له پاکستان نه ستنېدونکي ځینې افغان کډوال د لاریو له لوړو کرایو شکایت کوي

د انځورونو د خپرولو په اړه په وضاحت کې اډمز لیکلي چې هغه دا اقدام د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان کې په تذکرو کې د مېرمنو انځورونو د بندیز په اعتراض کې کوي.

د هغې په وینا، که افغان میرمنو ته اجازه ورنه کړل شي چې په خپلو پېژندپاڼو او نورو اسنادو کې انځورونه ولري نو د طالبانو میرمنې باید په خپلو پاسپورټونو، واده سندونو او رسمي اسنادو کې هم انځورونه ونه لري.

د دې اونۍ په پیل کې، خبرونه خپاره شول چې د طالبانو د مشر ملا هبت الله د یوې وینا پر بنسټ، د هویت او رسمي اسنادو کې د ښځو انځورونو لګول منع شوي دي او دا حکم په شفاهي ډول صادر شوی دی.

اډمز د هغو میرمنو انځورونه خپاره کړل چې مېړونه یې د روسیې، ایران، قزاقستان او د پاکستان د بلوچستان په ګډون په هیوادونو کې د طالبانو په ډیپلوماټیکو پوستونو کې ځای پر ځای شوي دي.

هغې نیوکه کړې، چې څنګه ځینو هیوادونو طالبانو ته اجازه ورکړې چې رسمي استازیتوب ولري په داسې حال کې چې افغان میرمنې په خپلو کورونو کې بندیانې دي.

هغې ټینګار کړی، چې «دا میرمنې بې ګناه ننداره کوونکې نه دي» دوی د هغو نارینه وو میرمنې دي چې د طالبانو له رژیم څخه ګټه پورته کوي او له دوی سره په ازاده توګه سفر کوي په داسې حال کې چې افغان میرمنې له ډیرو اساسي حقونو محرومې دي.

اډمز خبرداری ورکړی، چې د ډلې د چارواکو د میرمنو د انځورونو خپرول به تر هغه وخته پورې جاری ساتي، چې طالبان د میرمنو د انځورونو د بندیز پریکړه بیرته نه وي اخېستې.

په همدې حال کې تېره ورځ د طالبانو دارالافتاء یو فرمان صادر کړ، چې په پېژندپاڼو کې د میرمنو انځورونو لګول جایز نه دي او یوازې هغه ښځې انځور لګولای شي، چې بهر کې یې تذکرې ته اړتیا وي، خو په کوردننه ښځې په تذکرو کې انځوورنو ته اړتیا نه لري.

ملا عبدالغني برادر ټینګار کړی چې د سالنګونو لویې لارې د جوړېدو په برخه کې باید کیفیت ته ځانګړې پاملرنه وشي. د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال د رسنیز دفتر په خبرپاڼه کې راغلي چې قراردادي شرکت هم د ژمي موسم تر رارسېدو وړاندې د چارو پشپړېدو ډاډ څرګند کړی دی.

طالبان وایي، د دغه سړک ۵۰سلنه چارې بشپړې شوي او ۸۵ متره کانکرېټ پرې اچول شوی چې د بارونو پر وړاندې قوي مقاومت ولري. طالبانو تر دې دمخه هم د سالنګونو د جوړېدو ژمنې کړې وې.

سالنګ چې د کابل او شمالي ولایتونو ترمنځ د تګ راتګ، سوداګرۍ او ټرانزیټ مهم لاره د ده ژمي په موسمو کې د واورې ښوېیدو پېښو له امله ډېر کله بنده او مساپرې هم ورسره له ګڼو ستونزو سره مخ وي. پر دې لاره د واورې ښوېدنو او ټرافیکي پېښو له کبله خلکو هم ته مرګ‌ژوبلې اوړي.

د دغه وزارت ویاند محمداشرف حق شناس زیاتوي: «د اقینې بندر له لارې ۵۸۳۳، د تور غونډۍ نه ۱۳۱۲۰، او خواف پټلۍ له لارې یې ۱۲۱۱۶ ټنه توکي لېږدول شوي دي». د هغه په خبره، په دغه توکو کې صادرات او واردات هم شامل دي، خو ډېره برخه یې بیا صادرات جوړوي.

طالبان باور لري هر څومره چې د دوی صادرات ډېرېږي، نو په هماغه کچه کاري فرصتونه ډېرېږي او او عواید یې هم لوړېږي. طالبانو تر دې مخکې هم د دغه ډول توکو د لېږد رالېږد خبرونه ورکړي او دا جوتوي چې دا ډله اوس د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره پر سوداګریزو تعاملاتو بوخته ده. د چارو کارپوهان باور لري چې د منځنۍ اسیا هېوادونو اړیکې له طالبانو سره پر سیاسي، نه بلکې پر سوداګریز تعامل ولاړې دي.

د راپورونو له مخې،‌ د منځنۍ اسیا ځنې هېوادونه د خپلو امنیتي مجبوریتونو له کبله طالبانو سره تعامل کوي او اقتصادي اړیکې هم ښايي د همدې کړۍ یوه برخه وي. که څه هم طالبان په کور دننه د اقتصادي ودې، سوداګرۍ پراختیا او مالي ځان بساینې دعوې کوي، خو په افغانستان کې لوږه، اقتصادي ناورین او بې‌وزلي ورځ تر بلې پراخېږي.

دغه وزارت یک‌شنبه (وږي ۹مه) د اېکس‌پاڼې له لارې په یوه خپاره شوي پیغام کې زیاته کړې چې د پولیسو په تخصصي روغتون کې د پرمختللو وسایلو او امکانو په موجودیت کې اوس د پېچلو جراحي عملیات امکان شونی دی.

طالبان په داسې حال کې د پرمختللو جراحي عملیاتو په برخه کې د بریا خبره کوي چې ډېری هېوادوالو د افغانستان انټرنشل-پښتو په ګډون له ځینو رسنیو سره په خبرو کې د هېواد په روغتیايي سېسټم جدي نیوکې کړې دي.

هېوادوال وايي چې تر ډېره په روغتیايي سیسټم کې درمنلې ته د سوداګرۍ په سترګه کتل کېږي او طالبان د دغه مسالې په مخنیوي کې پاتې راغلي دي.

هغه همداراز غوښتنه کړې چې د پانګونې په برخه کې هم شته محدودیتونه او سیاستونه باید اصلاح شي. په یاده ناسته کې د ایران د صادراتو پراختیا په تړاو هم بحثونه شوي او ټینګار شوی چې له افغانستان سره دې د سوداګرۍ لا پراختیا لپاره پر لارو چارو فکر وشي. د بیرجیند ولایت د دغه ناستې پر مهال د صادراتو، پانګونې او زیربنایي پروژو موضوعات د غونډې اساسي محور و.

علي‌رضا خامه‌زر په خپلو څرګندونو کې زیاته کړې چې د ایران او افغانستان سوداګریز توازن تل مثبت پاتې شوی او هېڅکله هم د دوی واردات له دې ګاونډي هېواد څخه له ۱۰۰ مېلیونه ډالرو پورته نه دي تللي. د ده په وینا، اړینه ده له افغانستان سره اقتصادي فرصتونه وساتل شي، تر څو د دغه ولایت او د ایران سوداګریزې اړیکې لا پیاوړې شي.

هغه د سوېلي خراسان زیربنایي پروژو ته په اشارې سره زیاته کړه: «د سړک د ۱۵ کلنې پروژې ډېره برخه بشپړه شوې او لږه پاتې ده. هر کله چې دا سړک ګټې اخیستنې ته وسپارل شو نو سترې اقتصادي ګټې به د ولایت او ټول هېواد لپاره ولري».

د یاد ولایت د سوداګرۍ خونې مشر د سوداګرۍ پر وړاندې د بانکي محدودیتونو او ستونزو یادونه هم وکړه. هغه وویل: «د افغانستان د سیاسي بدلونونو وروسته د افغان پانګوالو ډېری پانګې ایران ته نه شي داخلیدای او لامل یې د بهرنیو پانګونو د محدودولو قوانین او د بانک مرکزي سیاستونه دي».

د بیرجند د سوداګرۍ خونې مشر ویلی چې د اوسنیو پیسو سیاستونه او د بانک مرکزي د اسعارو ژمنې زموږ د ایراني توکو نړۍواله سیالۍ کمه کړې ده. هغه وایي: «تېر کال د ایران صادرات ۶۴ میلیارده ډالر وو، په داسې حال کې چې د سیمې سیال هېوادونه لکه ترکیه ۲۸۴ مېلیارده او امارات ۸۰۰میلیارده ډالر صادرات لرل. دې محدودیتونو زموږ خصوصي سکټور د نړۍوالو بازارونو په سیالۍ کې وروسته پاتې کړی دی».

ایراني سوداګر باور لري چې د اسعارو د سیاستونو اصلاح، د بهرنۍ پانګې د ور ننوتلو اسانول او د زیربنایي پروژو پیاوړتیا د دوی د هېواد د اقتصادي ودې تر ټولو مهمې لارې دي. ایران او پاکستان د افغانستان لپاره د سوداګرۍ تر ټولو مهم شریکان دي، خو هر وخت سیاسي لانجو کونجو دا سوداګري سخته زیانمنه کړې هم ده.