په خوست کې بنګله‌دېشي دیني عالمان له طالبانو سره د «اسلامي ارزښتونو پر پیاوړتیا» وغږېدل

د طالبانو دغه وزارت خپله خبرپاڼه کې لیکي: «قرانکریم کې د دنیاوي ژوند څخه د تنګ راتلو له امله ځان‌وژنه منعه ګڼل شوې او همداراز نبوي احادیثو کې هم دا ناوړه کړنه ناروا بلل شوې ده». دا په داسې حال کې ده چې په دې وروستیو کې د ځان وژنې پېښې ډېرې شوي چې لوی لامل یې بې روزګاري او فقر ګڼل شوی دی. د دې پېښو لویه کچه د افغانستان په سوېل ختیځو ولایتونو، په ځانګړي ډول خوست کې ترسره شوې ده.

طالبانو په یو شمېر ولایتونو کې دیني عالمانو ته سپارښتنې کړي، هغه کسان چې ځان‌وژنې کوي باید د جنازو لمونځونه یې ونه شي او لن د دغه ډول پېښو د خبرونو پر رسنیزو کېدو هم بندیزونه لګېدلي دي. د راپورونو له مخې، طالبانو یو شمېر هغه کورنۍ چې غړو یې ځان‌وژنې کړي منعه کړي چې په خواله رسنیو کې دې دغه پېښې نه تبلیغوي.

د مخکېني جمهوري نظام تر نسکورېدو وروسته د ځان‌وژنې دې پېښو زور اخیستی چې د ملا هبت‌الله د ناستې ځای کندهار ښار په شاوخوا کې هم دا پېښې شوي او په تېرو میاشتو کې تر نورو وختونو ډېرې هم وې. د طالبانو غړو هم ځانمرګي بریدونه کول او د دوی دا ډول ځان وژنې هم د نړۍ دیني عالمانو له اسلام سره ټکر کې بللې.

د طالبانو ځانمرګو ان ملکي وګړي هم په خپلو بریدونو کې په نښه کړي، خو دې ډلې د نړۍ د مشهورو دیني عالمانو د نظریاتو برعکس خپلو دې ځان‌وژونکو بریدګرو ته د «استهشادي» کلیمې کارولې. د‌ طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج‌الدین حقاني یو له هغو کسانو دی چې په دې ډله کې یې ډېری کسان ځانمرګو بریدونو ته هڅولي او راپورونه شته چې اوس یې هم دغه ډول بریدګر یې ساتلي دي.

د یاد ایالت د امنیتي چارواکو په وینا، یاده پېښه کې د افغان کډوالو په ګډون پنځه کسان مړه شوي‌ او چاودنه دومره زوروره وه چې د ټولو وژل شویو کسانو مړي ټوټې ټوټې شوي وو. تر دې چاودنې وروسته د افغانانو د اېستل کېدو بهیر په ټپه ولاړ و، خو د یوې ورځې په تېرېدو سره ژر بېرته پیل شو.

همدا نن هم د بلوچستان ایالت په بېلابېلو سیمو په ځانګړي ډول کویټه کې د افغانانو نیول کېدو پسې پولیسو کور په کور عملیات پیل کړي دي. هم‌مهاله د پاکستان په نورو ښارونو کې هم د افغان کډوالو دا بهیر روان دی او راپورونه دي چې په راتلونکو ورځو کې به دا عملیات لا پراخ شي.

د پاکستان حکومت تېر کال پرېکړه وکړه هغه افغانان چې قانوني اسناد نه لري له دغه هېواده وباسي. اسلام‌اباد د دې پرېکړې لامل امنیتي پېښې بللي او ویلي یې دي چې ان افغان کډوال هم د دوی د هېواد په ناامنۍ کې لاس لري، خو بل لوري شواهدو څرګنده کړې چې کډوال په ترهګرۍ کې نه دي ښکېل.

د اسلام‌اباد د رسمي شمېرو له مخې، تر اوسه له یو میلیون ډېر افغانان پرته له قانوني اسنادو په پاکستان کې اوسېږي. له دې پرېکړې وروسته، لسګونه زره افغانان د چمن او تورخم له لارو بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي. که څه هم پاکستان ټینګار کوي چې یوازې د قانوني اسنادو یا ویزه‌لرونکي افغانان کولای شي په دغه هېواد کې پاتې شي، خو د کورنیو چارو وزارت یې بیا له تېرو درې میاشتو راهیسې د ویزو د تمدید بهیر بند کړی دی.

یاد هېواد کې مېشت افغانان نیوکه کوي چې یو له لوري ترې پاکستاني پولیس قانوني ویزې غواړي او له بل لوري یې پرې د تمدید بهیر بند کړی چې دوی یې له امله له لوی کړاو سره مخ دي. که څه هم د بشري حقونو یو شمېر سازمانونو او هېوادونو له اسلام اباده غوښتي، څو له افغان کډوالو سره له نرمۍ کار واخلي؛‌ خو اسلام اباد برعکس خپل چلند لا توند کړی دی.

د دې ترڅنګ له ایران نه هم د افغانانو د اېستل کېدو بهیر روان دی او یوازې په تېرو درې میاشتو کې تر یو میلیون ډېر افغانان خپل هېواد ته ستانه کړای شوي دي. افغانستان چې وار دمخه طالبانو له فقر، بشري ناورین او لوږې سره مخ کړی د دغه بېرته ستنیدونکو سره دا وضعیت له سخت شوی دی. ملګرو ملتونو هم اندېښنه ښودلې چې په افغانستان کې دغه تازه ستنېدونکي نه یوازې له ناورین سره مخ دي، بلکې د طالبانو بندیزونو او محدودیتونو یې د مېرمنو او نجونو ژوند هم له سختو ننګوونو سره مخ کړی دی.

د چارواکو په وینا، له دې درې وژل شویو کسانو دوو یې په پېښور کې په ترسره شوي ځانمرګي برید کې لاس درلود؛ هغه برید چې په کې د پولیسو یو افسر هم وژل شوی و. د یاد ایالت د ترهګرۍ ضد اداره په یوې خبرپاڼه کې لیکي چې دا عملیات یې د علي جومات په سیمه کې د داعش ډلې د یو قوماندان فضل نور او د هغه د ملګرو پر ضد ترسره شوي دي.

وایي، سیمې ته د رسېدو پرمهال دغه وسله‌والو پر پاکستاني عسکرو سملاسي ډزې وشوې او د دواړو لوریو ترمنځ جګړه پیل شوه چې شاوخوا ۳۰ دقیقې یې دوام وکړ. خبرپاڼه کاږي چې تر نښتې وروسته په سیمه کې د درې وسله‌والو جسدونه وموندل شول چې یو محمد نعیم، بل محمد کریم او درېیم په کې د نور نبي په نوم د یو افغان و چې د ننګرهار ولایت سره یې تړاو درلود.

خبرپاڼه وايي چې د جګړې پر مهال د داعش قوماندان فضل نور له سیمې نه تښتېدلی دی.

اعلامیه کې راغلي: «له تېرو څو ورځو راهیسې د دې ترهګرې ډلې څارنه روانه وه او د دوی څارګرو یې ټولو خوځښتونه تعقیب کړي چې د تخنیکي شواهدو پر بنسټ یې بالاخره د دوی هویتونه هم ثابت کړل». همدا رنګه ویل شوي چې دې ډلې پلان درلود د خېبر ولسوالۍ په لاله چینه سیمه کې یو برید هم وکړي.

ډان ورځپاڼه د خېبرپښتونخوا د ترهګرۍ ضد ادارې په حواله لیکي: «د جګړې له سیمې د داعش تښتیدلي غړي یفضل نور او حکیم انصار نومېدل. دوی د بهرنیو تر ملاتړ او لارښونو لاندې فعالیت کوي او پلان یې درلود چې د خېبر په ګډون پېښور کې هم لوی لوی بریدونه وکړي».

پاکستانۍ امنیتي ادارې داسې مهال دا بریدنه کوي چې ورځ تر بلې په خېبر پښتونخوا کې ‌وسله‌والې ډلې خپل بریدونه پراخوي او د ناامنۍ څپې هم مخ ډېرېدو دي. که څه هم په یاد ایالت کې تر ټولو لویه اندېښنه د پاکستاني طالبان دي، خو په دې وروستیو کې د داعش ډلې بریدونو هم ننګونې ډېرې کړي دي.

اسلام‌اباد پر افغان طالبان پړه اچوي چې تر خپل سیورې لاندې یې د دوی ضد ترهګرو ډلو ته پناه ځایونه ورکړي، خو برعکس پر افغانستان واکمن بیا پاکستاني چارواکي تورنوي چې د ناامنۍ مخنېوي کې ناکام شوي او پر دوی بې بنسټه تورونه لګوي.

دا څرګندونې د جمعه په ورځ (د وږي ۲۸مه) د امریکا پر وخت شوي.

یوه ورځ وروسته له هغه، چې ټرمپ د بریتانیا د لومړي‌ وزير سټارمر سره په یوه ګډه خبري ناسته کې وویل، چې امریکا هڅه کوي یو ځل بیا د بګرام پوځي اډې واک تر لاسه کړي.

بګرام پوځې اډه د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر د ۱۱مې تر بریدونو وروسته د امریکايي ځاکونو له خوا کارول کېده.

په ۲۰۲۱ کال کې له افغانستانه د امریکایي ځواکونو وتل د دې لامل شوه، چې دا اډه د طالبانو لاس ته ولوېده.

طالب چارواکو د امریکا د نظامي حضور د بېرته راګرځېدو مخالفت څرګند کړی دی.

د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت یو چارواکي ذاکر جلال د پنجشنبه په ورځ په پر خپله ایکس پاڼه په یوه پيغام کې لیکلي:«افغانستان او امریکا باید له یو بل سره تعامل ولري. پرته له دې چې امریکا په افغانستان کې په هېڅ سیمه کې نظامي حضور ولري.»

په ورته وخت کې نن وال سټریټ ژورنال راپور ورکړ، چې امریکایي چارواکي په بګرام کې د ترهګرۍ په وړاندي د محدود ځای پرځای کولو په اړه «له طالبانو سره د خبرو اترو» په لومړیو مرحلو کې دي.

مامابولو،په کمبریج کې د افغانستان په اړه جوړ شوي کنفرانس کې وویل، اپارتاید یوازې د نژادي تبعیض په معنا نه دی، بلکې تبعیض جنسي، اقتصادي او ټولنیز اړخونه هم لري. هغه د افغان ښځو شجاعت وستایه چې د جدي ګواښونو سره سره د زده‌کړې او انساني کرامت لپاره مبارزه کوي.

د سویلي افریقا دغه ډیپلوماټ د خپل هېواد د خلکو مبارزه د نژادي تبعیض پر وړاندې دافغانانو له اوسني مقاومت سره ورته وبلله. هغه یادونه وکړه چې د سویلي افریقا بریا یوازې د کورنیو مقاومتونو نه، بلکې د نړیوال فشار، اقتصادي بندیزونو او ورزشي پرېکون په مرسته ترلاسه شوه.

مامابولو ټینګار وکړ چې د تبعیص پر وړاندې د سویلي افریقا بریا د عدالت، دموکراسي او بشري حقونو پر ارزښتونو ولاړه وه او همدغسې یوالی کولی شي افغانستان ته هم د یو عادلانه راتلونکي په جوړولو کې مرسته وکړي.

هغه زیاته کړه چې خلک باید هیله له لاسه ورنه کړي، ځکه چې د سویلي افریقا خلکو د نړیوال ملاتړ په مرسته ناممکن ممکن کړل.

سفیر وړاندیز وکړ چې هغه بنسټونه لکه د «مانډیلا بنسټ» کولی شي د پخلاینې او مقاومت خپلې تجربې له افغان مدني ټولنو سره شریکې کړي.

د کمبریج کلنی کنفرانس چې د «موزاییک» بنسټ له خوا جوړېږي، د افغانستان د اوسني کړکېچ د حل لپاره د بېلابېلو ډلو له خوا وړاندې شوي ۱۲‌لارې وڅېړلې او په پایله کې یې یو جامع حل لاره د بحث لپاره وړاندې کړه.