د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت وايي، د فاریاب او جوزجان تر منځ د «طوطي میدان» د ګازو پروژې عملي چارې به سبا (یکشنبه د وږي ۲۳مه) د طالبانو د لوړ پوړو چارواکو په حضور کې پیل شي. د «طوطي میدان» د ګازو د اېستنې هوکړه پروسږکال له یوه ازبکستاني شرکت سره لاسلیک شوې وه.
د فاریاب او جوزجان تر منځ د «طوطي میدان» د ګازو د اکتشاف او اېستنې لس کلنه هوکړه د ۱۴۰۳ کال د تلې پر ۱۹مه په کابل کې د کانونو او پټرولیم وزارت د سرپرست او د «اېرېل کام» په نوم له یوه ازبکستاني شرکت سره لاسلیک شوې ده.
د دغې هوکړې له مخې، قراردادي شرکت به په لومړي کال ۱۰۰ میلیونه او د لسو کلونو په لړ کې تر یو میلیارد ډالره پانګونې وکړي او له اېستل کېدونکو ګازو څخه به په لومړیو دوو کلونو کې ۱۰۰ مېګاواټه برېښنا هم تولید شي.
د «طوطي ميدان»ګازو زېرمې شاوخوا اووه زره کيلومتره مربع مساحت لري، چې د اېستنې په پیل سره به یې تر ډېره د هېواد د ګازو اړتیاوې پوره او زرګونو هېوادوالو ته به په مستقیم او غیر مستقیم ډول د کار زمینه هم برابره شي.
د امو نفتي حوزې د نفت او ګازو د استخراج هوکړه د ۲۰۲۳ کال په جنورۍ کې د طالبانو او د «ایف چین» شرکت تر منځ د ۲۵ کلونو لپاره لاسلیک شوې وه، خو دوه نیم کاله یې هم دوام ونه کړ. د دغې هوکړې پربنسټ، یاد شرکت ژمنه کړې وه چې په لومړیو درېیو کلونو کې به د ۵۴۰ میلیونه ډالر په ارزښت پانګونه کوي او یوازې په لومړي کال کې به ۱۵۰ میلیونه ډالره طالبانو ته ورکوي.
خو د دغه شرکت په وینا، طالبانو د روان کال په جون میاشت کې له دوی سره شوی قرارداد لغو کړ او دوی یې له کاري ساحې اېستلي و او په هغه وخت کې یې ۱۲ چینايي کارکوونکي هم نیولي او پاسپورټونه یې ضبط کړي و.
د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت ادعا کړې، چې یادې چینايي کمپنۍ پر خپلو کړو مالي ژمنو عمل نه دی کړی او همداراز یې د امتیاز حق پر وخت نه دی ورکړی، نو له امله یې له یاد چینايي شرکت سره هوکړه لغوه شوې، خو د «ایف چین» شرکت کارکونکي بیا دغه ادعا رد کړې او ویلي یې دي، چې طالبانو په پټه پر دوی داسې سند لاسلیک کړی چې وښيي دغه هوکړه د چینايي کمپنۍ په خوښه فسخه شوې او طالبانو د دوی د دغه کار په بدل کې ژمنه کړې وه، چې په کابل کې د یاد شرکت بانکي حسابونه چې میلیونونه ډالره ارزښت لري او ضبط شوي پاسپورټونه یې ازادوي.
د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت سرپرست هدایت الله بدري د شنبې په ورځ (د وږي ۲۲مه) له یادې نفتي حوزې د لیدنې په ترڅ کې ویلي، «د قراردادي شرکت له تګ څخه وروسته افغان متخصصينو د يادې سيمې د استخراج او نورو ټولو چارو د سمبال لپاره غاړه کېښوده چې د خدای تعالی په فضل او د دوی په زيار سره چارې له پخوا څخه په سمه توګه روانې دي.»
نوموړي همداراز ځايي کارکوونکو ته سپارښتنه وکړه چې له هر ډول ضايعاتو مخنيوی وکړي او زیاته یې کړه، «په هغو چارو کې چې زموږ خپل انجینران وړتیا لري هیڅکله به بهرني وګړي استخدام نکړو.»
دغه نفتي حوزه د ۴۵۰۰ کیلومتر مربع په مساحت سره د سرپل، فاریاب او جوزجان ولایتونو په ساحو کې پرته ده. د دغې حوزې ظرفیت شاوخوا ۸۷ میلیونه بشکې اټکل شوی دی.
د یادونې وړ ده چې، له دې سربېره د مس عینک په ګډون د چیناييانو یو شمېر نور پروژې چې کلونه پرې تېر شوي لا هم نه دي عملي شوې.
هال، د بیبیسي انګلیسي څانګې سره په تازه مرکه کې له امریکا او برېټانیا غوښتنه کړې، چې د دې جوړې د خلاصون لپاره بیړني ګامونه واخلي. نوموړې خبرداری ورکړی چې «د دوی د ژغورنې وخت په تېرېدو دی».
طالبانو د تېر کال د سلواغې په میاشت کې فی هال، باربي او پیتر په بامیان ولایت کې د «نامعلومو دلایلو» له مخې ونیول. فی هال وروسته له هغې خوشې شوه چې د امریکا د ولسمشر ځانګړي استازي، اډم بولر، کابل ته سفر وکړ، خو برېټانوي جوړه لا هم د طالبانو په زندان کې پاتې ده.
فی هال،په زندان کې د تېرو کړو ورځو په اړه ویلي چې هغوی په تنګو خونو، د شدیدو امنیتي تدابیرو او د سیم خاردار په احاطه کې ساتل کېدل، دا هغه ځای دی چې د قاتلانو لپاره ځانګړی شوی و.
هغې زیاته کړه،چې باربي په څرګند ډول ډېر وزن له لاسه ورکړی او د پیټر روغتیایي وضعیت هم د قطر له لوري د درملو ورکولو باوجود ورځ تر بلې خرابېږي.
نوموړې وویل: «زندان یوازې له فزیکي اړخه ستونزمن نه و، بلکې له ذهني او روحي اړخه یې هم ډېر زیان اړاوه. موږ یوازیني بهرنیان وو چې هلته ساتل کېدو.»
فی هال،یو ځل بیا له واشنګټن او لندن وغوښتل چې په ګډه د دې جوړې د خلاصون لپاره عملي او جدي اقدامات وکړي.
د برېټانیا بهرنیو چارو وزارت ویلي،چې د رینولډز له کورنۍ سره په کتنه کې یې د هغوی د خلاصون ژمنه تازه کړې ده، خو دا وزارت په عین حال کې یادونه کوي چې د طالبانو له بیا راتګ (۲۰۲۱) وروسته یې سفارت په کابل کې تړلی او د برېټانوي وګړو ملاتړ «ډېر محدود» شوی دی. وزارت ټینګار کړی چې افغانستان ته سفر لا هم په کلکه منع دی.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاند بیا ویلي چې طالبان باید د «دیپلوماتیکو یرغملو ساتلو» ته د پای ټکی کېږدي او ټول بهرني وګړي چې «په ناحقه نیول شوي»، بې له ځنډه خوشې کړي.
خو د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر، امیرخان متقي، په ځواب کې ویلي چې باربي او پیټر «له خپلو کورنیو سره په دوامداره تماس کې دي»، هغوی ته د درملنې، اړیکو او استوګنې اسانتیاوې برابرې دي، او د هغوی د خوشې کېدو لپاره هڅې روانې دي، «خو دغه پروسه لا بشپړه شوې نه ده».
په ورته وخت کې، د دې جوړې اولادونو څو ځله د خپل مور او پلار د خراب روغتیايي وضعیت او د قانوني او طبي خدماتو نهشتوالي په اړه اندېښنې څرګندې کړي او له طالبانو یې د هغوی د ژر تر ژره خوشې کولو غوښتنه کړې ده، خو تر دې دمه د طالبانو له لوري کوم عملي اقدام نه دی شوی.