د پاکستان پوځ د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، چې د سپټمبر له ۱۰مې تر ۱۳مې نېټې په دوو جلاجلا عملیاتو کې ۳۵ وسلهوال او ۱۲ پاکستاني سرتیري وژل شوي دي. د پاکستان پوځ وژل شوي وسلهوال د هند ملاتړي بللي دي.
د پاکستان د پوځ د رسنیو دفتر د شنبې په ورځ زیاتوي، چې یاد ۱۲ پاکستاني سرتېري په سویلي وزیرستان کې له وسلهوالو سره د نښتې پر مهال وژل شوي دي.
د پوځ په اعلامیه کې راغلي، چې د استخباراتي معلوماتو پر بنسټ یې د پښتونخوا په باجوړ ولسوالۍ کې د وسلهوالو پر پټنځای د عملیاتو پرمهال یې ۲۲ وسله وال ووژل شول.
اعلامیه زیاتوي، چې په سویلي وزیرستان کې یې هم له وسله والو سره په نښته کې ۱۳ وسلهوال وژلي دي.
د پاکستان پوځ په دې اعلامیه کې ادعا کړې، چې په یادو برېدونو کې د افغان اتباعو لاس و او د افغانستان له خاوري څخه په استفاده یې په پاکستان کې برېدونه کړې دي.
د پاکستان د پوځ په اعلامیه کې له افغان طالبانو غوښتنه شوې، چې د پاکستان پر وړاندې د ترهګرو د فعالیتونو مخه ونیسي.
دا لومړۍ ځل نه دی چې پاکستان په ترهګریزو بریدونو کې د افغان وګړو لاس لرل یا هم له افغان خاورې د ترهګریزو فعالیتونو پلانولو ادعا کوي، تر دې مخکې یې هم ورته ادعاوې کړي، خو د افغان طالبانو لخوا دا تورونه رد شوي دي.
د خېبرپښتونخوا د بېلابېلو سیمو د قومي مشرانو، دیني عالمانو او ځوانانو ترمنځ په جوړه شوې جرګه کې د دغه ایالت د پراخې ناامنۍ په تړاو اندېښنه ښودل شوې او ټینګار شوی چې د دې کشالې د حل لپاره باید له افغان طالبانو سره مذاکرات وشي.
دوی د پاکستان له مرکزي حکومت نه غوښتنه کړز چې د خبرواترو دا پړاو دې ژر پیل کړي او د قبایلي مشرانو تر څنګ باید د بېلابېلو پښتنو قبیلو مشران په دې کې خبرواترو کې پراخه ونډه ولري.
دغه غونډه د انصاف محصلانو فدراسيون او د انصاف د ځوانانو څانګې په نوښت رابلل شوې وه. ګډونوال یې اکثره د ترهګرۍ او تاوتریخوالي له امله د ځپل شویو سیمو اوسېدونکي وو. دوی همداراز ټینګار وکړ چې د سولې فعالانو پر وړاندې ټولې هغه دوسیې چې د ترهګرۍ په نامه جوړې شوي، باید لغوه شي.
د سجاد مومند په نوم د جرګې یو ګډونوال په خپلو خبرو کې ټينګار وکړ: «موږ په د جرګې په پرېکړهليک کې ګڼ شمېر غوښتنې وړاندې کړې دي. ځينې له مرکزي حکومت او ځينې له ايالتي حکومت سره تړاو لري. مهمه دا ده چې هره اداره بايد خپل مسووليتونه ترسره کړي.»
نوموړي زياته کړه چې دا جرګه سياسي نه وه، بلکې د سولې فعالان له هر ګوند او ډلي څخه وربلل شوي وو. د ده په وينا، بله جرګه به د راتلونکې جمعې په ورځ د کرک ښار کې جوړه شي.
د نويو پوځي عملياتو مخالفت
د جرګې په وروستي پرېکړهليک کې څرګنده شوې چې ګډونوال به هېڅکله د نويو پوځي عملياتو اجازه ورنه کړي. هغوی وويل چې د دوی موخه په ايالت کې سوله ده او حکومت بايد د عملياتو په اړه خپله تګلاره له سره وڅېړي. د ګډونکوونکو په باور، د اوسني کړکېچ حل د جرګو جوړېدل او د قبایلو مشرانو د عقل او مشورو کارول دي، نه پوځي عمليات.
ګډونوالو د خېبرپښتونخوا د ولايتي شورا وروستۍ پرېکړې ته هم اشاره وکړه چې پهکې «د ملکي واک په مرسته د اقداماتو فرمان» د اساسي حقونو پر ضد بلل شوی. د جرګې د ګډونوالو په وینا، ان د پېښور عالي محکمې دغه فرمان د بنسټيزو حقونو خلاف اعلان کړی، خو ايالتي حکومت بيا د دې پرېکړې پر ضد د هېواد سترې محکمې ته عريضه کړې ده. جرګې غوښتنه وکړه چې دا عريضه بېرته واخېستل شي.
له افغانستان سره اړيکې او د تګ راتګ لارې
یاده جرګه کې افغانستان ورور هېواد بلل شوی او ټینګار شوی چې هلته له واکمنو طالبانو سره باید قبیلوي مشران د روانې نا امنۍ په تړاو خبرې وکړي. همداراز د خېبر پښتونخوا اړوند د ټولو سوداګریزو لارو د ژر تر ژره پرانېستل کېدو غوښتنې هم مطرح شوې دي. وایي چې له دې سره د پښتونخوا په اقتصادي وضعیت کې د پام وړ بدلون رامنځته کېدلای شي.
اسلاماباد ادعا کوي چې په خېبر پښتونخوا کې ډېره شوې نا امني د طالبانو تر سیورې لاندې د ساتل کېدونکي پاکستاني طالبانو تحریک غړو د فعالیتونو زېږنده ده. پاکستان په وار-وار اندېښنه څرګنده کړې چې پر کابل واکمنو د پاکستاني طالبانو په ګډون د دوی ضد وسلهوالو ته پټنځایونه ورکړي او له هماغه ځایه پرې ترهګریز بریدونه پلانوي.
که څه هم طالبان دا ادعا نه مني، خو وروستیو شواهدو او اسنادو په ډاګه کړې چې د افغانستان دننه ټي ټي پي خوندي پټنځایونه لري او ان افغان طالبان هم د دوی په لیکو کې د جګړو لپاره د خېبر پښتونخوا ایالت د باجوړ ولسوالۍ په ګډون وزیرستان او نورو سیمو ته ځي.
پاکستاني پوځیانو په دې وروستیو کې د هغو افغانانو جسدونه هم طالبانو ته سپارلي چې د ټيټيپي په لیکو کې د دوی له لوري وژل شوي وو.
د سویلي وزیرستان په واڼه کې د اعظم ورسک پر سړک د امنیتي ځواکونو او پاکستاني طالبانو ترمنځ له سختو نښتو وروسته څلور نوې امینتي پوستې جوړې شوې دي. چارواکي وايي، ددغه نښتو له امله د پوځ یو سرتېری او نهه طالبان وژل شوي دي.
د سیمې امنیتي مسولینو رسنیو ته ویلي چې د جمعې سهار راهیسې په سیمه کې د هوايي او ځمکنيو بریدونو ترڅنګ څو ځله نښتې شوې دي.
د چارواکو په وینا، تر ټولو سختې نښتې د کلاښې په سیمه کې شوي، خو اوس مهال جګړه نشته.
چارواکي زیاتوي چې د عملیاتو پر مهال امنیتي ځواکونو په بریالیتوب سره څلور نوې چیکپوستې جوړې کړي دي.
یاده دې وي چې په ورستیو میاشتو کې د پاکستاني طالبانو بریدونه او کمینونه زیات شوي، چې له امله یې امنیتي ځواکونه او ملکي وګړي دواړه زیانمن شوي دي.
دغه سیمه د اوږدې مودې راهیسې د وسلهوالو ډلو د فعالیتونو له ګواښ سره مخ ده. د پاکستان حکومت وخت ناوخت په سیمه کې پوځي عملیات ترسره کړي، خو لا هم دایمي امنیت نه دی ټینګ شوی.
د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني سفیر منصور احمد خان د جمهوریت له سقوط څلور کاله وروسته، کابل ته د اېاېساې د پخواني مشر فیض حمید د سفر جزییات افشا کړل. منصور ویلي، هغه وخت یوازې فیض حمید نه، بلکې د امریکا د استخباراتو د مرکزي ادارې (سيایاې) مشر هم کابل کې و.
منصور احمد خان په یوه پاډکسټ کې څرګنده کړه چې د فیض حمید د سفر پلان محرم و، خو ناڅاپه هغه په کابل کې د سرینا هوټل په لابي کې له نړیوالو خبریالانو سره مخامخ شو.
نوموړي زیاته کړه، په هغو ورځو کې یوازې د ایاېس ای مشر نه، بلکې د ګڼو نورو هېوادونو استخباراتي چارواکي هم کابل ته راغلي وو.
د هغه په وینا، نړیواله ټولنه د افغانستان د روانو بدلونونو په اړه سخته اندېښمنه وه او هماغه مهال د سيایاې مشر هم کابل ته تللی و.
منصور خان وویل، لا روښانه نه ده چې د فیض حمید د حضور خبر څنګه رسنیو ته ورسېد. هغه یادونه وکړه چې په هغه وخت کې پنجشیر لا نه و سقوط او د افغانستان راتلونکی له ابهامه ډک و. «ایا هېواد به د بېثباتۍ او کورنۍ جګړې پر لور لاړ شي، که طالبان به یوه ټولګډونه اداره جوړه کړي؟»
منصور احمد خان ټینګار وکړ، پرېکړه دا وه چې د ایایسای د مشر سفر باید پټ پاتې شي، خو کله چې جنرال حمید د سرینا هوټل لابي ته داخل شو او د معمول په څېر یې قهوه واخیسته، یوې ښځینه خبریالې ترې وپوښتل: «څه به پېښ شي؟» جنرال حمید په ځواب کې وویل: «هر څه به ښه شي.»
د پاکستان د پخواني سفیر په وینا، د دې صحنې خپرېدل پراخه اټکلونه راوپارول او د پاکستان پر ضد سخت تبلیغات روان شول، چې اسلاماباد یې د افغانستان په چارو کې د لاسوهنې او دوه مخي سیاست په تور یاداوه.
له دې پېښې دوه اوونۍ وروسته، د ۲۰۲۱ کال د سپټمبر په څلورمه، د جنرال فیض حمید انځورونه د کابل په سرینا هوټل کې خپاره شول، چې په کې هغه په موسکا د قهوې ګیلاس په لاس نیولی ښکاري.
دا انځورونه په ټولنیزو شبکو کې په پراخه کچه خپاره شول او په داسې وخت کې چې افغانستان د ویشل کېدو سره مخ و، د ډېرو افغانانو غوسه یې راوپاروله.
فیض حمید د عمران خان په حکومت کې د ایایسای مشر و او کابل ته د هغه سفر په خپله پاکستان کې هم لانجمن وګرځېد.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر او د لومړي وزیر مرستیال اسحاق دار، د خپل هېواد وروستیو ناامنیو ته په اشارې ویلي وو: «پاکستان د درېستوري جنرال د یوې پیالې چای بیه پرې کوي.»
یاده دې وي چې تېر کال د پاکستان پوځ جنرال فیض حمید د «تاپ سټي» د استوګنیزې پروژې د فساد په تور ونیو او د هغه پوځي محاکمه یې پیل کړه.
پاکستاني چارواکي وايي، چې پرون (پنجشنبه،د وږي ۲۰مه) د خېبرپښتونخوا ایالت په «کوز دېر سر بانډې کلي» کې د یوې نښتې په ترڅ کې لږترلږه اووه پوځیان وژل شوي او ۱۳ نور ټپیان دي. د یو بل پوځي د نادرکۍ راپور هم ورکړل شوی دی.
دغه نښته هغه مهال رامنځته شوې، چې وسلهوالو د سر بانډې په غرنۍ سیمه کې د پاکستان امنیتي ځواکونو پر کاروان برید وکړ. د پاکستاني رسنیو د راپورونو لهمخې؛ ټپیان سیمهییزو روغتونونو ته وړل شوي او عملیات لا هم روان دي.
په یوې بلې جلا پېښه کې وسلهوالو په «لجبوک» کې د پاکستاني پولیسو پر یوې پوسته برید وکړ، خو ویل کېږي چې پولیسو وکولای شول چې دغه برید په شا وتمبوي.
ورتهمهال د پاکستاني پوځ د عامه اړیکو دفتر (ISPR) اعلان وکړ، چې په مومندو، شمالي وزیرستان او بنو ولایتونو کې د جلا، جلا عملیاتو په ترڅ کې ۱۹ وسلهوال وژل شوي دي. پاکستاني پوځ ادعا کړې، چې له هغوی څخه وسلې او مهمات هم ترلاسه شوي دي.
د پاکستان پوځ لهخوا دغه عملیات داسې مهال کېږي، چې خېبرپښتونخوا او په ځانګړې توګه د دغه ایالت شمالي او سوېلي وزیرستان سیمې د پوځ او وسلهوالو ډلو ترمنځ د سختو نښتو شاهدانې دي. د یادونې ده، چې وخت ناوخت په دغه نښتو کې د ملکیانو د مرګژوبلې راپورونه هم ورکول کېږي.
د خېبرپښتونخوا د اطلاعاتو وزير محمد علي سیف د افغان کډوالو د اېستلو پر مهال د مرکزي حکومت چلند «غېر انساني او غېر اخلاقي» بللی دی. نوموړي دا څرګندونې د پنجشنبې په ورځ په کوهاټ کې د يوې خبري ناستې پر مهال وکړې.
محمد علي سیف وويل، چې افغان کډوال د دوی د مسلمانو وروڼو په څېر دي او له هغوی سره بايد د ورورولۍ، رحم او مهربانۍ چلند وشي.
د هغه په وينا، افغانانو د جګړو او ناامنۍ له امله خپل هېواد پرېښی او پاکستان ته کډوال شوي دي او د نوموړي په وینا چې اوسمهال په جبري ډول د افغانانو اېستل نه يوازې د اسلامي اصولو خلاف عمل دی، بلکې د انسانيت د ارزښتونو سره هم ټکر لري.
هغه زياته کړه: «که کوم افغان دلته په غېر قانوني ډول ژوند کوي، قانوني لاره موجوده ده چې له مخې يې اېستل کېدای شي، خو هغه افغانان چې قانوني ويزې يا د استوګنې اسناد لري، بايد تر هغې پورې د پاتې کېدو اجازه ورکړل شي څو پورې چې د دوی په هېواد کې حالات ښه شوي نه وي.»
محمد علي سیف ټینګار وکړ، چې د افغان کډوالو په اړه د مرکزي حکومت تګلاره د پاکستان له کلتور سره په ټکر کې ده او د ټولو انسانانو د عزت او بنسټیزو حقونو ساتل د دولت مسوولیت دی.
نوموړي له مرکزي حکومته وغوښتل، چې د افغان کډوالو موضوع د سياسي فشار پر ځای د بشري او اسلامي ارزښتونو پر بنسټ حل کړي او په ځانګړي ډول هغو کسانو ته چې د قانوني اسنادو له مخې په پاکستان کې دي، د امن ژوند کولو زمينه برابره کړي.
دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت همدا څو ورځې وړاندې وویل، چې په تېره یوه اوونۍ کې له ایران او پاکستانه ۱۰۷،۰۳۷ تنه افغان کډوال هېواد ته راستانه شوي دي. د یاد وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني زیاته کړه، چې د دغو کورنیو شمېر ۱۷ زره او ۴۲۹ ته رسېږي.
که څه هم په دې اړه کره شمېرې په لاس کې نشته، چې د طالبانو له بیا واکمنۍ وروسته څومره کسان له افغانستانه وتلي؛ خو د کډوالۍ نړۍوال سازمان بیا ویلي، چې د ۲۰۲۳کال تر وروستیو څه باندې اته مېلیونه افغانانو د بېلابېلو لاملونو له کبله افغانستان پرېښی دی.
یاد سازمان ویلي، چې ډېری کسان د افغانستان دوو ګاونډیو هېوادونو پاکستان او ایران ته تللي دي.
د طالبانو حکومت د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت بیا ویلي، چې له ایران، پاکستان او ترکیې یوازې په تېرو درېیو میاشتو کې څه باندې دوه مېلیونه افغان کډوال افغانستان ستانه شوي او دغه لړۍ لاهم روانه ده.
له بل پلوه له تېرو نږدې دوو میاشتو راهیسې بیا د پاکستان حکومت د ویزو د تمدیدېدو لړۍ هم درولې ده، چې له امله یې ګڼ شمېر افغانان ویزې نهلري او هره ورځ ځینې یې د جبري اېستل کېدو له ګواښ سره مخ کېږي.
په پاکستان کې مېشت ګڼ افغانان بهرنیو هېوادونو ته د تګ په تمه دي، چې افغانستان ته د دوی بېرته ستنېدل به د دوی «د مرګ په معنا» وي.