سرچینې: پاکستاني پولیسو د پښتونخوا په اټک کې د افغان کډوالو د نیولو چټک عملیات پیل کړل

د جولای پر ۳مه، روسیه لومړنی هېواد شو چې طالبان یې په رسمیت وپېژندل او هم‌مهاله د دې ډلې د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي دا چاره «زړور ګام» وباله. هغه له نورو هېوادونو هم غوښتنه وکړه چې د روسیې پر پل قدم کېږدي او دې ډلې ته د رسمیت پېژندو امتیاز ورکړي.

ډېپلوماټ مجلې په خپل راپور کې لیکلي، د دې پر ځای چې دا رسمیت پېژندنه د طالبانو واک لا پسې ټینګ کړي برعکس یې داخلي درزونه لا ډېر کړي دي.

مالي سرچینې د تاوتریخوالي‌ په لومو کې

ډېپلوماټ کاږي چې د طالبانو د واک له لومړۍ ورځې راهیسې افغانستان د اقتصادي سقوط په حال کې دی. بهرنیو مرستو چې د پخواني حکومت شاوخوا ۷۵ سلنه بودجه یې پوره کوله، مخه ډب شوې او د افغانستان بانک نږدې ۷ میلیارده ډالره شتمنۍ د بندیزونو له امله کنګل شوې. که د دې ډلې د رسمیت پېژندنۍ کړۍ پراخېږي، نو د مالي سرچینو برابرېدو په ګډون به د بانکي سېسټمونو پیاوړي کېدو، ګمرکي عوایدو لوړېدو،‌ سوداګریزو او امنیتي تړونونو له امتیازاتو هم برخمه شي.

د دې ترڅنګ نیوکې دي چې طالبان لا هم په قبیلوي جوړښتونو کې ښکېل دي، مشران او مذهبي څېرې یې ټوټه‌شوی واک مخې ته وړي. د درز اصلي لوبغاړي کندهار مېشتی ملا هبت‌الله او د هغه د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني دی.

له قومي کشالو سره مخامخېدل

که څه هم طالبان زیاتره پښتانه دي، خو په منځ کې یې تاجک، اوزبیک او هزاره قوماندانان هم شته. په تېرو کلونو کې څو څو ځله د سرچینو پر وېش او د پښتون‌محوره مشرتابه پر جوړښت نارضایتي په ځلونو راپورته شوې ده. هر څومره چې مالي سرچینې ډېرېږي دا سیالي ورسره هم لا پراخېږي.

راپورونه ښيي چې ځینې وختونه دغه شته درزونه پر تاوتریخوالي هم بدل شوي دي. د بېلګې په توګه د روان زېږدیز کال په فبرورۍ میاشت کې د بدخشان ولایت د سرو زرو پر کان شخړه کې د طالبانو دوه ډلې سره ښکېلې شوې او یو بل ته یې مرګ ژوبله هم واوښته.

بهرنی فشار او تازه مسوولیتونه

د رسمیت پېژندنې مساله یوازې د مالي سرچینو یا اقتصاد پیاوړتیا پورې هم محدوده نه ده، بلکې د کورني سیاست تر څنګ بهرنی تګلاره یې هم مهم اړخونه دي.

کورنی سیاست: د ښځو حقونه او ټولګډونی حکومت هغه غوښتنې دي چې طالبان ورته غاړه نه ږدي او دې برخه کې پر کابل واکمنه دا ډله هېڅ ډول تعامل ته غاړه نه ږدي. د نجونو زده کړې یې محدودې کړي او واک یې هم یوازې تر خپلې ډلې پورې انحصار کړی دی.

بهرنۍ تګلاره او چلند: د پولو مدیریت، د ترهګریزو فعالیتونو مخنیوی او د تړونونو رعایت هم د طالبانو پر وړاندې یوه بله مساله ده. دا ډله په دې برخه کې هم چندان ښه مخینه نه‌لري او ان وخت ناوخت یې له خپلو ګاونډیانو سره هم جګړې راغلې دي. یوازې د ۲۰۲۵ کال په لومړیو میاشتو کې یې له پاکستان سره ۶ نښتې کړي. له ایران سره یې د اوبو پر سر ناندرۍ د تاوتریخوالي تر کچې رسېدلي او د همدې روان کال په اګسټ میاشت کې یې د تاجکستان له پوله‌ساتو ځواکوننو سره هم جګړه وکړه.

باختر خبري اژانس راپور ورکړی چې پرون د ننګرهار تورخم له لارې ۶۳۰، د کندهار سپين بولدک له لارې ۲۰۸، د نيمروز ورېښمو پله له لارې ۶۷، د هلمند بهرامچې له لارې ۷۸ او هرات اسلام کلا له لارې ۱۸۵ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي.

سرچینو ویلي چې له پاکستان نه ستانه‌شویو افغانانو کې ۲ زره او ۹۳۶ یې (PoR) کارټونه درلودل.

۲۱۷ یې افغان تابعیت کارټ (ACC) لرونکي او ۲۱۷ هغه کډوال وو چې هېڅ ډول اسناد یې نه‌درلودل.

دغه ناسته پرون (جمعه، وږي ۲۸مه) شوې او طالبانو د اسلامي هېوادونو ترمنځ د همکارۍ پر پیاوړتیا ټینګار کړی او د اغېزمنو تجربو شریکول یې هم مهم ګڼلي دي. په خبرپاڼه کې زیاته شوې چې د بنګله‌دېشي او افغان دیني عالمانو ترمنځ همکارۍ او اړیکې کولای شي چې د اسلامي ټولنو په پرمختګ کې رول ولوبوي.

تر دې مخکې هم د پاکستان په ګډون د یو شمېر نورو هېوادونو دیني عالمان د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته تللي او طالبانو سره یې د اړیکو د پیاوړتیا خبرې کړې دي. له اسلام‌اباده بیا تللي دیني عالمان کابل ته په جرګه ورغلي وو چې پاکستان کې د زیاتیدونکې ترهګرۍ عاملان دې په افغانستان کې وځپي.

هاخوا بیا د یو سعودي عربستان په ګډون د یو شمېر نورو اسلامي هېوادونو دیني عالمان په کابل کې د طالبانو له لوري له د‌ ښخو پر کار او زده‌کړو د طالبانو بندیزونه غندلي دي. پر کابل د واکمنو دا چاره یې د اسلامي شریعت خلاف عمل بللې او ترې یې غوښتې چې د شریعت برعکس دغه ډول سختدریځۍ نه دې لاس واخلي.

د طالبانو دغه وزارت خپله خبرپاڼه کې لیکي: «قرانکریم کې د دنیاوي ژوند څخه د تنګ راتلو له امله ځان‌وژنه منعه ګڼل شوې او همداراز نبوي احادیثو کې هم دا ناوړه کړنه ناروا بلل شوې ده». دا په داسې حال کې ده چې په دې وروستیو کې د ځان وژنې پېښې ډېرې شوي چې لوی لامل یې بې روزګاري او فقر ګڼل شوی دی. د دې پېښو لویه کچه د افغانستان په سوېل ختیځو ولایتونو، په ځانګړي ډول خوست کې ترسره شوې ده.

طالبانو په یو شمېر ولایتونو کې دیني عالمانو ته سپارښتنې کړي، هغه کسان چې ځان‌وژنې کوي باید د جنازو لمونځونه یې ونه شي او لن د دغه ډول پېښو د خبرونو پر رسنیزو کېدو هم بندیزونه لګېدلي دي. د راپورونو له مخې، طالبانو یو شمېر هغه کورنۍ چې غړو یې ځان‌وژنې کړي منعه کړي چې په خواله رسنیو کې دې دغه پېښې نه تبلیغوي.

د مخکېني جمهوري نظام تر نسکورېدو وروسته د ځان‌وژنې دې پېښو زور اخیستی چې د ملا هبت‌الله د ناستې ځای کندهار ښار په شاوخوا کې هم دا پېښې شوي او په تېرو میاشتو کې تر نورو وختونو ډېرې هم وې. د طالبانو غړو هم ځانمرګي بریدونه کول او د دوی دا ډول ځان وژنې هم د نړۍ دیني عالمانو له اسلام سره ټکر کې بللې.

د طالبانو ځانمرګو ان ملکي وګړي هم په خپلو بریدونو کې په نښه کړي، خو دې ډلې د نړۍ د مشهورو دیني عالمانو د نظریاتو برعکس خپلو دې ځان‌وژونکو بریدګرو ته د «استهشادي» کلیمې کارولې. د‌ طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج‌الدین حقاني یو له هغو کسانو دی چې په دې ډله کې یې ډېری کسان ځانمرګو بریدونو ته هڅولي او راپورونه شته چې اوس یې هم دغه ډول بریدګر یې ساتلي دي.

د یاد ایالت د امنیتي چارواکو په وینا، یاده پېښه کې د افغان کډوالو په ګډون پنځه کسان مړه شوي‌ او چاودنه دومره زوروره وه چې د ټولو وژل شویو کسانو مړي ټوټې ټوټې شوي وو. تر دې چاودنې وروسته د افغانانو د اېستل کېدو بهیر په ټپه ولاړ و، خو د یوې ورځې په تېرېدو سره ژر بېرته پیل شو.

همدا نن هم د بلوچستان ایالت په بېلابېلو سیمو په ځانګړي ډول کویټه کې د افغانانو نیول کېدو پسې پولیسو کور په کور عملیات پیل کړي دي. هم‌مهاله د پاکستان په نورو ښارونو کې هم د افغان کډوالو دا بهیر روان دی او راپورونه دي چې په راتلونکو ورځو کې به دا عملیات لا پراخ شي.

د پاکستان حکومت تېر کال پرېکړه وکړه هغه افغانان چې قانوني اسناد نه لري له دغه هېواده وباسي. اسلام‌اباد د دې پرېکړې لامل امنیتي پېښې بللي او ویلي یې دي چې ان افغان کډوال هم د دوی د هېواد په ناامنۍ کې لاس لري، خو بل لوري شواهدو څرګنده کړې چې کډوال په ترهګرۍ کې نه دي ښکېل.

د اسلام‌اباد د رسمي شمېرو له مخې، تر اوسه له یو میلیون ډېر افغانان پرته له قانوني اسنادو په پاکستان کې اوسېږي. له دې پرېکړې وروسته، لسګونه زره افغانان د چمن او تورخم له لارو بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي. که څه هم پاکستان ټینګار کوي چې یوازې د قانوني اسنادو یا ویزه‌لرونکي افغانان کولای شي په دغه هېواد کې پاتې شي، خو د کورنیو چارو وزارت یې بیا له تېرو درې میاشتو راهیسې د ویزو د تمدید بهیر بند کړی دی.

یاد هېواد کې مېشت افغانان نیوکه کوي چې یو له لوري ترې پاکستاني پولیس قانوني ویزې غواړي او له بل لوري یې پرې د تمدید بهیر بند کړی چې دوی یې له امله له لوی کړاو سره مخ دي. که څه هم د بشري حقونو یو شمېر سازمانونو او هېوادونو له اسلام اباده غوښتي، څو له افغان کډوالو سره له نرمۍ کار واخلي؛‌ خو اسلام اباد برعکس خپل چلند لا توند کړی دی.

د دې ترڅنګ له ایران نه هم د افغانانو د اېستل کېدو بهیر روان دی او یوازې په تېرو درې میاشتو کې تر یو میلیون ډېر افغانان خپل هېواد ته ستانه کړای شوي دي. افغانستان چې وار دمخه طالبانو له فقر، بشري ناورین او لوږې سره مخ کړی د دغه بېرته ستنیدونکو سره دا وضعیت له سخت شوی دی. ملګرو ملتونو هم اندېښنه ښودلې چې په افغانستان کې دغه تازه ستنېدونکي نه یوازې له ناورین سره مخ دي، بلکې د طالبانو بندیزونو او محدودیتونو یې د مېرمنو او نجونو ژوند هم له سختو ننګوونو سره مخ کړی دی.