د سېشنبې په شپه د بلوچستان د کویټې ښار د سریاب په سیمه کې د شاهواني لوبغالي ته څېرمه په یوه ځانمرګي برید کې لږ تر لږه ۱۳ کسان ووژل شول او ۳۵ نور ټپیان شوي دي. ځایي پولیسو ویلي، چې د پنځو ټپیانو وضعیت نازک ښودل شوی.
د پولیسو په خبره، د لومړنیو معلوماتو له مخې دا یو ځانمرګی برید و؛ خو د پېښې په اړه یې پلټنې لاهم روانې دي.
د هالنډ یوې محکمې پرېکړه وکړه، چې حکومت باید په کابل کې د هالنډ په سفارت کې ۴۲ افغان ساتونکي او د هغوی کورنۍ دې هېواد ته ولېږدوي. د هالنډ په هاګ کې محکمې وویل، د سقوط پر مهال د هالنډ حکومت د هنګري سفارت امنیتي ساتونکي له افغانستانه واېستل، خو افغان ساتونکي پاتې شول.
د هالنډ د خبري اژانس ډیچ نیوز په وینا، یاد شمېر ساتونکي د یوې خصوصي امنیتي شرکت له خوا ګومارل شوي وو.
د هالنډ حکومت مخکې استدلال کړی و، چې دغه کسان د سفارت مستقیم کارکوونکي نه وو، نو هالنډ د دوی د خوندیتوب مسوولیت نه لري؛ خو محکمې دا استدلال رد کړ او ویې ویل، چې د نارینه وو وضعیت د هغو کارمندانو په څېر دی چې د منځګړي شرکت له لارې ګومارل شوي دي.
محکمې زیاته کړه، چې د دغو کسانو د دندې د خطرونو له امله د هالنډ حکومت مسوولیت لري ترڅو دوی خوندي وساتي.
محکمې یادونه وکړه، چې طالبان دغه کسان د بهرنیو دولتونو سره د همکاری له امله «دوښمنان» ګڼي او له همدې امله د دوی او د هغوی د کورنیو امنیت تر ګواښ لاندې دی.
محکمې همدارنګه ټینګار وکړ، چې د ۲۰۲۱ کال د کابل په سقوط کې د هالنډ حکومت د هنګري سفارت ساتونکي اېستلي، خو افغان ساتونکي یې پرېښي دي؛ دا کار د محکمې له نظره «تبعیضي» عمل دی.
محکمې د خپلې پرېکړې په پایله کې ویلي، چې د هالنډ حکومت د دغو کسانو په وړاندې خپل مسوولیت نه دی ترسره کړی او د «ساتنې دنده» په ترسره کولو کې یې غفلت کړی، چې دا غیرقانوني چلند ګڼل کېږي.
قاضي ټینګار کړی، چې که څه هم حکومت نشي کولی طالبان مجبوره کړي چې د وتلو اسناد ورکړي، خو باید ټول لازم ګامونه واخلي تر څو دغه کسان خوندي ځای ته انتقال شي.
د کابل له سقوط راهیسې افغانستان نور د هالنډ سفارت کوربه نه دی او دغو ساتونکو څو څو ځلې هالنډ ته د انتقال غوښتنه کړې ده، خو هالنډ تل د دوی غوښتنې رد کړې دي.
د هالنډ د حکومت ځینې اپوزیسیون دا پرېکړه د هغو افغانانو پر وړاندې د «اخلاقي دین» سرغړونه ګڼي چې کلونه یې د سفارت امنیت لپاره کار کړی دی.
د تازه پرېکړې له مخې، که دغه کسان له خپلو کورنیو سره هالنډ ته انتقال شي، نو دوی به په رسمي توګه د پناه غوښتنې پروسې ته داخل شي.
تر اوسه روښانه نه ده، چې د هالنډ حکومت به د هاګ محکمې پرېکړې پر وړاندې اعتراض وکړي که نه.
د پاکستان پخواني لومړي وزیر عمران خان په پاکستان کې د سېلابونو له زیانمنو او په افغانستان کې له زلزلهځپلو کورنیو سره خواخوږي څرګنده کړه. نوموړي دغه راز له پاکستانه د افغان کډوالو پر اېستلو هم نیوکه وکړه.
د پاکستان پخواني لومړي وزیر عمران خان د سې شنبې په ورځ (د وږي ۱۱مه) پر خپلې اېکسپاڼې له پاکستاني ولس څخه غوښتي، چې د سېلاب ځپلو کورنیو لاسنیوی وکړي.
نوموړي د افغانستان د زلزلې له کبله په رامنځته شوې مرګ ژوبلې هم خواشني ښودلې او زیاته کړې یې ده: «موږ په دې سختو شېبو کې له خپلو افغان وړونو سره ولاړ یو، ماته له پاکستانه د افغانانو په زور اېستل هم خواشنوونکې ده.»
نوموړي په خېبرپښتونخوا کې پر خلکو د پاکستان ډرون بریدونه او پوځي عملیات هم غندلي او د ژر بندېدو غوښتنه یې کړې.
نوموړي لیکلي: «دا سیمې لا له وړاندې د سېلاب له کبله سختې اغېزمنې دي او په دغسې حالاتو کې عملیات یا ډرون بریدونه او خلک له خپلو سیمو بې کوره کول د زخمونو پر سر مالګې شېندل دي.»
عمران خان وایي، چې له تېرو درېیو کلونو راهیسې له ظلم سره مخ دي او نوموړی زیاتوي: «مونږ حق لرو، ما بیا هم د هېواد د خیر لپاره د خبرو وړاندیز وکړ، خو پر ما، زما کورنۍ او زما ملګرو سخت سیاسي انتقام واخیستل شو.»
عمران خان یو ځل بیا خبرداری ورکړی، چې که بیا هم نوموړی او کورنۍ یې زنداني هم شي له خپل دريځه به په شاه نه شي.
د چین ولسمشر په بېجینګ کې د روسیې له ولسمشر او د شمالي کوریا له مشر سره وکتل او دا لومړی ځل دی چې درېواړه مشران په دې کچه سره راټولیږي. شي په خپل استوګنځي کې د پوتین کوربه توب وکړ او هغه یې خپل زوړ ملګری وباله. شي، پوتین او کیم سبا په یوه ستر پوځي پرېډ کې برخه واخلي.
یوازې څو ساعته وروسته، د کیم جونګ اون زغره وال اورګاډی د بېجینګ په ریل تمځي کې ولیدل شو. د شمالي کوریا دولتي رسنیو د هغه تګ تایید کړ او ویډیو یې خپره کړه چې د هغه لور کیم جو ای ورسره مل وه.
جو ای، چې د جنوبي کوریا استخبارات یې د خپل پلار احتمالي ځای ناستې ګڼي، په نړیواله کچه لومړی ځل دی راښکاره کېږي. هغه تر دې وړاندې یوازې د کورنیو لویو مراسمو پر مهال د پلار ترڅنګ لیدل کېده.
ټاکل شوې چې شي، پوتین او کیم د چهارشنبې په ورځ د یوه ستر پوځي پرېډ په مراسمو کې برخه واخلي.
د چین ولسمشر غواړي په دې ننداره کې د نوې نړیوالې تګلارې لید وړاندې کړي، په داسې حال کې چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د "امریکا لومړی" شعار لوېدیز تړونونه زیانمن کړي دي.
شنونکي ګوري چې ایا دغه درې مشران به د دفاعي اړیکو د نږدېوالي سېګنال ور کړي او که نه، په ځانګړې توګه داسې مهال چې روسیې او شمالي کوریا د ۲۰۲۴ کال په جون کې تړون لاسلیک کړی او د بېجینګ او پیونګیانګ ترمنځ هم د ورته تړون اټکل کېږي. د رویټرز په باور، دا به د اسیا ـ پسیفیک سیمه کې د ځواک توازن بدل کړي.
دا هر څه د ټرمپ لپاره یو سیاسي شاتګ بلل کېږي، ځکه هغه له دغو درې واړو مشرانو سره د نږدې اړیکو خبره کړې او ځان یې د سولې منځګړی بللی.
شي جین پینګ د دوشنبې په ورځ د شلو غیر لوېدیزو هېوادونو د مشرانو په غونډه کې په غیر مستقیم ډول ټرمپ ته اشاره وکړه او ویې ویل: «موږ باید په ښکاره ډول د هژمونیزم او زورواکو سیاستونو پر وړاندې ودریږو».
شي همدارنګه د هند له لومړي وزیر نریندرا مودي سره خبرې وکړې.
د ټرمپ د مالیې وزیر سکاټ بیسینټ دغه غونډه "نمایشي" وبلله او پر چین او هند یې تور ولګاوه چې د روسیې جګړه یې تمویل کړې ده.
د پوتین او شي د لیدو پر مهال، د روسیې ګازپروم او د چین د ملي نفتو شرکت تړون وکړ چې د ګازو صادرات به زیات کړي او د یوې نوې نل لیکې تړون یې هم لاسلیک کړ چې تر ۳۰ کلونو به چین ته ګاز ورسوي.
د لوېدیځ اندېښنې
شنونکي وایي، د روسیې، چین او شمالي کوریا ګډ پوځي تمرینونه اوس نږدې حتمي ښکاري.
څو کاله وړاندې، چین او روسیه د شمالي کوریا د اټومي او توغندیو ازموینو پر ضد د نړیوالو بندیزونو په پلي کولو کې مهم شریکان ول، خو اوس د پیونګیانګ احتمالي پوځي ملګري ګڼل کېږي.
شمالي کوریا تر اوسه له ۱۵،۰۰۰ زیات سرتېري د اوکراین په جګړه کې د روسیې ملاتړ ته لېږلي دي. د جنوبي کوریا استخباراتي ادارې وايي چې د شمالي کوریا شاوخوا ۶۰۰سرتېري په کورسک سیمه کې وژل شوي او پیونګیانګ د بلې جوپې د لېږلو پلان لري.
چین ته له تګ مخکې، کیم د توغندیو لابراتوار ته تللی و. شنونکي وايي چې دغه سفر د دې لپاره و چې د شمالي کوریا د اټومي ځواک مقام وښيي، څو وروسته د شي او پوتین ترڅنګ د یوه اټومي هېواد په توګه ودرېږي.
په بېجینګ ریل سټېشن کې، کیم او د هغه لور ته د چین لوړپوړو چارواکو هرکلی وکړ، چې د کمونست ګوند مشر کای چي او د بهرنیو چارو وزیر وانګ يي پکې شامل ول.
چین د دویمې نړیوالې جګړې د پای ۸۰مې کلیزې د "بریا ورځې" د نمانځنې لپاره د پوځي پرېډ پراخ پلان جوړ کړی دی. بېجینګ ښار د امنیتي تدابیرو او د ترافیکي محدودیتونو له امله څو اونۍ فلج شوی.
ټاکل شوې چې د ۵۰ زره نندارچیانو مخې ته نوې پوځي ټکنالوژي ننداره شي او تر څنګ یې له ۸۰ زره زیاتې سپینې کوترې خوشې کړل شي.
د خېبر پښتونخوا د قانون وزیر د پاکستان حکومت لهخوا د افغان کډوالو اېستلو پالیسي د اندېښنې وړ بللې او ویلي یې دي، چې دغه کار به د پاکستان او افغانستان ترمنځ کرکه نوره هم ډېره کړي.
هغه زیاته کړې، چې د پښتونخوا ایالتي حکومت به له فډرالي حکومت سره په دې برخه کې هیڅ ډول همکاري ونه کړي. د پښتونخوا د قانون وزیر افتاب عالم د ایالتي اسمبلۍ تر غونډې وروسته خبريالانو ته وویل:« موږ د فډرالي حکومت دې کار سخت خواشيني کړي یو.»
د هغه په وینا؛ په داسې حالاتو کې له پاکستانه د افغانانو اېستل نه یوازې دا چې مناسب کار نه دی، بلکې د انساني ارزښتونو خلاف عمل دی.
هغه وایي:« په افغانستان کې د وروستۍ زلزلې له امله زرګونه کورنۍ ځپل شوې او غمجنې دي؛ په داسې غمجن وضعیت کې د انسانيت غوښتنه دا ده، چې موږ له خپل ګاونډي هېواد سره مرسته وکړو.»
تر دې مخکې د پاکستان تحريک انصاف ګوند مشر عمران خان هم له پاکستانه د افغان کډوالو اېستل غندلي و.
دا په داسې حال کې ده، چې تېره ورځ د پاکستان په بېلابېلو برخو کې د افغان کډوالو د اېستلو درېیمه څپه پیل شوه.
د کډوالو لپاره ګډې عملیاتي کمېټې دوشنبه په یوې خپرې شوې اعلامیه کې ویلي، تر ۱۰۰ ډېرو بشري سازمانونو او د نړۍوالو ستراتیژیکو حقوقي دعوو شورا د پاکستان لومړي وزیر او لویې څارنوالۍ ته د پرانیستو لیکونو په استولو له هغوی غوښتي، چې د افغان کډوالو د اېستلو نوې څپه دې ودروي.
په اعلامیه کې راغلي، د نړۍوالو ستراتیژیکو حقوقي دعوو شورا (GSLC) د بشري حقونو له ګڼو مدافعینو او سازمانونو سره یوځای د پاکستان له حکومته غوښتنه کړې چې ژر تر ژره دې د دغه کډوالو اېستل ودروي او د هغو کډوالو خوندیتوب دې یقیني کړي چې په افغانستان کې له ګواښ سره مخ دي.
د دغې شورا مشرې ویلي: «باید موږ پر دې حساس وخت سترګې پټې نه کړو. همدا اوس په افغانستان کې څو مېلیونه خلک د ځورونې او ان د مرګ له ګواښ سره مخ دي؛ که چېرې دغه کډوال بېرته افغانستان ته واستول شي، د طالبانو لهخوا له ګواښ سره مخ کېږي.»
د اعلامیې له مخې:« پاکستان له کلونو راهیسې د مېلیونونو افغانانو کوربهتوب کړی او خپله سخاوت یې ښودلی دی. موږ له حکومته غواړو، چې همدا دود وساتي او د افغانانو اېستل ودروي.»
په اعلامیه کې راغلي، افغانستان له بشري ناورین سره مخ دی. ښځې، ماشومان، د مدني ټولنو غړي، خبریالان او مخالف سیاسيون اوس هم د طالبانو لهخوا د ځورونې او تاوتریخوالي سره مخ دي.
دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان حکومت لهخوا ۱.۴ مېلیونه افغان کډوالو ته ورکړل شوی ضربالاجل تېره ورځ پای ته ورسېده او ورسره هممهاله د دغه هېواد په بېلابېلو برخو کې د هغوی د اېستلو عملیات پيل شول.