د بشري حقونو د څار وېبپاڼې «هرانا» راپور ورکړی چې د روان کال د زمري په میاشت کې په ایران کې په هرو پنځو ساعتونو کې یو کس اعدام شوی دی. په تېره یوه میاشت کې د ایران په زندانونو کې ۱۶۰ کسان اعدام شوي دي. تر دې وړاندې هم ۶ افغانان اعدام شوي دي.
هرانا شنبه (وږي لومړۍ) په خپل میاشتني راپور کې ویلي چې د اعدامونو تر څنګ یې لږ تر لږه د اعدام د ۱۶ سزاګانو او اعدام د حکم د تایید ۴ پېښې هم ثبت کړي دي.
هرانا د بېړني کورني او نړیوال اقدام، د خپلواکو نظارتي میکانیزمونو رامنځته کولو او ایران د بشري حقونو د ژمنو عملي کولو لپاره فشار ضروري بللی دی.
په وروستیو وختونو کې د بشري حقونو سازمان «ههنگاو» هم اعلان وکړ چې په تېرو ۸ میاشتو کې ایران ۸۰۰ کسان اعدام کړي دي. د دې شمېرو لهمخې، په اوسط ډول هره میاشت ۱۰۰ کسان اعدام شوي دي.
د دغه سازمان د شمېرو له مخې، په دې موده کې لږ تر لږه ۴۶ افغانان هم اعدام شوي دي.
د۱۴۰۳ لمریز کال د لړم په میاشت کې د ایران د بشري حقونو سازمان اعلان وکړ چې په ایران کې د طالبانو تر واکمنۍ وروسته د افغانانو اعدامونه ډېر شوي دي.
ایران په ۲۰۲۴ کال کې لږ تر لږه ۸۰ افغانان اعدام کړي دي. د دې شمېرو له مخې، په ۲۰۲۴ کال کې د افغانانو د اعدام کچه د ۲۰۲۳ کال پرتله درې برابره ډېره شوې ده.
پزشکیان په خپل اېکس کې لیکلي: «د شېخالرییس ابوعلي سینا د زوکړې او د ډاکټر ورځ دې ټولو د روغتیا او ژغورنې سفیرانو، درنو ډاکټرانو او زمونږ قدرمنو همکارانو ته مبارک وي. هیله لرم چې د تخصص، پوهې، ژمنتیا او انسان دوستۍ په سیوري کې لکه تل د ګران ایران نوم نور هم لوړ او روښانه وساتئ.»
په اېکس پاڼه کې یو شمېر افغانانو بیا د «بلخي» کلمې د لرې کولو له امله د ایران پر ولسمشر مسعود پزشکیان له نیوکو سربېره د پوښتنې په بڼه ویلي، «ایا دا خوښوئ چې تاسو ته یوازې مسعود وویل شي او د تاسو تخلص پزشکیان ترې حذف کړي؟»
دوی همداراز د دغې لیکنې په کمېنټونو کې ویلي، ایران هر کله د افغانستان د علماوو په تړاو معلومات تحریفوي او هڅې کوي، چې یاد کسان چې په نړۍ کې د افغانستان په نوم یادېږي ایراني معرفي کړي.
افغانانو مسعود پزشکیان ته په وار-وار لیکلي: «ابو علي سینا بلخي، مولانا جلال الدین بلخي او ... تکرار یې کړئ چې بیا مو له یاده ونه وځي.»
په دغو کمېنټونو کې ځينو نورو افغانانو بیا ویلي: «ښاغلی ولسمشره، تاسو په داسې موقف کې یاست چې باید د افغانستان کلتور او تاریخي تمدن ته درناوی وکړئ، نه دا چې هغه تحریف کړئ. که د یوه هېواد ولسمشر نه شي کولی چې د تاریخ تر ټولو لوی فیلسوف نوم ولیکي نو له نورو څه تمه کېدای شي.»
ډېریو نورو افغانانو بیا د پزشکیان دغې لیکنې ته په غبرګون کې ویلي: «ابو علي سینا بلخي ووایه، چې خوله دې عادت شي.»
په دغو کمېنټونو کې چې شمېر یې نږدې ۴۰۰ ته رسېږي، یو شمېر افغانانو ویلي چې ابو علي سینا بلخي د نوم وروستۍ برخه یعنې «بلخي» د نړۍ په طبي کتابونو کې لیکل شوی دی. د «ابو علي سینا بلخي نوم یوازې (ابو علي سینا) نه دی او د «بلخي» برخې ته په نه سترګه کتل له خپلې رېښې او خاورې د جلا کولو په معنا دي او دغه کار تاریخ ته په سپکه کتل او د هویت تحریف دی.»
یوه بل افغان بیا لیکلي: «ابو علي سینا بلخي د افغانستان اړوند دی، جناب ولسمشره غلا بس ده.»
ځينو ایرانیانو بیا ابو علي سینا بلخي د خپل هېواد لپاره پردی ګڼلی او پر خپل ولسمشر یې په نیوکو سره په کنایه ډول ویلي: «جناب ولسمشره، له دې چې د پردیو اتباعو د زوکړې لپاره پیغام استوئ، له تاسو منندوی یو.»
دا په داسې حال کې ده، چې د ایران سفارت هم د ابو علي سینا بلخي چې د تاریخ له سترو علمي شخصیتونو څخه شمېرل کېږي، په یوه خپور شوي یادښت کې د هغه د نوم ترڅنګ د «بلخي» د تخلص له لیکلو ډډه کړې ده.
د وږي لومړۍ نېټه د ابن سینا بلخي د زوکړې له ورځې سره برابره ده، هغه نوموتی فیلسوف او وتلی ډاکټر چې د سیمې او نړۍ د تمدن په ډګر کې ځانګړی ځای لري.
ابو علي سینا بلخي د منځنيو پېړیو له اغېزمنو فیلسوفانو او ډاکټرانو څخه ګڼل کېږي. هغه د «الشفاء» په څېر مهم اثار چې د فلسفې او علومو په اړه ستره دايرهالمعارف ده او د «القانون فی الطب» په نوم اثر چې د طب د تاریخ له خورا معتبره سرچینو څخه دی، تألیف کړي دي او په دې توګه یې د اندېښنو او علم په تاریخ کې ځانګړی مقام خپل کړی دی.
ډېری تاریخي سرچینې له هغه څخه د «ابن سینا بلخي» په نوم یادونه کړې ده. د «بلخي» د تخلص دلیل د هغه زېږېدنه د بخارا په نږدې سیمه کې چې د بلخ له تابعو څخه وه او همداراز د ده د پلار عبدالله بن سینا اصلي ټاټوبی بلخ بلل کېږي. پر همدې بنسټ، په ځینو لرغونو متونو کې د هغه د نوم ترڅنګ د «بلخي» لقب هم ذکر شوی دی.
په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو او په ځانګړي ډول د محدودیتونو د لګول کېدو او فقر او بېکارۍ له امله یو زیات شمېر ځوانانو او کورنیو نورو اروپايي هېوادونو ته مخه کړې ده.
افغانستان- مسکو او مسکو- بلاروس او همداسې بلاروس- پولنډ او ورپسې نورو اروپایي هېوادونو د تګ لپاره د افغانانو قاچاقي لارې ګڼل کېږي.
په دې وروستیو کې بلاروس اروپايي هېوادونو ته د تلونکو افغانانو د نیونې بهیر پراخ کړی او د ځينو اروپايي هېوادونو په څېر بلاروس هم پرېکړه کړې، چې بندي افغانان بېرته خپل هېواد ته واستوي.
په روسیه کې د طالبانو سفارت د دغه سفارت مستشار حافظ عبدالله یاسر په مشرۍ یو پلاوی له هغو زندانونو څخه د لیدنې په موخه د بلاروس جمهوریت ته استولی، چې پکې افغان بندیان توقیف دي.
د سفارت د خبرپاڼې له مخې، یاد پلاوي د بلاروس له ځينو چارواکو سره د توقیف شویو افغانانو ستونزو ته د رسېدنې او بېرته هېواد ته د ستنولو په تړاو خبرې کړې دي.
په خبرپاڼه کې راغلي، «په دې لیدنه کې د توقیف شویو هېوادوالو ستونزو ته د رسېدنې په پار د بلاروس له یو شمېر چارواکو سره کتنې وشوې او د زنداني شویو هېوادوالو د ستونزو د حل په ځانګړې توګه یې هېواد ته د لېږد په برخه کې هر اړخیزې خبرې وشوې.»