د ایرلنډ لومړي وزیر طالبان د بشري حقونو د نقض له امله وغندل

مهاجر فراهي د جمعې په ورځ (د تلې ۴مه) په خپله اېکس پاڼه پرته له دې چې د کوم هېواد او یا شخص نوم واخلي هغو کسانو ته چې غواړي د نورو په مټ دلته اور ته لمن ووهي خبرداری ورکړی چې د هېواد د دفاع لپاره د پرون او وړمې ورځې په څېر چمتو دي.

د امریکا ولسمشر د تېرې اونۍ په ترڅ کې څو ځلي ګواښ وکړ چې غواړي په افغانستان کې د بګرام هوايي اډه تصرف کړي او همداراز یې طالبانو ته خبرداری ورکړ که ژر دا کار ونه شي، نو «بدې پېښې به رامنځته شي.»

فراهي پرته له دې چې دغو مسایلو ته اشاره وکړي زیاته کړې، «هغه چې زموږ اوسنی امنیت او پرمختګ نه سي زغملای، غواړي یو ځل بیا د نورو د مټو په زور دلته اور ته ببوزی ووهي، په خلاصو غوږو دې واوري موږ د خپل هېواد د دفاع لپاره د پرون او وړمي ورځي په څېر چمتو یو.»

هغه همداراز پرته له دې چې د کوم هېواد او یا هم شخص نوم واخلي د «غلیمانو» د یادونې په ترڅ کې ګواښ کړی چې د «نوک» ځواب به په «سوک» ورکړي.

فراهي په ډاګه ویلي، «د لرې او نزدې غلیمانو د نوک ځواب به په سوک ورکوو.»

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو د بګرام د اډې د غوښتنې په تړاو د امریکا د ولسمشر غوښتنه رد کړه او په ډاګه یې وویل، هېڅکله به هم د بګرام هوايي اډه چاته ورنکړي او په دې اړه یې د ولسمشر ټرمپ څرګندونې «له کرکې ډکې» وبللې.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت ویاند عبدالمتین قانع د جمعه په ورځ ویلي، چې داعش په افغانستان کې مهار شوی دی.

نوموړي‌ د کډوالو په نوم افغانستان ته د داعش د غړو ننوتل رد کړه او د اندېښنې تر څنګ یې زياته کړه. «دوی په دې اړه اندېښنه لري چې ښايي د داعش غړي له ګاونډیو هېوادونو د کډوالو په توګه هېواد ته راشي، خو زموږ امنیتي او کشفي ځواکونه پر سرحدونو څارنه لري او د دې کار اجازه به ور نه کړل شي.»

قانع ویلي، چې داعش ډله افغانستان کې مهار شوې او د بیا راتګ اجازه نه ورکول کېږي.

د هغه په خبره، چې داعش د افغانستان د پولو بهر دي:« د داعش په څېر فتنه زېږوونکو عناصرو په اړه باید ووایم، دا ډله د افغانستان په داخل کې په بشپړ ډول مهار شوې او د افغانستان خلکو ته هېڅ ډول ګواښ نه شي پېښولی. البته دا هم ټولو ته څرګنده ده چې د داعش کنټرول د افغانستان له پولو بهر دی او له نورو ځایونو تنظیمېږي.»

یو شمېر ډيپلوماټيکو او امنیتي سرچینو «فرانس پریس» ته ویلي، چې د پاکستان او ایران څخه افغانستان ته د میلیونونو کډوالو د ستنېدو په بهیر سره د داعش ډلې د پياوړې کېدو وېره شته.

د ملګرو ملتونو د توندلارو ډلو د څارنې کميټې پخوانی همغږی کوونکی هانس یاکوب شنډلر ویلي: «دا ګواښ ډېر لوی دی، چې داعش دې له دې نوي راغلیو افغانانو څخه د استخدام د سرچینې په توګه کار اخلي.»

یو شمېر رسنیو راپور ورکړی، چې د داعش سیمه ییزه توندلاره ډله د افغانستان په ختيځ کې ځای لري، چې ځيني بریدونه هم تر سره کوي او د طالبانو حکومت او سيمې لپاره ګواښ هم ګڼل کيږي.

شنډلر زیاتوي: «له ۲۰۲۱ د اګست راهیسې، دغه ډله د ناراضه طالبانو او هغو افغانانو استخدام ته دوام ورکوي چې د طالبانو برخه نه دي.»

په دې غونډه کې د پشکي شورا رييس نعمت الله شهراني د خپلې ژبې پر ارزښت له وینا سربېره له ټولو هغو کسانو مننه وکړه چې په دې برخه کې یې هلې ځلې کړې دي.

د نورستان ولایت لپاره د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست د اطلاعاتو امر فضل الحق خالقيار وويل، ژبه يوازې د خبرو وسيله نه ده، بلکې د هر قوم د هويت، تاريخ، احساساتو او فکرونو استازيتوب کوي او په وینا یې«ملتونه هغه وخت له منځه ځي چې خپله ژبه او کلتور پريږدي.»

هغه زياته کړه، «د ژبو د ارزښتونو د ساتلو لپاره يوازې د نورو هڅو ته په تمه پاتې نشو بلکې هر يو د خپل وس مطابق باید هڅه وکړو.»

په دې غونډه کې د پارون ولسونو په استازیتوب عبدالرحمن رحماني، او حافظ سلطان غازي په خپلو خبرو کې وويل دا زموږ لپاره د وياړ ځای دی چې د پاروني ژبې الفبا توري په رسمي ډول جوړ شول او په وینا یې په دې برخه کې بايد لا نور کار وشي څو د نورو ژبو په شان قاموسونه او د لغاتونو ذخیرې رامنځته شي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د نوموړي ټاکنه په داسې وخت کې شوې ده چې افغانستان د سیاسي، ټولنیزو او بشري حقونو له جدي ننګونو سره مخ دی او د اروپايي ټولنې لپاره د افغانانو سره د اړیکو او ملاتړ پیاوړتیا ځانګړی اهمیت لري.

د استازولۍ په وینا، د برټران رول به د افغانانو او نړیوالې ټولنې ترمنځ د تعامل په پیاوړي کولو کې مهم وي.

ژیل برټران د فرانسې یو تجربه لرونکی ډیپلومات دی. هغه مخکې هم د افغانستان لپاره د اروپايي ټولنې د استازولۍ غړی پاتې شوی او له افغانستان سره د کار عملي تجربه لري. نوموړی له ۲۰۲۱کال راهیسې د کلمبیا لپاره د اروپايي ټولنې د سفیر په توګه کار کاوه.

برټران نږدې ۲۰کاله د اروپايي ټولنې په بېلابېلو برخوکې، په ځانګړي ډول د بهرنۍ تګلارې او نړیوالو اړیکو په برخه کې دنده ترسره کړې ده. د ده مسلکي مخینه او د سیمې پېچلتیاوو سره بلدیت هغه ته ځانګړې وړتیا ورکوي چې د اروپايي ټولنې د استازیتوب مسوولیتونه په اغېزمن ډول پرمخ یوسي.

نوی استازی د توماس نیکلسون ځای ناستی کیږي. نیکلسون هغه مهال د افغانستان لپاره د اروپايي ټولنې ځانګړی استازی ټاکل شوی و چې طالبانیو ځل بیا پر افغانستان واکمن شول. د هغه دنده تر ډېره د اروپايي ټولنې دریځ څرګندول او له نړیوالې ټولنې سره د همغږۍ هڅې کولې.

د اروپايي ټولنې چارواکي ټینګار کوي چې دغه بدلون به د افغانستان په تړاو د اتحادیې د بهرنۍ تګلارې د دوام او اغېزمنتیا په برخه کې نوې ساه ورکړي او د افغانانو د حقونو، بشري وضعیت او نړیوال تعامل د ملاتړ په برخه کې به مثبت بدلونونه رامنځته کړي.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې د چمتووالي ادارې د خبرپاڼې له مخې، قزاقستان د جمعې په ورځ (د تلې ۴مه) ۹۵۱ زره او ۹۰۶ ټُنه خوراکي او غیر خوراکي بلاعوضه مرستې د هرات په تورغونډۍ بندر کې د دغې ادارې مسوولینو ته وسپارلې.

په دغو مرستو کې ۸۰۰,۱۵۰کیلو اوړه (۱۶۰۰۳ بورۍ ۵۰ کیلویي)، ۱۰۰۲ بستې غوښه، ۶۵,۱۵۰ کیلو بوره (۱۲۹۹ بورۍ ۵۰ کیلویي)، ۷۲۰ بوجۍ ۲۵ کیلویي چای، ۱۹۰۰ تختې کمپلې، ۴۲۴ بابه ۱۰ کسیزه خیمې او ۷۶ژمنۍ خیمې شاملې دي.

د قزاقستان استازي د دغو مرستو د سپارلو پر مهال وویل، «د افغانستان خلک له ماشومانو، ځوانانو او زاړه نسل څخه ټول مرستو ته اړتیا لري او د نن ورځې د خوراکي او غیرخوراکي مرستو دا جوپه د دواړو هېوادونو د دوستانه اړیکو او نېک نیت ښکارندویه ده.»

له دې سره سم، د طالبانو له پېښو سره د مبارزې ادارې استازو په دې مراسمو کې وویل، دغه مرستې د دغې ادارې د هڅو او د دوی د بهرنیو چارو وزارت په همغږۍ ترلاسه شوي او زیاته یې کړه، «دغه مرستې به پر وخت د مستحقو خلکو لاس ته ورسېږي.»

دا په داسې حال کې ده چې له پاکستان او ایران څخه د یو مخیزې اېستنې له امله په کور دننه د بې وزلۍ کچه لوړې شوې او همداراز د زلزله ځپلو وضعیت ته د نه رسېدنې له امله اندېښنې زیاتې شوي او ډېری کورنۍ را روان ژمي ته سخت اندېښمن دي او له اړوندو بنسټونو د مرستو غوښتنه لري.