د طالبانو د ملي موزیم مشر صبغتالله عابد د جاپان سفیر تاکایوشي کورومایا سره د «مخهښې» په لیدنه کې دغه هېواد د افغانستان کلتوري میراثونو د خونديتوب، مرمت او څېړنو په برخو کې یو مهم شریک بللی دی.
د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت ویاند خبیب غفران چهارشنبه (د وږي ۵مه) پر خپلې اېکسپاڼې لیکلي، چې د یادې ډلې د موزیم مشر د جاپان د مرستو رول د افغانستان د بیارغونې او فرهنګي ارزښتونو د خوندي کولو په برخه کې ارزښتناک یاد کړی دی.
د طالبانو په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، د جاپان سفیر په دې لیدنه کې ژمنه کړې چې هېواد به یې د افغانستان له ملي موزیم سره خپلو همکاریو ته دوام ورکړي او د کلتوري میراثونو د ساتنې او پراختیا په برخو کې به له افغان اړخونو سره همغږي جاري وساتي.
دغه لیدنه د جاپان سفیر د ماموریت د پای ته رسېدو په مناسبت شوې وه.
د افغان اېواک په نوم د افغانانو د بیامېشتېدنې د همغږۍ سازمان د امریکا بهرنیو چارو وزیر ته په یوه لیک کې په پاکستان کې امریکا ته د تلونکو زرګونه افغانانو د معلوماتو د افشا کېدو په اړه جدي اندېښنه ښودلې او د پایلو په اړه یې خبرداری ورکړی دی.
د دغه سازمان له لوري په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه معلومات د یوه پاکستاني چارواکي لهخوا افشا شوي او دا مهال د خواله رسنیو په عامو پاڼو کې لاس په لاس کېږي.
په خبرپاڼه کې د افغان اېواک د مشر شاون وان ډیور له قوله راغلي، چې د دغه معلوماتو افشا کېدو د زرګونه افغانانو ژوند له ګواښ سره مخ کړی او په ټوله کې د دغې پروسې اعتبار ته یې زیان رسولی دی.
یاد سازمان د امریکا له حکومت غوښتنه کړې، چې له ځنډ پرته دې د افغانانو د خوندیتوب سربېره د دوی د بیا مېشتېدنې ځنډېدلې پروسې بېرته پیل کړي.
په پاکستان کې امریکا ته تلونکي مېشت یو شمېر افغانان هم په دې اړه اندېښنه لري. ثناءالله چې د امریکا کېس لري وايي، دی او کورنۍ یې په دې تړاو د خبرونو له خپرېدو وروسته په وېره کې دي.
هغه وایي:« پاکستان له یوې خوا په موږ د ویزو د تمدید لړۍ بنده کړې له بل پلوه بیا دا پهکې اوس بله کیسه راووته، چې ډېره خطرناکه ده. موږ هره شېبه د جبري اېستلو له ګواښ سره مخ یو او دا چې محرم معلومات مو عام شوي؛ پایلې به یې موږ ته ډېرې بدې وي.»
د افغان اېواک مشر شاون وان ډیور همدا شان په پاکستان کې امریکا ته د تلونکو افغانانو د موضوع حل یوازې د امریکا اخلاقي مسوولیت نه؛ بلکې د امریکا د ملي امنیت اړتیا بللې ده.
په پاکستان او امریکا کې رسمي سرچینو بیا تراوسه په دې اړه څه نهدي ویلي.
سرچینې افغانستان انټرنشنل-پښتو ته وايي، چې د ننګرهار په انتاني روغتون کې د تېرو ۶ میاشتو په ترڅ کې د انتاني ناروغیو لرونکي ۱۸ کسان مړه شوي دي. د معلوماتو لهمخې؛ په دې موده کې د ډینګي، اسهال او کرونا په ګډون انتاني ناروغیو لرونکو شاوخوا ۲۴زره ناروغانو یاد روغتون ته مراجعه کړې ده.
سرچینو چهارشنبه (د وږي ۵مه) د دغه روغتون د روغتیاپالانو او کارکوونکو په حواله زیاته کړې، چې هغوی له سختو اقتصادي کړاوونو او بېعدالتیو سره مخ دي. د سرچینو په خبره؛ د یاد روغتون روغتیاپالانو او کارکوونکو ته له تېرو ۴ میاشتو راهیسې تنخواوې نه دي ورکړل شوې. روغتیاپالان وايي، چې دې چارې د هغوی پر مسلکي کارونو هم ډېر منفي اغېز کړی دی.
په روغتون کې یوې سرچینې د نوم نهښودلو په شرط وویل: «په تېرو شپږو میاشتو کې شاوخوا ۲۴زره ناروغان چې پر ډینګي، اسهال، کرونا او نورو بېلابېلو ناروغیو اخته وو، دغه روغتون ته مراجعه کړې ده. یوازې د شري نږدې ۲۵۰۰ناروغانو دغه روغتون ته مراجعه کړې، چې له دې ډلې ۱۸ کسان مړه شوي دي.»
د ننګرهار د انتاني روغتون روغتیاپالان او کارکوونکي وايي، چې دا مهال د ټرانسپورټ او کور کرايې، د ماشومانو او د خوراک څښاک اساسي اړتیاوې نهلري. که هغوی ته پر وخت تنخواوې او خپل امتیازات ورکول کېدای؛ نو هېڅکله نه اړ کېدل چې خپل غږ تر رسنیو ورسوي. ورته مهال، یو شمېر روغتیاپالان د روغتون له مدیریت شکایت کوي او وايي، چې غوښتنو ته یې څوک غوږ نه ږدي.
د یاد روغتون روغتیاپالان او کارکوونکي خبرداری ورکوي؛ که ستونزې یې ژر تر ژره او پر وخت حل نهشي، د ختیځ زون لپاره یوازینی انتاني تخصصي مرکز به خپل مهم فعالیتونه له لاسه ورکړي. سرچینې وايي، چې د مالي فشار له امله یو شمېر ډاکټران اړ دي چې خپلې دندې پرېږدي.
هغوی د طالبانو د عامې روغتیا وزارت او نړۍوالو مرستهرسوونکو بنسټونو غواړي، چې غږ یې واوري او د تنخواوو د ورکړې ترڅنګ، د عدالت د ټینګښت لپاره بېړنی اقدام وکړي. افغانستان انټرنشنل-پښتو هڅه وکړه، چې په دې تړاو په ننګرهار کې د طالبانو د عامې روغتیا ریاست نظر هم له ځان سره ولري؛ خو تر دمه د یاد ریاست لهخوا هېڅ ډول غبرګون یا وضاحت نهدی ورکړل شوی.
د طالبانو د دفاع وزیر مولوي محمد یعقوب مجاهد وایي، دا مهال د کابل او اسلاماباد اړیکې ترینګلې دي او دی ترې ناخوښه دی. د نوموړي په خبره؛ د افغانستان او پاکستان ترمنځ د اړیکو خرابوالی د دواړو هېوادونو په زیان دی او په کار ده، چې په خپلو کې ښې اړیکې وپالي.
هغه په یادې مرکه کې د القاعدې ډلې سره د اړیکو په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل:« پر افغانستان د امریکا تر یرغل وروسته له القاعدې ډلې سره اړیکې نهلرو.»
هغه دارنګه ویلي، چې اسلام یو منځلاری دین دی او که څوک پهکې د افراط او تفریط لور ته ځي؛ نو هرو مرو به خطا کېږي. نوموړي که څه هم په مستقم ډول چاته اشاره نه لرله؛ خو دا یې ویلي:« هغوی چې په واقعي معنا غواړي د اسلام له دین سره تګ وکړي؛ نو هغه به له افراط او تفریط څخه ډډه کوي.»
درېیو افغان مېرمنو چې له پاکستانيانو سره یې ودونه کړي، د اسلاماباد له سترې محکمې غوښتنه کړې چې له دغه هېواده د هغوی د اېستلو مخه ونیسي او د دایمي استوګنې اجازه ورکړي.
د اېکسپرېس ټرېبیون ورځپاڼې د راپور لهمخې؛ هغوی په یوې رسمي عریضه کې محکمې ته ویلي، چې له پاکستاني نارینهوو سره یې ودونه کړي او د قانون پر بنسټ باید په پاکستان کې د ژوند کولو اجازه ورکړل شي.
قاضي انعام امین منهاس چې د دغه درېیو افغان مېرمنو عریضه یې ترلاسه کړې، قضیه یې د سترې محکمې مشر قاضي ته استولې ده. هغه وايي، همدا ډول یوه بله قضیه هم تر ارزونې لاندې ده.
د ښځو وکیل عمر اعجاز ګېلاني د محکمې په اورېدنه کې زیاته کړې، هغه بهرنۍ مېرمنې چې له پاکستانيانو سره ودونه کوي باید د کورنۍ د نورو غړو په څېر د تابعیت حقونه او د قانوني استوګنې جوازونه ورکړل شي.
ټاکل شوې وروستۍ پرېکړه به د اسلاماباد سترې محکمې له بیاکتنې وروسته وشي.
تر دې مخکې د اسلاماباد سترې محکمې حکومتي ادارو ته امر کړی و، چې د ۱۸ افغان وګړو د اېستلو بهیر ودروي.
محکمې د پاکستان کورنیو چارو وزارت، نادرا، د کډوالو څانګې، فدرالي تحقیقاتي ادارې او پولیسو ته مکتوبونه استولي. د دغه افغانانو د پياوار کارټونه لغوه شوي او دوی پر دې پرېکړه اعتراض کړی دی.
د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر «اوچا» وايي، چې د جولای په میاشت کې د طالبانو مداخلې په افغانستان کې د ۴۴ بشرپاله پروګرامونو د لنډمهاله ځنډېدو او د یوه روغتیايي مرکز د تړل کېدو لامل شوې دي.
د اوچا وروستی راپور زیاتوي، په جولای میاشت کې د مرستو لاسرسي محدودیتونو اړوند ۱۰۴ پېښې ثبت شوې چې د تېرې میاشتې پرتله ۱۴ سلنه زیاتوالی ښيي. د دغه بنسټ په وینا؛ ۹۵ سلنه دغه محدودیتونه د طالبانو لهخوا لګول شوي دي.
د راپور لهمخې؛ د افغانستان مرکزي سیمې له دغو محدودیتونو نه تر ټولو ډېرې اغېزمنې شوې دي، چې ۳۰ قضیې یې ثبت شوې دي او ورپسې ختیځ او سوېلي ولایتونه دي.
اوچا ویلي، چې د دغه ۱۰۴ پېښو له ډلې ۸۹ یې د طالبانو د مستقیمې لاسوهنې هڅې وې. دغه لاسوهنې د کارکوونکو د نوملړ غوښتنه، د محرم معلوماتو ترلاسه کول، د پروګرامونو د عملي کېدو مخنیوی او خدمتونو ته د اړمنو ښځو د لاسرسي مخنیوی پهکې شامل دي.
د دغه سازمان په وینا؛ طالبانو هڅه کړې چې د مرستندویه ادارو د استخدام او تدارکاتو په بهیر کې هم مداخله وکړي او د پروژو د پلي کولو لپاره یې ځینې اړین تفاهملیکونه په ځنډ لاسلیک کړي دي. همداراز، طالبانو د ښځینه کارکوونکو پر تګ راتګ هم محدودیتونه لګولي دي.
د جنسي توپیر پر بنسټ محدودیتونه د ټولو ثبت شویو پېښو ۱۶ سلنه برخه جوړوي. دغه محدودیتونه د ښځینه روغتیايي کارکوونکو د روزنې ځنډول، د هغو پروژو درول چې ښځو پهکې برخه لرلې، کاري سیمو ته د ښځو د سفر منع کول او له عملیاتي ساحو څخه د ځینو ښځینه کارکوونکو اېستل پهکې شامل دي. د دغو محدودیتونو له امله، په جولای میاشت کې ۹ بشردوستانه پروژې په لنډمهالي ډول درېدلې دي.
د اوچا د راپور له مخې؛ د طالبانو د امر بالمعروف او نهې عن المنکر د قانون له پلي کېدو راهیسې، ټولټال ۷۲۸ پېښو پر بشرپاله بنسټونو اغېز کړی دی. په دې پېښو کې د دفترونو تالاشي، د کارکوونکو ګواښل او د ښځو د ونډې محدودول شامل دي.
د دې ترڅنګ، اوچا د مرستندویه ادارو د کارکوونکو او تأسیساتو پر وړاندې د تاوتریخوالي د زیاتوالي په اړه اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي، چې په جولای میاشت کې د تاوتریخوالي ۱۱ پېښې ثبت شوې دي چې د تېرې میاشتې پرتله څلور برابره ډېرې شوې دي. طالبانو په همدې میاشت کې د مرستندویه ادارو درې کارکوونکي هم نیولي دي.
د یادونې ده، چې اوچا تر دې وړاندې هم خبرداری ورکړی و چې د طالبانو لاسوهنې او مداخلې په بشرپاله چارو کې په زیاتېدو دي او په اپرېل میاشت کې ۳۵ پروژې د همدې ستونزو له امله په لنډمهالي ډول درېدلې وې.