هبت الله د مولوي خیرخواه پرځای سیراحمد حقاني د اطلاعاتو او فرهنګ نوی وزیر ټاکلی

سرچینې وایي، چې دغه لارۍ افغانستان ته د ستنېدونکو کډوالو د سختې ګڼې ګوڼې له امله بندې پاتې دي. سرچینې زیاتوي، چې تر ډېره دغه کډوال د پاکستان په پنجاب ایالت کې مېشت وو.

د سرچینې په وینا:« په پاکستان کې مېشت کډوال دې ته په تمه وو، چې ښایي د پاکستاني چارواکو له‌خوا دوی ته له دغه هېواده د وتلو ورکړل شوی ضرب الاجل وځنډېږي؛ خو د دغه هېواد له‌خوا د ټاکلې مودې نه غځېدل او د پولیسو له‌خوا د کډوالو پر وړاندې د عملیاتو پیلېدل د دې لامل شوي، چې په یوه ورځ افغانستان ته د ستنېدونکو کډوالو شمېره پراخه شي.»

په دغه موټرونو کې زرګونه کورنۍ افغانستان ته د تګ په تمه دي، چې ښځې، ماشومان او سپین ږېري هم په‌کې شامل دي.

سرچینې زیاتوي، دغه لارۍ په داسې ځای کې بندې دي چې نه د خوړو او څښلو لپاره څه پيدا کېږي او نه هم د سرپناه ځای شته.

له بل پلوه په تورخم کې پاکستاني پولیس خبریالانو ته د افغان کډوالو د ستنېدو لړۍ د پوښښ اجازه نه ورکوي.

د یادونې وړ ده، چې هره ورځ له پاکستانه زرګونه افغان کډوال افغانستان ته په زور شړل کېږي او ځينې یې له ډاره په خپله خوښه کډه کېږي.

د ازبکستان د ولسمشرۍ رسنیز دفتر د دوشنبې په ورځ وویل، چې ولسمشر شوکت میرضیایف د شانګهای همکارۍ سازمان (ایس‌سي‌او) په سرمشریزه کې چې د چین په تیانجین کې ترسره شوه، د چین، بلاروس، هندوستان، ایران، قزاقستان، قرغیزستان، پاکستان، روسیې او تاجکستان له مشرانو سره ګډون وکړ.

دغه رسنیز دفتر وایي په یاده غونډه کې ضیایف ټینګار وکړ چې باید د سازمان د اغېز لوړولو، د غړیتوب د پراخولو، امنیت، سوداګرۍ او ترانسپورتي همکاریو د پیاوړتیا او په ځانګړې توګه په افغانستان کې د ټولنیزو ـ اقتصادي پروژو د ملاتړ لپاره هڅې زیاتې شي.

ضیایف زیاته کړه: «موږ د شانګهای همکارۍ سازمان او افغانستان د تماس ډلې د فعالیتونو د بیا پیل ملاتړ کوو. د دې ډلې یو له اساسي دندو څخه کولای شي د رغنده خبرو اترو د هڅونې او په افغانستان کې د ټولنیزو ـ اقتصادي پروژو د ملاتړ لپاره د وړاندیزونو جوړول وي.»

هغه دا هم وویل چې د اوسني نړیوال اقتصادي وضعیت په رڼا کې، د سوداګرۍ او اقتصادي همکاریو د پراختیا پر اهمیت ځانګړی تمرکز لري.

هغه زیاته کړه: «موږ د دې پراخې سیمې لپاره د اقتصادي همکاریو د یوه دوامدار ماډل د رامنځته کېدو ملاتړي یو. زموږ په باور، د سوداګرۍ د اسانتیا تړون لاسلیکول یو مهم ګام دی، ځکه چې دا به د شانګهای همکارۍ سازمان په چوکاټ کې د سیمه‌ییزې سوداګرۍ د ودې لپاره نوې هڅونه او چټکتیا رامنځته کړي.»

په دې دوه ورځنۍ غونډه کې تر ۲۰ډېرو هېوادونو مشرانو برخه اخیستې وه.

شنونکي وایي، چین هڅه کوي چې د امریکا په مشرۍ د نظم پر وړاندې بدیل وړاندې کړي او له هند سره خپلې اړیکې ښې کړي؛ نو ځکه مودي یې د پرمختیا په برخه کې خپل شریک وباله.

هغه وایي، له دې ډلې په ننګرهار کې ۱۲ کسان مړه او ۲۵۵ نور ټپیان شوي، په لغمان او نورستان کې ۶۴ کسان ټپیان شوي او په پنجشېر ولایت کې یوازې پنځه د استوګنې کورونه ویجاړ شوي چې مرګ ژوبله نه‌لري.

نوموړي ویلي، چې د پېښې ځای ته د دوی د کابینې څو وزیران او ټیمونه د بېړنیو مرستو لپاره رسېدلي دي. هغه زیاته کړې، چې له زیانمنو سره د مرستې لپاره زر لکه افغانۍ ځانګړې شوې دي؛ خو ټول باید مرستې ته راودانګي.

د نوموړي په خبره؛ د طالبانو مشرتابه ټولو ادارو ته سپارښتنه کړې، چې له ځنډ پرته سیمې ته ځانونه ورسوي او د مړو د تدفین او د ټپیانو د درملنې په برخه کې له خپلو ټولو امکاناتو کار واخلي.

د طالبانو ویاند وايي، چې د پېښې شمېره هره شېبه بدلېدای شي؛ ځکه چې په ټکو یې لاهم ځینې ډلې د پېښې ځای ته لاسرسی نه‌لري.

مجاهد وايي، په کونړ کې ځینې کلي په بشپړ ډول له‌منځه تللي او وخت ناوخت له دغه ځایه دوی ته وروستۍ شمېرې رارسېږي چې له رسنیو سره به یې شریکې کړي.

هغه همدا راز پر نړۍوالو مرستندویه بنسټونو غږ وکړ، چې په افغانستان کې اوس د دوی لپاره له امنیتي اړخه ستونزه نشته؛ نو په کاره ده چې د دغه لوی بشري ناروین په مهارولو کې له دوی سره مرسته وکړي.

د بریټانیا ابزرورب ورځپاڼې دوشنبه (د وږي ۱۰مه) لیکلي، چې له یوې خوا په افغانستان کې طالبان د ښځو پر زده‌کړو، کار او ټولنیز ژوند پراخ بندیزونه لګولي؛ خو له بلې خوا په برېټانیا کې د ۶۷۸۴ نورو افغانانو دوسیې تر اوسه بیخي څېړل شوې نه دي.

د شنونکو په وینا؛ ښایي تر ۱۰ زره ډېر کډوال په ګډوډ وضعیت کې بند پاتې شي.

د روان کال د جون میاشتې تر پایه ۳۶۶۴ افغانان په هوټلونو او تر ۶ زرو ډېر افغانان په نورو لنډمهاله استوګنځایونو کې ساتل کېدل.

د دوی مدافع وکیلان وايي، افغانان په داسې وضعیت کې دي چې نه افغانستان ته ستنېدای شي او نه کار کولای شي؛ یوازې د حکومت مرستې ته اړ دي.

دغه انسټیټیوټ په خپل کلني راپور کې د نړۍ ۱۶۳ هېوادونه ارزولي دي. دغه هېوادونه د امنيتي وضعیت، کورنیو شخړو، سپکو وسلو ته د لاسرسي او سیاسي ټیکاو له مخې ډلبندي شوي دي.

تېر کال افغانستان په دې نوملړ کې ۱۶۰م ځای ځایګی لاره؛ خو سږکال تر پخوا دوه درجې امن بلل شوی دی.

افغانستان د سوېلي اسیا یوازینی هېواد دی، چې سپکو وسلو ته د لاسرسي، جرمونو، سیاسي بې‌ثباتۍ، سیاسي ترور، د کډوالو او بې‌ځایه شویو خلکو وضعیت او پوځي لګښتونو ته په کتو سره ټيټې نمرې ورکول شوې دي.

تر افغانستان وروسته یمن، کانګو، سوډان او اوکراین د نړۍ ناامنه هېوادونو ګڼل شوي دي.