عمران خان: په قبایلي سیمو کې عملیات د پوځ پروړاندې د خلکو کرکه زیاتوي

عمران خان په خپلو تازه څرګندونو کې ویلي، د هغه د حکومت پرمهال له طالبانو سره اړیکې د همکارۍ او تفاهم پر بنسټ ولاړې وې، چې له امله یې په قبایلي سیمو کې امنیت نسبي بڼه غوره کړې وه.

نوموړي زیاته کړې، چې د اشرف غني د حکومت پر مهال یې هم نوموړي ته ویلي وو چې پوځي عملیات د ترهګرۍ کچه نه راکموي، بلکې د بې‌ګناه خلکو په وژلو سره ځوانان له وسله‌والو ډلو سره یو ځای کېږي.

عمران خان ادعا وکړه، چې عاصم منیر واک ته تر رسېدو وروسته د طالبانو پر وړاندې دوښمنانه څرګندونې وکړې، افغان کډوال یې په سخت ډول له هېواده وشړل او د ډرون بریدونو په ترسره کېدو سره یې اړیکې نورې هم ترېنګلې کړې.

نوموړي زیاته کړه: «که د سیمې سولې ته ژمن یو، نو اړینه ده چې لومړی له طالبانو سره خبرې وکړو. د پاکستان حکومت، د طالبانو مشران او د قبایلي سیمو خلک باید ګډې ناستې ولري، ترڅو د خبرو له لارې دایمي حل لارې وموندل شي.»

د هغه په وینا، عاصم منیر دغه کړنې د دوو موخو لپاره ترسره کړې دي، لومړی دا چې غواړي په خېبرپښتونخوا کې د تحریک انصاف ګوند بدنام کړي، بله دا چې غواړي په لوېدیځ کې د هغو لابیګرو د لابیو ملاتړ ترلاسه کړي، چې د طالبانو پر ضد دریځ لري.

عمران خان ټینګار وکړ، چې د پوځي عملیاتو پر ځای سیاسي او ټولنیز حل یوازینۍ لار ده، ځکه هر بې ګناه کس چې وژل کېږي، د سیمې کرکه او تاوتریخوالی نور هم زیاتوي.

شهباز شریف دا مهال د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلې په غونډه کې د ګډون لپاره نیویارک ته تللی. د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې نوموړي د سې شنبې په ورځ د ټرمپ او د اتو اسلامي ـ عربي هېوادونو د مشرانو تر منځ له یوې غونډې وروسته له ټرمپ سره لنډې غېررسمي خبرې کړي دي.

د راپورونو له مخې، شهباز شریف به سبا واشنګټن ته ولاړ شي او له ټرمپ سره تر لیدنې وروسته به بېرته نیویارک ته ستون شي، څو خپله دنده د ملګرو ملتونو په عمومي اسامبله کې پر مخ یوسي.

دا به په سپینه ماڼۍ کې د پاکستان د لومړي وزیر او د امریکا د ولسمشر تر منځ له ۲۰۱۹ کال راهیسې کله چې پخواني لومړي وزیر عمران خان د ټرمپ په بلنه واشګټن ته سفر کړی و، لومړنۍ رسمي لیدنه وي.

د امریکا ولسمشر جو بایډن د پاکستان په لور بشپړ سوړ چلند غوره کړی و او هېڅکله یې د پاکستان له لومړي وزیرانو سره ان په ټلیفون خبرې نه وې کړي، خو د روان کال له جنورۍ راهیسې چې ټرمپ بیا ولسمشر شو، د واشنګټن او اسلام‌اباد په اړیکو کې یو ناڅاپي بدلون لیدل کېږي.

د سه‌شنبې په ورځ شهباز شریف او د هغه د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار د ټرمپ په کوربه‌توب د اسلامي ـ عربي مشرانو په غونډه کې ګډون کړی و. د غونډې وروسته د ټرمپ او شهباز شریف تر منځ د لاس ورکول او لنډې خبرې هم شوې دي.

شنونکي وایي، چې د پنجشنبې لیدنه به د پاکستان او امریکا تر منځ د تېر جون پر هغه تماسونو ولاړه وي، کله چې د پوځ مشر جنرال عاصم منیر په سپینه ماڼۍ کې له ټرمپ سره په ځانګړې کتنه کې ولیدل.

پاکستاني چارواکي تمه لري، چې په دې لیدنه کې به د دواړو هېوادونو پر اړیکو، د سیمې او نړۍوالو مسایلو په ځانګړي ډول د افغانستان، د ترهګرۍ پر ضد مبارزې او د سوداګرۍ پر فرصتونو خبرې وشي.

له دې سره، څېړونکي وایي چې که څه هم ټرمپ د اسلام‌اباد د ښکېلتیا لېوالتیا ښيي، خو د اړیکو د بیارغونې بهیر لا هم د پوره ډاډ وړ نه دی.

دغه پاکستاني چارواکي یو ځل بیا ادعا کړې، چې د افغانستان له خاورې د پاکستان پرضد ورانکاره کړنې او ترهګریز بریدونه تنظمېږي چې باید مخینوی یې وشي.

خواجه اصف ویلي، چې په وار، وار یې په افغانستان له طالبانو نه له افغان خاورې د پاکستان پرضد د ترهګریزو فعالیتونو د مخنیوي او په دې برخه کې د جدي ګامونو د پورته کولو غوښتنه کړې ده.

خواجه اصف په داسې حال کې دغه څرګندونې کوي، چې طالبانو په وار، وار د پاکستاني چارواکو ورته څرګندونې رد کړې دي.

له پاکستان نه د افغان کډوالو د ستنولو په اړه د خواجه اصف څرګندونې په داسې حال کې دي، چې وړاندې د بشري حقونو بېلابېلو بنسټونو له افغان کډوالو سره په پاکستان د ناسم وضعیت په اړه اندېښنه ښودلې وه.

تازه د پاکستان د بشري حقونو کمېسیون د افغان کډوالو د روغتیایي وضعیت په اړه ژوره اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي، چې ګڼ افغان کډوال د پولیسو د نیول کېدو له وېرې روغتونونو ته له تګ ډډه کوي چې د مېندواره مېرمنو ژوند یې له جدي ګواښ سره مخ کړی دی.

یاد سازمان په یوه خبرپاڼه کې ویلي، راپورونه ښيي چې په پاکستان کې یوشمېر ناروغ افغان کډوال د پولیسو د وېرې له امله روغتیایي مرکزونو ته نه ورځي او ځینې روغتونونه له هغو ناروغانو سره د درملنې په برخه کې همکاري نه کوي چې د اعتبار وړ ویزې نه‌لري.

دغه سازمان په ډاګه کړې، چې دغه ډول چلند نه یوازې له انساني کرامت ښکاره سرغړونه ده؛ بلکې د پاکستان د اساسي قانون او د هغو نړۍوالو بشري ژمنو خلاف کړنه ده، چې دغه هېواد لاسلیک کړی دی.

د پاکستان ډان ورځپاڼې د یوه راپور په خپرولو سره لیکلي دي، چې له یادې ډلې دوه کسان د روغتیايي وضعیت د خرابوالي له کبله روغتون ته لېږدول شوي دي. په راپور کې راغلي، په وروستیو کې یوازې په راولپنډۍ کې تر ۳۵۰۰ زیات افغانان نیول شوي چې ټول بېرته افغانستان ته ستانه کړای شوي دي.

په راپور کې د امنیتي چارواکو له حوالې راغلي، چې په یادو ښارونو کې به د هغو افغانانو پر وړاندې چې په دغه هېواد کې د اوسېدو قانوني اسناد نه‌لري؛ د نیولو لړۍ دوام ولري.

دا په داسې حال کې ده، چې هره ورځ له پاکستان نه په خپله خوښه د زرګونه افغانانو د ستنېدو په اړه خبرونه ورکول کېږي. د طالبانو حکومت ویلي، چې یوازې پرون له پاکستان نه تر ۵ زرو ډېر افغان کډوال له بېلابېلو لارو افغانستان ته ستانه شوي دي.

دغه عریضه چې د افغانانو په استازولۍ د سید نظیر اغا په نوم د یوه پاکستاني وکیل له لوري محکمې ته وړاندې شوې وه په‌کې راغلي دي، هغو افغانانو چې له پاکستانیانو سره ودونه کړي؛ د اساسي قانون له مخې باید د پاکستان تابعیت ورکړل شي. په عریضه کې له محکمې غوښتنه شوې، چې اړونده چارواکي دې د افغان کډوالو له ستنولو راوګرځوي.

پاکستانۍ رسنۍ وايي، چې د بلوچستان سترې محکمې په عریضه کې د ترتیب شویو لاملونو له اورېدو وروسته اړونده ادارو ته د افغان کډوالو د نه ستنولو په اړه لارښوونې کړې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې وړاندې په بلوچستان کې چارواکو ویلي و چې د روانې سپټمبر میاشتې راهیسې له دغه ایالته د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ چټکه شوې ده. د چارواکو د معلوماتو له مخې؛ د سپټمبر میاشتې له پیله د روانې میاشتې تر ۲۰مې نېټې پورې تر ۳۰زره ډېر افغان کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

په وروستیو کې د افغانستان له ګاونډیو او په ځانګړي ډول له پاکستان او ایران نه د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ په کمساري ډول چټکه شوې ده. د راپورونو پربنسټ؛ په تېرو شاوخوا درېیو میاشتو کې تر دوه نیم مېلیونه ډېر کډوال له ایران او پاکستان نه افغانستان ته ستانه شوي دي.

د ملګرو ملتونو په ګډون بېلابېلو نړۍوالو بنسټونو او مرستندویه ادارو د ستنېدونکو افغانانو د وضعیت په اړه اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي، چې افغانستان په یوه وار د دومره لوی شمېر کډوالو د مدیریت وس نه‌لري.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي هم وړاندې ویلي و، چې په یوه وار له ګاونډیو هېوادونو د افغان ګډوالو ستنول ځورونکی او په ټکو یې لوی ظلم دی؛ خو له دې ټولو سره، سره په پاکستان او ایران کې بېلابېلو حکومتي چارواکو ویلي، چې له خپلې خاورې د هغو افغان کډوالو د ستنولو په اړه جدي دي چې د اوسېدو قانوني اسناد نه‌لري.