پخوانۍ امریکایۍ چارواکې:دا فکر کول چې هبت‌الله به امریکا ته د بګرام اډه پرېږدي خندوونکې ده

نوموړي له یوې جرمن رسنۍ سره په مرکه کې ویلي، که څه هم پاکستان په وار، وار د افغان کډوالو د وتلو نېټه وغځوله؛ خو کره اسناد په لاس کې لري، چې ګن افغانان په ترهګریزو او ورانکاره کړونو کې لاس لري. هغه همدا راز ویلي، افغان کډوالو ته د پناه ورکولو اصلي لاملونه په افغانستان کې کورنۍ جګړې او د بهرنیانو لاسوهنې وې چې اوس دغه ستونزې نه‌شته.

نوموړي ادعا کړې، چې هند په پاکستان کې د بریدونو د تنظیم په برخه کې په منظمه توګه فعالیت کوي او هندي پوځي افسران په خونړیو ترهګریزو بریدونو کې ښکېل دي.

احمد شریف چودري که څه هم د خپلې ادعا د ثبوت په برخه کې څه نه‌دي ویلي؛ خو دا یې ویلي چې پاکستان په وار، وار په ترهګریزو بریدونو کې د هند د ښکېلتیا په اړه کره شواهد له نړۍوالو سره شریک کړي دي.

نوموړي د مرکې په یوې برخه کې ویلي، چې یوازې د پاکستان حکومت د «جهاد» اعلان واک او اختیار لري او په دې برخه کې ډلې بې‌واکه دي.

دغه پاکستاني جنرال همدا راز ویلي، له افغانستان نه د امریکایانو تر وتلو وروسته په پاکستان کې په ترهګریزو بریدونو کې له امریکايي وسلو ګټه اخېستل کېږي چې په خپله امریکا هم په دې اړه اندېښنه ښودلې ده.

دا لومړی ځل نه‌دی، چې پاکستاني چارواکي په ترهګریزو بریدنو کې د افغانانو او هند د ښکېلتیا خبره کوي؛ تر دې وړاندې هم ورته ادعاوې شوې دي، چې د کابل او نوي ډیلي له لوري په کلکه رد شوې دي.

په جلال اباد ښار کې مېشت یو ځايي فعال ببرک سایل وایي، همدا تېره شپه د جلال‌اباد ښار په لومړۍ او څلورمه ناحیه کې د خوښۍ په مراسمو کې پټاکۍ چاودېدلې دي. نوموړی زیاتوي: «دولس بجو څخه تر یوې بجې پورې ټوله شپه د همدې پټاکیو غږونه وو، ګړز ګړوز جوړ و او بېخي یې خوب ته نه یو پرېښي.»

د دغه ښار یو بل اوسېدونکی هم دغه وضعیت تاییدوي او نیوکه کوي، چې د جمعې په شپو کې اوس‌مهال د ودونو د ډېروالي له امله د پټاکیو چاودېدو کچه هم ډېره شوې او ښاریان له ډاروونکي وضعیت سره مخ کوي. د جلال‌اباد ښاریانو د څرګندونو له مخې؛ طالبانو نه یوازې د دغه لوړ غږو پټاکیو مخه نه ده نیولې؛ بلکې ان د دوی کورنۍ او خپلوان خپله د خوښیو مراسمو کې دغه پټاکۍ چاودوي.

د پټاکیو غږونه؛ د روحي شکنجې لامل

په همدې ښار کې یو مېشت ډاکټر افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې په تېرو وختونو کې جلال‌اباد ښار د ځانمرګو بریدونو تر څنګ وسله‌وال بریدونه تجربه کړي او له همدې امله د پټاکیو چاودېدو سره د خلکو ذهن ته هماغه خونړۍ پېښې ورځي. د دغه ډاکټر په خبره؛ د ودونو پرمهال د دغه چاودېدونکو توکو غږونه د خلکو ذهنونو ته د ټروما په ډول هماغه پېښې ذهن ته ورولي او د روحي شکنجې لامل کېږي.

دغه ډاکتر چې د نوم له ښودلو ډډه کوي زیاتوي: «دغه غږونه ځورونکي دي، خلک یې چې واوري وډار شي او همدا ډار خپله د انسان رواني امنیت زیانمنوي او د تېرو خونړیو حادثو تکرار مغزو ته راولي». هغه ټینګار کوي، که دغه لړۍ دوام وکړي؛ نو د جلال اباد ښاریانو کې به د ټروما او رواني شکنجو پېښې ډېروالی ومومي.

پر چاپېریال د چاودېدونکو توکو ناوړه اغېزې

ډاکټران همدا راز د چاودېدونکو توکو بوی د چاپېریال ککړتیا او د ناروغیو ډېرېدو لپاره هم یو ګواښ بولي. ډاکټران وایي، له دې سره هوا خرابېږي، ځمکه هم ککړېږي او ان که ماشومان یا هم لویان دغه دودونه تنفس کړي؛ نو له جدي ناروغیو سره مخ کېدای شي.

د جلال‌اباد ښار اوسېدونکي د طالبانو د عامې روغتیا ریاست نه هم غواړي، چې د چاپېریالي ککړتیا او د ناروغیو د خپرېدو مخنېوي لپاره باید د دغه ناسم دود مخه ډب کړي.

افغانستان چې له کلونو راهیسې یې جګړې تجربه کړې، د خوښیو مراسمو کې ان د پټاکیو الوځول هم خلکو ته د جګړې یا هم کومې ناوړه پېښې خبرداری ورکوي. په تېر جمهوري نظام کې د طالبانو او یو شمېر ترهګرو ډلو له لوري د بمونو، چاودېدونکو توکو او ځانمرګو بریدونو د باروتو چاودېدو خلک نه یوازې په فزیکي توګه ګواښلي؛ بلکې لا یې هم ذهنونه هماغو پېښو سره تړلي پاتې دي او له ورته هر ډوغ غږونو وېره احساسوي.

که څه هم طالبانو په ودونو کې پر هوایي ډزو بندیز اعلان کړی؛ خو د همدوی جنګیالي بیا دغه امر نه مني او خپلو ودونو کې بې درېغه د ټوپکو شاجورونه خالي کوي او مرمۍ پر اسمان وروي، چې ان په ځینو سیمو کې یې خلک وژلي‌ او ټپیان کړي هم دي.

د طالبانو ویاند مرستیال حمدالله فطرت د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون د ورځني راپور په خپرولو سره ویلي، چې افغانستان ته ستانه شوي کډوال د تورخم، سپين بولدک، ورېښمو پله، انګورو اډې، بهرامچې او اسلام‌کلا له لارو ستانه شوي دي.

نوموړي نن جمعه د (وږي ۲۸مه ) پر اېکس پاڼه لیکلي، له ډېرو ستنو شویو کډوالو سره د لومړنیو توکو سربېره د سیم کارټونو مرستې هم شوې دي. دغه طالب ویاند همدا راز ویلي، چې ستانه شوي ټول کډوال په وړیا ډول خپلو اصلي ولایتونو ته لېږدول شوي دي.

د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون په ورځني راپور کې همدا شان راغلي، چې له ستانه شویو کډوالو سره څه باندې دوه مېلیونه افغانۍ نغدي مرستې هم شوې دي.

په ورته وخت کې د خېبر پښتونخوا ایالتي حکومت خبر ورکړی، چې د پنج‌شنبې په ورځ‌ د (وږي ۲۷مه) له پاکستان نه ۴۱۰۸ افغان کډوال بېرته خپل هېواد ته ستانه شوي دي. په دې ډله کې ۲۷۹۸ د «پي او ار» کارت لرونکي، ۳۶۸ د «اې سي سي» او پاتې نور بې‌اسناده کډوال وو.

دوه ورځې وړاندې په بلوجستان کې هم ځايي چارواکو ویلي و، چې د روانې سپټمبر میاشتې له لومړۍ نېټې راهیسې د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ چټکه شوې ده. د بلوجستان د ځايي چارواکو په خبره؛ د سپټمبر میاشتې له لومړۍ نیټې راهیسې تراوسه څه باندې ۳۰ زره کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

د افغانستان له ګاونډیو او په ځانګړې توګه له ایران او پاکستان نه د افغان کډوالو د ستنېدو لړۍ روانه ده. که څه هم وړاندې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په ډله‌ییزه توګه د افغان کډوالو ستنول ظلم او زیاتی بللی و؛ خو د پاکستان او ایران حکومتونو ویلي، چې له خپلې خاورې د هغو افغانانو اېستلو ته ژمن دي چې د اوسېدو قانوني اسناد نه‌لري.

د راپورونو پربنسټ؛ هارون اختر د ازبکستان له لومړي وزیر عبدالله عریپوف سره په کتنه کې ویلي، چې د افغان ټرانس رېل پټلۍ پروژې پلي کول د پاکستان او ازبکستان پر اقتصادي ودې مثبت اغېز کوي.

د افغانستان، ازبکستان او پاکستان د ټرانس رېل پټلۍ پروژې د امکان سنجۍ تړون د روان ۲۰۲۵کال په جولای میاشت کې لاسلیک شو. د راپورونو پربنسټ؛ د دغه پروژې له مخې به له ازبکستان څخه افغانستان او بیا پاکستان ته څه باندې ۶سوه کلیومټره د رېل پټلۍ وغځول شي.

د یادې پروژې په پلي کېدو به افغانستان ته له ازبکستان نه د سوداګریزو توکو د لېږد رالېږد سربېره پاکستان ته د سوداګریزو توکو د لېږد له کبله د ټرانزیت عاید زمینه برابره شي.

که څه هم په دې اړه جزییات نه دي ورکړل شوي، چې یاده پروژه به کله او په څومره وخت کې عملي شي؛ خو وړاندې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي ویلي و، چې دغه پروژه د سیمه‌ییز اتصال په برخه کې مهم ګام دی.

نوموړي کندوز ولایت ته د سفر په لړ کې په سې درک سیمه کې د افغان نجونو له یوه لنډمهاله ښوونیز مرکز څخه د لیدنې پرمهال ویلي، چې « د دغه ښوونیز مرکز ټولو ګډونوالو موږ ته وویل، چې غواړي زده‌کړې وکړي. دوی غواړي چې ډاکټرانې، انجنیرانې او یاهم په نورو برخو کې زده‌کړې وکړي او خپلو هیلو ته ورسېږي.»

دا په داسې حال کې ده، چې تازه یادې ادارې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي څه باندې دوه مېلیونه نجونې په افغانستان کې له زده‌کړو بې‌برخې شوې دي.

طالبانو په افغانستان کې له بیا ځل واکمنېدو سره سم له شپږم ټولګي پورته پر افغان نجونو د ښوونځیو دروازې بندې کړې دي او په تېرو څه باندې څلورو کلونو کې له پراخو غوښتنو سره، سره یې دغه بندیز ته دوام ورکړی دی.