بن‌لادن ولې خپلو مېرمنو ته یوازې د ورېځو پرمهال د سفر سپارښتنه کوله؟

د «ډبلیو اېف پي» په وینا، د دې سیمو ډېری کلي د موټرو د تګ راتګ له اسانتیاوو بې‌برخې دي او د سړکونو نشتوالی د مرستو رسونه ستونزمنه کړې ده.

دغه اداره وایي، چې د اړتیا وړ توکو د رسولو لپاره له غرنیو او نورو بدیلو لارو چارو استفاده کوي، ترڅو مرسته شوي خوراکي توکي تر اغېزمنو کورنیو ورسوي.

په خبر کې ټینګار شوی، چې زلزله ځپلې کورنۍ د سړې هوا، د استوګنځای له نشتوالي او د پاکو اوبو له کمښت سره هم مخ دي، چې د هغوی وضعیت یې لا پسې کړکېچن کړی دی.

د خوړو نړۍوال پروګرام چارواکو ویلي، چې له نړۍوالو مرستندویانو سره په ګډه هڅې روانې دي، څو د خوړو ترڅنګ د نورو لومړنیو اړتیاوو لکه خیمو او کمپلو په برابرولو کې هم مرسته وشي.

دغه اداره وايي، د افغانستان د زلزلې اغېزمن خلک په داسې شرایطو کې ژوند کوي چې هره ورځ یې ژوند له نوو ننګونو سره مخ کېږي او د نړۍوالې ټولنې مرستې د هغوی د ژوندي پاتې کېدو لپاره حیاتي دي.

راپور زیاتوي، چې طالبانو د نویو محدودو قوانینو په خپرولو سره نه یوازې د ښځو ژوند له سختو بندیزونو سره مخ کړی، بلکې د افغانانو په ټولنیز ژوند یې پراخ محدودیتونه لګولي دي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په راپور کې د نورو سرغړونو ترڅنګ په ځانوژنې، جبري تښتونې، شکنجه، د ماشومانو کارول په وسله‌والو جګړو کې، د بیان او رسنیو پر ازادۍ بندیزونه او د انسانانو قاچاق هم یاد شوي دي.

راپور وايي، طالبانو د انټرنټ لاسرسی محدود کړی، خبریالان یې ګواښلي او د تاوتریخوالي تر فشار لاندې ځینې رسنۍ تړل شوې دي او ګڼ شمېر خبریالان له هېواده وتلو ته اړ شوي دي.

امریکا د طالبانو دغه کړنې په کلکه غندلي او ټینګار یې کړی، چې د افغانانو تر څنګ به ولاړ وي، څو هغوی وکولای شي د خپلو اساسي حقونو، ډېموکراسۍ او ازادۍ لپاره مبارزه پر مخ یوسي.

دا په داسې حال کې ده، چې د اسلامي جمهوري نظام له پرځېدو وروسته افغانې ښځې له بې‌ساري تاوتریخوالي، بندیزونو او محدودیتونو سره مخ شوې. طالبان چې د ۲۰۲۱م کال د اګسټ په ۱۵ نېټه بیا په غېر مشروع ډول واک ته ورسېدل، د ټول‌ګډونه حکومت او د ښځو د حقونو ژمنې یې وکړې، خو عملي ګامونه یې له دغو ژمنو سره په ټکر کې و.

واک ته د طالبانو تر سېدو وروسته ښځې او نجونې له ښوونې، کار، سفر او ان له عامه ژوند څخه محرومې شوې، دغه بدلونونو یوازې د افغانستان د مېرمنو پر فردي ژوند ناوړه اغېز نه دی کړی، بلکې د ټولنې پر ټولییز پرمختګ، ټولنیز جوړښت او اقتصادي پیاوړتیا یې هم ژور اغېز کړی دی.
د مېرمنو پر وړاندې دا بندیزونه یوازې یو داخلي سیاسي او مذهبي پرېکړه نه وه، بلکې نړۍوال غبرګونونه یې راوپارول. ملګرو ملتونو، اروپايي ټولنې، اسلامي همکاریو سازمان او د نړۍ بېلابېلو بشري او حقوقي بنسټونو دا محدودیتونه د افغان مېرمنو د بنسټیزو انساني حقونو ښکاره سرغړونه وبلله.

وینډي چمبرلېن چې تېره ورځ یې د برېتانیا په پارلمان کې خبرې کولې، وویل چې طالبان د افغان ولس په ځانګړي ډول د ښځو پر وړاندې له تبعیضي چلند کار اخلي او دا کړنې باید وغندل شي.

نوموړې ټینګار وکړ، چې د طالبانو د رسمیت پېژندلو هر ډول هڅې ناسمې دي او نړۍ باید هغوی ته مشروعیت ورنه کړي.

چمبرلېن د برېتانیا د محافظه‌کار ګوند د ځینو غړو هغه څرګندونې هم وغندلې، چې د افغان کډوالو د ستنېدو په موخه د طالبانو له رژیم سره د همکارۍ خبرې کوي.

هغې وویل، چې دا کار د هغو افغانانو او برېتانوي ځواکونو د قربانیو سره ښکاره خیانت دی چې په تېرو کلونو کې یې د ترهګرۍ پر ضد جګړه کې برخه اخیستې ده.

د برېتانیا دغې استازې زیاته کړې، چې د هېواد ټول سیاسي ګوندونه په دې برخه کې هم نظره دي چې د افغان ښځو او نجونو ملاتړ د لندن د حکومت یو مهم مسوولیت دی.

هغې د ۲۰۲۱کال د اګسټ پېښې ته په اشارې سره چې په ترڅ کې یې افغانستان د طالبانو لاس ته ولوېد، وویل چې دا د افغانانو او د نړۍوالې ټولنې لپاره یو ډېره سخته او دردناکه شېبه وه.

دا په داسې حال کې ده، چې څه موده مخکې د جرمونو نړۍوالې محکمې ویلي و، د طالبانو د مشر هبت الله اخوندزاده او د دې ډلې د سترې محکمې د مشر عبدالحکیم حقاني د نیولو امر صادرول غواړي. د دې محکمې په اعلامیه کې د طالبانو مشر اخوندزاده او د قضايي برخې تر ټولو لوړپوړی چارواکی حقاني پر بشریت ضد جرمونو تورن شوي دي.

د جرمنو نړۍوالې محکمې د لوی څارنوال کريم خان دفتر دغه راز ویلي و، چې په افغانستان کې د دوی د څېړونو له مخې د طالبانو مشر هبت الله او د دغه ډلې د سترې محکمې مشر عبدالحکيم حقاني له ۲۰۲۱ کال راهيسې د بشريت ضد جرمونو او د ښځو او نجونو پر وړاندې د پراخ تبعیض په تور تورن دي.

په اعلاميه کې ویل شوي: «دوی د بشریت ضد جرمونو او د افغان نجونو او ښځو د ځورونو مسولين دي.»

د جرمنو نړۍوالې محکمې څارنوال ویلي، چې دا ځورونې د ۲۰۲۱ کال د اګسټ له ۱۵ تر نن ورځې په ټول افغانستان کې شوې او لا هم روانې دي.

له هغه وروسته چې د ۲۰۲۱ کال د اګسټ په میاشت کې طالبان په افغانستان کې بیا واک ته ورسېدل، دغې ډلې د نورو پراخو بنديزونو ترڅنګ د ښځو پر حقونو بندیزونه لګولي دي.

ښځې او نجونې يې له ښوونځي، پوهنتونونو، کار، تفريح او ورځينیو چارو منع کړې دي او نږدې هره ورځ د نارينه وو ترڅنګ ځينې ښځې هم د ځينو تورونو له کبله په عام محضر کې په دورو وهل کېږي.

په راپور کې ویل شوي، د زلزله‌ځپلو د اوسېدنې کورونه، ښوونځي، روغتیایي مرکزونه او د اوبو رسونې سیسټمونه سخت زیانمن شوي، چې له امله یې د خلکو ژوند له جدي ستونزو سره مخ دی.

د روغتیا نړۍوال سازمان زیاتوي، د ژوبل شویو کسانو د درملنې لپاره کافي اسانتیاوې نشته او د درملو کمښت ورځ تر بلې جدي کېږي.

په راپور کې همداراز راغلي، د ماشومانو او ښځو حالت د اندېښنې وړ دی، ځکه په لسګونه زره ماشومان له سړې هوا، د خوړو له کمښت او د خیمو د نشتوالي سره مخ دي.

د سازمان په وینا، د پاکو اوبو نشتوالی او د ناروغیو د خپرېدو وېره د روغتیايي بحران بڼه غوره کوي.

د روغتیا نړۍوال سازمان ټینګار کړی، چې نړۍواله ټولنه باید ژر تر ژره د افغانستان له خلکو سره د مرستې لاس اوږد کړي، ځکه د ژغورنې کړکۍ ورځ تر بلې تنګېږي.

دغه سازمان په ځانګړي ډول له بشرپاله بنسټونو غوښتي، چې د خوړو، پاکو اوبو، درملو، خیمو او نورو بېړنیو توکو په لېږلو کې همکاري وکړي.

په راپور کې یادونه شوې، چې د سیمې جغرافیایي سخت شرایط، د سړکونو خراب وضعیت او د ژمي د یخ موسم راتګ د مرستو د رسولو پروسه لا نوره ستونزمنه کړې ده.

په عین حال کې، ځايي خلک شکایت لري چې زلزله‌ځپلو سیمو ته کافي مرستې نه دي رسېدلي او ډېری کورنۍ د بې‌سرپناه کېدو له امله په ازاده فضا کې شپې سبا کوي.

د یادونې وړ ده، چې د تېرې میاشتې زلزلې په کونړ او نورو ختیځو سیمو کې لسګونه کسان ووژل، سلګونه نور یې ټپیان کړل او د زرګونو کورنیو کورونه یې ویجاړ کړل.

بنیامین نتنیاهو ویلي، لکه څنګه چې امریکا د سپټمبر له ۱۱مې وروسته په افغانستان کې القاعده وځپله، همداسې اسراییل هم په قطر کې د حماس مشران په نښه کړل. نوموړي دغه برید یو «مشروع اقدام» وباله.

هغه د ۲۰۲۳کال د اکټوبر ۷مې پېښې ته په اشارې سره زیاته کړه: «موږ خپل ۱۱سپټمبر لرو. هغه ورځ چې تر ټولو خونړی وحشت د یهودي ولس پر وړاندې ترسره شو.»

لومړي وزیر ټینګار وکړ، چې د امریکا په څېر اسراییل هم د خپلو خلکو د خوندیتوب لپاره د سخت دریځه «اسلامپاله ترهګرو» د له منځه وړلو حق لري.

نتنیاهو پر قطر کلکه نیوکه وکړه او ویې ویل:«دغه هېواد ترهګرو ته پناه ورکوي، مالي مرسته ورسره کوي او د حماس مشران په مجللو ماڼیو کې ځای پر ځای کوي.»

هغه د نړۍوالو نیوکو په ځواب کې وویل: «کله چې امریکا اسامه بن لادن وواژه، نړۍ یې ستاینه وکړه. نن باید هم اسراییل د همدې اصولو د عملي کولو لپاره وستایل شي، نه دا چې وغندل شي.»

نتنیاهو په خپلو څرګندونو کې قطر او نورو هېوادونو ته ګواښ وکړ، چې که د حماس مشران له خپلو خاورو ونه باسي او عدالت ته یې ونه سپاري، نو اسراییل به خپله دغه کار ترسره کړي.