افغانان د ایران ولسمشر ته په خطاب کې: ابو علي سینا «بلخي» ووایه چې خوله دې عادت شي

دغه ورځپاڼه له طالبانو سره د پاکستان اړیکې ډېرې پېچلې ګڼي او زیاتوي، دغه اړیکې پر ستراتيژيک ملاتړ او تعامل او نه تعامل ولاړې دي. پاکستان د خپلو ګټو لپاره د دوحې د سولې بهیر کې مهم رول ترسره کړ، خو اوس یې پر وړاندې لویه ننګونه دا ده چې نړۍواله ټولنه پر دې قانع کړي چې طالبان اوس یوازې یوه سخت دریځه افراطي ډله نه، بلکې د حکومتولۍ وړ ډله ده.

ورځپاڼه زیاتوي، د پاکستان پوځ لا هم د «ستراتیژيک ژوروالي» پالیسي څاري خو په وینا یې اوس د یادې پالیسۍ وخت تېر شوی او نننی پاکستان د چین په مشرۍ د یوه سیمه ییز بلاک د جوړولو لپاره په خپلو پالیسیو کې تعدیلات راولي.

یاده ورځپاڼه کاږي، د پاکستان او طالبانو تر منځ په اړیکو کې تر ټولو ستر خنډ د پاکستان د طالبانو تحریک «ټي‌ټي‌پي» دی او پاکستان له همدې امله له طالبانو ناراضه دی. پاکستان د ۲۰۲۲ کال په اپرېل میاشت کې په افغانستان کې د «ټي‌ټي‌پي» د په نښه کولو په موخه پر افغانستان هوايي بریدونه وکړل.

ورځپاڼه کاږي، امریکا د ۲۰۲‍۱ کال په اګست کې بېرته واک ته د طالبانو د رسېدو زمینه برابره کړه، هغه ډله چې په ۲۰۰۱ کال کې د لومړنۍ واکمنۍ له رانسکورېدو وروسته تسلیمېدو ته لېواله وه او همداراز یاده ډله په داسې حال کې دویم ځلې واک ته ورسېده چې په کافي اندازه یې سیاسي تجربه نه درلوده، خو دمګړی د اسیا په یوې ستراتیژیکه سیمه کې پر شاوخوا ۴۰ میلیونه کسانو حکومت کوي.

اېکسپرس ټربیون زیاتوي، امریکا د طالبانو د ډیپلوماټیک انزوا په اړه د نړۍوالې اجماع مشري کوي، خو روسیه او چین بیا د دغې اجماع د له منځه وړلو هڅې کوي.

د ورځپاڼې له مخې، د طالبانو په چلند کې د بدلون د راستلو لپاره له پاکستان سربېره د چین، مرکزي اسیا او ایران او همداراز روسیې ملاتړ ته اړتیا لري. روسیه په نړۍ کې یوازینی هېواد دی چې طالبان یې په رسمیت پېژندلي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې ایران له افغانستان سره شاوخوا ۹۰۰ کیلومتره ګډه پوله لري او د ایراني چارواکو په وینا، په افغانستان کې هر تحول به د هغوی پر امنیت، اقتصاد او ټولنیزو شرایطو اغېز وکړي. په ایران کې شعیه مذهبی نظام حاکم دی، خو طالبان بیا سني مذهبه دي او خپلې ټولې چارې د حنفي فقهې له مخې ترسره کوي.

له دغه مذهبي تضاد سره سره جغرافیايي او اقتصادي مسایل او همداراز د دواړو هېوادونو پر وړاندې ګډ نړۍوال فشارونه دوی دې ته اړ اېستلي، چې په خپل منځ کې تعامل ولري.
سره له دې چې ایرانیان د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته یو څه خوشبینه وو، خو اوس داسې ښکاري چې ایران پر دې پوه شوی چې له طالبانو سره دوستي به ښه راتلونکې ونه لري.

له دې سره، که څه هم طالبان بیا یو وخت د پاکستان ستراتیژیک ملګری بلل کېده او له دغه ډلې سره د پاکستان انډيوالي جیوپولیټیکه بریا وه، خو اوس دا وضعیت په یوه وحشتناک خوب اوښتی دی.

د پاکستان د سولې مطالعاتو انسټیټیوټ د څېړنو له مخې، په پاکستان کې د ترهګریزو بریدونو له امله مرګژوبله ډېره شوې ده.

د ملګرو ملتونو په یوه راپور کې ویل شوي، چې پاکستاني طالبان نږدې ۶۰۰۰ جنګیالي لري او په پرمختللو وسلو سنبال دي. طالبانو هغوی ته اجازه ورکړې، چې په افغانستان کې فعال پاتې شي.

کارپوهان وايي، چې پر طالبانو تکیه کولو پاکستان ته هېڅ ګټه نه ده رسولې.

یاد ایراني چارواکي د شنبې په ورځ (د وږي لومړۍ) نېټه یوې خبري ناستې ته وویل، چې نیول شوي کسان د اخراج مرکزونو ته انتقال شوي او دا بهیر په جدي توګه روان دی.

هغه ټینګار وکړ: «پولیس هڅه کوي د خلکو د امنیت او غوښتنو د پوره کېدو لپاره کار وکړي.»

ایران له اسراییل سره تر ۱۲ ورځنۍ جګړې وروسته د افغان کډوالو د اېستلو بهیر ډېر چټک کړی دی.

د ایراني چارواکو په وینا، تر دې دمه له یوه میلیون ډېر افغانان له دغه هېواده اېستل شوي دي.

د ملګرو ملتونو دوو ادارو په تازه راپور کې ویلي، چې تر دې دمه له ایران او پاکستانه شاوخوا ۲.۳ میلیونه افغانان افغانستان ته ستانه شوي دي.

د راپور له مخې، یوازې په پاکستان کې پولیسو په تېرو اتو میاشتو کې له ۵۴ زرو زیات افغان کډوال نیولي دي.

د مازندران ولایت د بابل ولسوالۍ د امنیتي ځواکونو قوماندان مخکې ویلي، چې د بې اسنادو افغان کډوالو د اېستلو لړۍ بې‌وقفې دوام لري او تر دې دمه ۱۵۰۰ افغان کډوال له ټولې ولسوالۍ څخه پېژندل شوي او د شړلو لپاره اړوندو ادارو ته سپارل شوي دي.

تر دې وړاندې د کډوالو نړۍوال سازمان (IOM) له ګاونډيو هېوادونو څخه د افغانانو د ډله ییزې ستنېدو په اړه خبرداری ورکړی و او غوښتنه یې کړې وه، چې دې راستنېدونکو ته د رسېدګۍ لپاره دې ژر تر ژره مالي سرچینې برابرې شي.

مخکې امنیتي‌ سرچینو ویلي و، چې دا مړي به د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې خپلو کورنیو ته وسپارل شي.

طالبانو تراوسه په دې اړه څه نه دي‌ ویلي.

په هغه انځورونو کې چې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلي معلومېږي، چې دغه مړي د امبولانسونو له لارې انتقالېږي.

طالب جنګیالي له نظامي موټرو سره امبولانسونه بدرګه کوي.

سرچینو ویلي، چې دا مړي د شنبې په ورځ (د وږي لومړۍ) نېټه د پکتیکا مرکز ښرنه ښار کې مرکزي روغتون ته انتقال شوي‌.

د پاکستان پوځ د زمري په ۲۱مه اعلان وکړ، چې ډیورنډ کرښې ته یې نږدې د بلوچستان په سمبازه سیمه کې د پاکستاني طالبانو تحریک ۵۰ غړي وژلي دي.

سرچینو ویلي، چې د پاکستاني پوځ په عملیاتو کې شاوخوا ۹۰ سلنه وژل شوي کسان افغانان وو، چې د حافظ ګل بهادر ډلې پورې یې تړاو درلود او د پاکستان د امنیتي ځواکونو پر وړاندې عملیاتو لپاره پاکستان ته داخل شوي وو.

د حافظ ګل بهادر تر مشرۍ لاندې ډله د پاکستان پر وړاندې د مهمو ډلو له جملې څخه ګڼل کېږي، چې پخوا د پاکستاني طالبانو تحریک یوه پوځي څانګه بلل کېده.

دغې ډلې تر اوسه د پاکستان پر امنیتي ځواکونو څو خونړي بریدونه ترسره کړي دي.

پاکستان څو ځله پر طالبانو تور لګولی، چې د ترهګرو ډلو په ځانګړي ډول د تحریک طالبان پاکستان ته یې پناه ورکړې او له طالبانو یې غوښتي، چې په دې اړه عملي ګامونه واخلي؛ خو طالبان بیا دا تورونه رد کړي دي.

تر دې وړاندې په ملګرو ملتونو کې د پاکستان استازي ویلي و، چې په افغانستان کې مېشتې ترهګرې ډلې په ځانګړې توګه تحریک طالبان پاکستان چې شاوخوا شپږ زره جنګیالي لري، د پاکستان د ملي امنیت او د سیمې د ثبات لپاره «تر ټولو لوی او بېړنۍ ګواښ» دي.

عاصم افتخار احمد چې دا څرګندونې یې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په ناسته کې کړي، ټینګار کړی چې د ترهګرۍ ګواښ د پاکستان لپاره یو جدي او بېړنی حالت لري.

په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو او په ځانګړي ډول د محدودیتونو د لګول کېدو او فقر او بېکارۍ له امله یو زیات شمېر ځوانانو او کورنیو نورو اروپايي هېوادونو ته مخه کړې ده.

افغانستان- مسکو او مسکو- بلاروس او همداسې بلاروس- پولنډ او ورپسې نورو اروپایي هېوادونو د تګ لپاره د افغانانو قاچاقي لارې ګڼل کېږي.

په دې وروستیو کې بلاروس اروپايي هېوادونو ته د تلونکو افغانانو د نیونې بهیر پراخ کړی او د ځينو اروپايي هېوادونو په څېر بلاروس هم پرېکړه کړې، چې بندي افغانان بېرته خپل هېواد ته واستوي.

په روسیه کې د طالبانو سفارت د دغه سفارت مستشار حافظ عبدالله یاسر په مشرۍ یو پلاوی له هغو زندانونو څخه د لیدنې په موخه د بلاروس جمهوریت ته استولی، چې پکې افغان بندیان توقیف دي.

د سفارت د خبرپاڼې له مخې، یاد پلاوي د بلاروس له ځينو چارواکو سره د توقیف شویو افغانانو ستونزو ته د رسېدنې او بېرته هېواد ته د ستنولو په تړاو خبرې کړې دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، «په دې لیدنه کې د توقیف شویو هېوادوالو ستونزو ته د رسېدنې په پار د بلاروس له یو شمېر چارواکو سره کتنې وشوې او د زنداني شویو هېوادوالو د ستونزو د حل په ځانګړې توګه یې هېواد ته د لېږد په برخه کې هر اړخیزې خبرې وشوې.»

د اعلامیې له مخې، دغه کسان د لېبیا، ټونس، کوېټ او تاجکستان اوسېدونکي دي او د داعش او القاعده په فعالیتونو کې ښکېل دي او تر دې وروسته به یې شتمنۍ کنګل شي او د سفر اجازه به نه لري.

د اعلامیې له مخې، د دغو کسانو هویت:

«ابراهیم علي ابوبکر تنتوش»

د لېبیا اوسېدونکی دی، له افغانستانه د ملاتړ کمېټې سره تړاو لري او تر دې مخکې «د لېبیا د اسلامي مبارزینو» غړی هم وو، په ۲۰۱۴ کال کې په افغانستان کې یې هم حضور درلود.

«ګلمراد خالیموف»

د تاجکستان اوسېدونکی دی، د داعش غړی او له سوریې سربېره د ۲۰۱۵ کال په سپتمبر کې د افغانستان په ختیځ او شمال ختیځو ولایتونو کې یې فعالیت درلود. نوموړی نظامي متخصص او د داعش لپاره د جلب و جذب مسوول بلل شوی او د تاجکستان دولت تر څار لاندې هم دی.

«الازهر بن خلیفه بن احمد روين»

د ټونس اوسېدونکی دی او له ټونس سربېره په ایټالیا کې هم په ترهګریزو ډلو کې د غړیتوب له امله بندي شوی دی.

«سليمان جاسم سليمان علي ابوغيث»

د کوېټ اوسېدونکی دی او کوېټ یې تابیعت په ۲۰۰۱ کال کې لغوه کړی او دمګړی په امریکا کې بندي دی.

«شفیع سلطان العجمي»

د کوېټ اوسېدونکی دی او د النصر جبهې لپاره د مالي بسپنو د راټولو په تور په کوېټ کې بندي وو او د دغه هېواد د امیر د عفوې په یوه فرمان کې د ۲۰۲۳ کال په نومبر کې له زندانه ازاد شو.

دغه کسان له داعش او القاعده سره په اړیکه کې دي او دغو شبکو ته د مالي امکاناتو د برابرولو او د جلب و جذب په برخو کې مهم رول لري.

د امنیت شورا د بندیزونو کمېټې ویلي، د داعش او القاعده اړوند د بندیزونو نوملړ په منظم ډول د اړوندو هېوادونو او نړۍوالو بنسټونو د معلوماتو پر بنسټ جوړېږي.

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د بندیزونو کمېټې له داعش او القاعده سره د تړاو له امله د یادو پنځو کسانو نومونه په داسې حال کې د بندیزونو په نوملړ کې ورزیات کړي، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته په افغانستان کې یو ځل بیا اندېښنې رامنځته شوي، چې ګواکې طالبانو د القاعدې او داعش په ګډون د یو شمېر ترهګرو ډلو بهرنیو غړو ته خوندي ځایونه ورکړي دي.

څو ورځې وړاندې په ملګرو ملتونو کې د ایران دایمي استازي او سفیر امیر سعید ایرواني د ملګرو ملتونو د امنیت شورا غړو ته په یوه بې‌سارې وینا کې وویل، چې داسې معتبر راپورونه شته چې ښيي ترهګر له سوریې څخه افغانستان ته لېږدول کېږي.

نوموړي د دې بهیر پر وړاندې ژوره اندېښنه څرګنده کړه او زیاته یې کړه، چې داعش، القاعده او نورې بهرنۍ ترهګرې ډلې لا هم د سیمې د بې‌ثباتۍ لپاره فعالیت کوي.

تر دې وړاندې په ملګرو ملتونو کې د روسیې استازي هم د منځني ختیځ څخه افغانستان ته د بهرنیو ترهګرو د انتقال په اړه اندېښنه څرګنده کړې وه.

د ملګرو ملتونو امنیت شورا بیا تېره میاشت په خپل راپور کې خبرداری ورکړ، چې طالبانو د واک تر بشپړ نیولو وروسته په افغانستان کې څو نړۍوالو ترهګرو ډلو ته د فعالیت لپاره خوندي او ارامه فضا برابره کړې ده.

په راپور کې راغلي چې که څه هم طالبان ادعا کوي چې له ترهګرو ډلو سره یې اړیکې پرې کړي، خو عملي توګه یې دغو ډلو لکه داعش، القاعده، د پاکستاني طالبانو تحریک، د ترکستان ختیځ اسلامي غورځنګ، اسلامي ترکستان ګوند، تاجکستان انصارالله ډلې او نورو سخت دریځو ته په افغانستان کې د فعالیت اجازه ورکړې ده.
ملګرو ملتونو ټینګار کړی، چې دغه ډلې په شمالي او ختيځو سیمو کې مېشت دي او نه یوازې د بهرنیو جنګیالیو جلب جذب کوي، بلکې د روزنې، استخدام او د افغانستان له پولو بهر د بریدونو په پلان جوړولو هم بوختې دي.

همدارنګه القاعده که څه هم سختې ضربې لیدلې، خو بیا یې هم د طالبانو سره خپل روزنیز او همغږي فعالیتونه روان ساتلي دي.

طالبانو بیا تل دغه تورونه رد کړي دي.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد همدا تېره اوونۍ په افغانستان کې د ترهګرو ډلو د فعالیت اړوند د ملګرو ملتونو د امنیت شورا اندېښنې رد کړې. نوموړي‌ ویلي، چې اوسمهال هېڅ ترهګره ډله په افغانستان کې شتون نه لري.