېدلای شي او باید دا موده وغځېږي.

هغه همدا راز غوښتنه کړې چې اسلام‌اباد باید ډیورنډ کرښې په اوږدو کې بېلابېلې لارې د کډوالو لپاره پرانېزي،‌ څو د ستنېدو دا بهیر منظم او اسانه توګه ترسره شي. هم مهاله د روان کال له پیله له پاکستان او ایران څخه نږدې ۲مېلیونه افغانان هېواد ته ستانه کړای شوي دي. ویل کېږي دغه کډوال په افغانستان کې له لوږې، بې‌وزلۍ، بې‌روګازۍ او بشري ناورین سره مخامخ دي.

یو شمېر نړۍوال سازمانونه اندېښنه لري چې طالبانو وار دمخه افغانستان له سختو بندیزونو، محدودیتونو، ناورین او اقتصادي کړاوونو سره مخ کړی چې د نورو کډوالو په ورتګ سره به دا وضعیت لا پسې خراب شي.

نوموړي په کابل کې د چین، پاکستان او د طالبانو ترمنځ ګډې ناستې ته په اشارې سره زیاته کړې چې په بهرني سیاست کې د دوی کوربه‌توب او فعالې ډېپلوماټیکې هڅې د همدې سټراټېژیک بهیر یوه برخه ده.

قانت لیکي: «ښايي تېرو څو لسیزو کې دا لومړی ځل وي چې افغان حکومت [طالبان] داسې مستقل سیاست تجربه کوي». هفه ټینګار کوي چې د یو داسې وضعیت جدي‌اړتیا وه، څو خپل سیاست په خپلو ارزښتونو او لومړیتوبونو باندې وڅرخوي.

نوموړی داسې مهال دا ادعا کوي چې همدې کابل کې د پاکستان او چین د بهرنیو چارو وزیران په افغانستان کې د ترهګرو له پناه ځایونو طالبانو ته شکایتونه وکړل. اسلام‌اباد د ټي‌ټي‌پي مسالې په تړاو له طالبانو اقدامات غوښتي او بیجېنګ بیا د ختیځ ترکستان د اسلامي غورځنګ په تړاو خپلې اندېښنې شریکې کړي دي.

د چارو کارپوهان باور لري چې د دغو دواړو ګاونډیانو په ګډون د منځنۍ اسیا هېوادونو له لوري هم د طالبانو سره روان تعامل د امنیتي اندېښنو یا مجبوریتونو د حل یو برخه ده. د ملګرو ملتونو په ګډون یو شمېر هېوادونه ښکاره اندېښنې لري چې پر کابل واکمنې ډلې د القاعده په ګډون یو شمېر نورو ترهګرو ډلو ته پناه ځایونه ورکړي دي.

طالبانو ته خپل ګاونډيان او منځنۍ اسیا ورپاتې ده او هغوی هم ورسره ګنې لانجې کونجې لري. دا ډله په نړۍواله کچې له سختې سیاسي، اقتصادي او هویتي انزوا سره مخ ده او پر مشرانو یې ګڼ بندیزونه هم لګول شوي دي. همدا راز د بشري حقونو سازمانونو هم اندېښنه ښوولې چې دې ډلې په افغانستان کې د خلکو ژوند تریخ کړی او د بشري حقونو وضعیت یې هم تر بل هر وخته ډېر خراب کړی دی.