پاکستانی استازی: طالب چارواکي دې د ټولو وګړو په ځانګړي ډول د ښځو حقونه خوندي کړي

نیمروز یو له هغو سرحدي ولایتونو څخه دی، چې ډېری افغانان د بې‌کارۍ او بې‌وزلۍ له امله د همدې ولایت له لارې ایران ته او ځینې بیا په سختو او مرګونو لارو ترکیې او ورپسې اروپايي هېوادونو ته ځانونه رسوي.

محمد قاسم خالد همداراز په ډاګه کړه، چې تر دې وروسته په انساني قاچاق کې کارېدونکي موټر به بېرته ورنکړل شي.

د یادونې وړ ده، چې یو شمېر ځوانان په هېواد کې د بې‌کارۍ او بې‌وزلۍ او همداراز د طالبانو له لوري د محدودیتونو د لګولو له امله ګاونډیو هېوادونو ته ځي او ایران ته د تللو یوه لاره پر نیمروز ولایت ده.

امین الله عبید په دې غونډه کې چې د دوشنبې په ورځ (د وږي ۱۷مه) د کابل ولایت مقام په تالار کې په دولتي ادارو کې د امربالمعروف د اصل د تطبیق د څرنګوالي په موخه جوړه شوې وه، زیاته کړه چې امربالمعروف او نهی عن‌المنکر یوازې یو قانوني چوکاټ نه، بلکې یو الهي مسوولیت دی چې د اسلامي امت د اصلاح او بیدارۍ بنسټ جوړوي.

نوموړي له ټولو دولتي ادارو وغوښتل: «د ټولنې د اصلاح په برخه کې د جوماتونو له امامانو، قومي مشرانو، سپین ږیرو او له رسنیو څخه ګټه واخلئ، ځکه د دین د ارزښتونو خپرول یوازې د یوې ادارې دنده نه ده، بلکې دا یو ټولنیز مسوولیت دی.»

د نوموړي په وینا، طالبان یوازې د اداري نظم ساتونکي نه دي، بلکې د دیني ارزښتونو مسوول هم دي او ټول فعالیتونه باید د شریعت له چوکاټ سره سم عیار شي.

دغه طالب چارواکی په داسې حال کې له رسنیو پر استفادې ټینګار لري، چې دمګړی په افغانستان کې فعالې رسنۍ له شدیدو محدودیتونو سره مخ دي او ځينې یې د لګول شویو محدودیتونو له امله بندې شوې هم دي.

د افاد ادارې په وینا، په دې کڅوړې سره د افغانستان له زلزله‌ځپلو سره د ترکیې د مرستو کچه څه باندې ۱۰زره او ۴۶۰ ټُنو ته ورسېد. دغه مرستې د ترکیې سرې میاشتې ټولنې او نورو مدني بنسټونو په همکارۍ برابرې شوې دي.

د افغانستان په ختیځو ولایتونو کې له زلزلې وروسته د ګاونډيو هېوادونو په ګډون یو شمېر مرستندویه هېوادونو افغانستان ته نغدي او غېر نغدي مرستې ولېږلې.

قطر بیا له غېر نغدي مرستو سربېره اوس یې په زلزله‌ځپلو سیمو کې یو لنډ مهالی روغتون هم جوړ کړی دی. متحده عربي امارات او هند هم یادو زلزله‌ځپلو ته غېر نغدي مرستې لېږلي، خو برېتانیا، جرمني، چین، اسټرالیا، سوېلي کوریا او اېرلنډ بیا ویلي، چې د افغانستان له زلزله‌ځپلو سره یې نغدي مرستې په پام کې نیولي دي.

د طالبانو په وینا، په ختیځو ولایتونو کې د شویو زلزلو له امله د مړه شویو کسانو شمېر ۲۲۰۵ او د ټپیانو شمېر بیا ۳۶۴۰ ته رسېدلی دی.

د یادونې وړ ده، چې له زلزلې وروسته ټکانونو او د ځمک ښوېیدنې له امله زلزله‌ځپلو ته د مرستو رسولو بهیر ټکنی کړی او مرستندویه سازمانونو ویلي، زلزله‌ځپلو ته محدود لاسرسی، د سرچینو او د نړۍوالو مرستو کمښت اصلي ننګونې دي.

یوناما پر اېکس خواله رسنۍ لیکلي: «کتابونه یوازې د پوهې سرچینه نه دي، بلکې د تلپاتې سوکالۍ پر لور د تګ لاره هم ګڼل کېږي.»

له ۱۹۶۷م کال راهیسې د سپټمبر ۸مه «د سواد زده‌کړې نړۍوالې ورځې» په نوم نمانځل کېږي، څو نړۍ ته د سواد د ارزښت او د یوه عادلانه، سوله‌ییز او دوامدار ټولنې په جوړولو کې د هغې د حیاتي رول یادونه وشي.

د یونسکو د شمېرو له مخې، لږ تر لږه ۷۳۹میلیونه ځوانان او لویان لا هم د بنسټیزو سواد مهارتونو څخه محروم دي، له هرو لسو ماشومانو څخه څلور د لومړنیو لوست مهارتونو ته لاسرسی نه لري او لږ تر لږه ۲۷۲میلیونه ماشومان او تنکي ځوانان په ټوله نړۍ کې له زده‌کړې بې برخې دي.

یونسکو لیک او لوست د هر انسان اساسي حق بللی او د روان کال د نمانځنې شعار یې «په ډیجیټلي دور کې د سواد زده کړې ته وده ورکول» ټاکلی دی. دغه اداره باور لري، چې ډیجیټلي وسایل کولی شي د محرومو ټولنو لپاره د زده‌کړې نوې لارې پرانیزي.

افغانستان د نړۍ یو له هغو هېوادونو څخه دی، چې د زده‌کړې په برخه کې له جدي ستونزو سره مخ دی. د طالبانو د واکمنېدو له پیله تر اوسه شاوخوا ۲.۲میلیونه نجونې ښوونځي ته له تګ څخه محرومې شوې دي. یونسکو خبرداری ورکړی، چې که محدودیتونه تر ۲۰۳۰م پورې دوام وکړي، نو له زده‌کړو څخه د محرومو نجونو شمېر به څلور میلیونو ته لوړ شي.

د یونېسف د معلوماتو له مخې، د ښوونځیو د ودانیو، پاکو اوبو، روغتیایي اسانتیاوو او مسلکي ښوونکو په ځانګړي ډول د ښځینه ښوونکو د کموالي له امله شاوخوا څلور میلیونه نور ماشومان هم له زده‌کړو بې‌برخې پاتې دي.

د نړۍوالې ټولنې له پرله ‌پسې غوښتنو سره سره، طالبانو لا هم د نجونو پر زده‌کړو بندیز لرې کړی نه دی. نړۍوال بنسټونه او د بشري حقونو فعالان ټینګار کوي، چې د زده‌کړې بندیز نه یوازې د افغان ماشومانو راتلونکی له ګواښ سره مخ کوي، بلکې د ټول هېواد پرمختګ هم له جدي ستونزو سره مخ کوي.

جمعیت ګوند چې په لومړیو کې یې مشري برهان الدین رباني کوله، د جمهوري نظام له رانسکورېدو مخکې په دوو ډلو ووېشل شوه. د یوې ډلې مشر عطا محمد نور او د بلې ډلې مشر صلاح الدین رباني و.

د جمعیت ګوند دغه اړخ د صلاح الدین رباني له حضور پرته اعلان کړی، چې عطامحمد نور، اسماعیل خان، احمد مسعود، محمد یونس قانوني، محمد الماس زاهد او حضرت علي به د جمعیت د پرېکړې کولو عالي شورا په چوکاټ کې خپلو سیاسي، نظامي او مدني مبارزو ته دوام ورکړي.

نو په دې سره عطا محمد نور د جمعیت د انشعابي څانګې مشر نه دی او تر دې وروسته دغه انشعابي څانګه د یوې شورا له لوري رهبري کېږي.

د صلاح الدین رباني په مشرۍ جمعیت ګوند لا تر اوسه د جمعیت انشعابي برخې دغې وروستۍ پرېکړې ته چې تر دې وروسته د واحدې رهبرۍ پر ځای به یوه شورا یې اداره کوي، څه غبرګون نه دی ښودلی.

د سرچینو په وینا، په ټوله کې جمعیت ګوند په تېرو څلورو کلونو کې د طالبانو پر وړاندې په روانو مبارزو کې چندانې ونډه نه درلوده او یوازې په خپل منځي انلاین غونډو یې بسنه کړې ده.

د یادونې وړ ده، چې جمعیت ګوند په ۱۳۳۶ کال کې د مصر د اخوان المسلمین له ګوند څخه په الهام د برهان الدین رباني په مشرۍ جوړ شو او تر وژل کېدو پورې یې چې د ۱۳۹۰ کال د وږي په ۲۹مه په خپل کور کې د یوه طالب ځانمرګي بریدګر په برید کې ووژل شو، د دغه ګوند مشر وو.

په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د ټولو ګوندونو مشران له افغانستان څخه ووتل او طالبانو هم په هېواد کې ټول ګوندونه لغوه او فعالیتونه یې منع کړل.