چینایي چارواکی: چین او افغانستان نږدې او اوږدې اړیکې سره لري

په خوست کې ځايي سرچینو نن شنبه د (تلې ۵مه) افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل چې پر صمد تڼي تېره ورځ غرمه مهال د تڼیو ولسوالۍ ژۍ کلي وسله‌وال برید شوی.

دوی ادعا کوي، چې د تېر جمهوریت پرمهال صمد تڼی باندې د یوه ځايي کس د وژل کېدو تور و او دا دښمني ۱۳ کلنه مخینه لري.

د سرچینو په وینا صمد د همدې دښمنۍ له امله خپله کورنۍ له تڼیو ولسوالۍ څخه اسماعیل خیل او مندوزي ولسوالۍ ته انتقال کړې وه او هلته مېشت شوی و.

سرچینې زیاتوي چې صمد د خپلو خپلوانو د حال پوښتنې لپاره تڼیو ولسوالۍ ته تللی و چې په پیر پاچا ژۍ کلی کې پر ډزې وشوې او ځای پر ځای ووژل شو. سرچینې وایي له صمد سره یو کس ټپي شوی هم دی.

د صمد تڼي پلار هم په تېر جمهوریت کې د ملي امنیت افسر پاتې شوی دی.

طالبانو تراوسه د یادې پېښې په اړه څه نه دي ویلي.

د طالبانو د ویاند مرستیال حمدالله فطرت د شنبې په ورځ (د تلې ۵مه) د یوه غږیږ پیغام په خپرولو سره ویلي، چې یاده ډله د چین، پاکستان، روسیې او ایران د څلور اړخیزې ناستې او د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې د ځینو هېوادونو له خوا د افغانستان په اړه د مثبتو څرګندونو ستاینه کوي.

فطرت ویلي:«موږ د هغو هېوادونو درېځ ستایوو چې د افغانستان په اړه یې مثبتې څرګندونې کړې او د افغانستان د خپلواکۍ، سولې او ثبات ملاتړ یې کړی. دا یو واقعبینانه لېدلوری دی، چې له افغانستان سره اړیکو ته موجوده امنیت په ارتباط او د پرمختګونو په ړنا کې ترجیح ورکول کېږي.»

په ورته مهال چین، پاکستان، ایران او روسیې د څلور اړخیزې ناستې پرمهال په افغانستان کې د ترهګرو ډلو په اړه اندېښنه ښودلې او ویلې دي چې داعش، القاعده، د ترکستان ختیځ اسلامي حرکت، د پاکستاني طالبانو تحریک، جیش العدل، د بلوڅ بېلتون پاله ډله، د مجید برګیډیر ډله او نورې ورته ډلې د افغانستان، سیمې او نړۍ د امنیت لپاره جدي ګواښ دي.

خو طالبانو د ویاند مرستیال وايي:«له افغانستان څخه نورو هېوادونو ته د تهدید پېښیدو په اړه ناسمې اندېښني او په دې اړې شوې ادعاګانې په کلکه ردوو. موږ یو ځل بیا په ډاګه وایوو چې په افغانستان کې وسله‌والې ډلې فعالیت نه لري او هېڅ چاته اجازه نه ورکوو، زموږ خاوره د بل چا پر ضد و کاروي. موږ د فساد، نشیې توکو او هر ډول ناامنیو پر وړاندې جدي اقدامات کړي دي.»

د طالبانو د ویاند مرستیال یادې څرګندونې پر داسې مهال کړې، چې د پاکستان د لومړي وزیر شهباز شریف او د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې په افغانستان کې د طالبانو له خوا د بشري حقونو او د ښځو د حقونو څخه د سرغړونو په اړه نیوکي وکړې او د ایران، پاکستان، چین او روسیې د بهرنیو چارو وزیرانو هم د افغانستان په اړه د څلور اړخیزې ناستې پرمهال په دغه هېواد کې د وسله‌والو ډلو پر شتون اندېښنه ښودلي ده.

په ننکرهار کې د طالبانو تر واک لاندې د پوهنې ریاست کې سرچینو نن شنبه د (تلې ۵مه) افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې تېره ورځ شاوخوا د ۹۰ تنو تنقیص شوو ښځینه استادانو لېستونه د سواد زده کړې د ښوونځیو مدیرانو ته لېږل شوي دي.

یوې تنقیص شوې ښځینه استادې وویل:«مونږ ته د ښوونځي د استادانو په ګروپ کې مدیرې اعلان وکړ، چې ټول استادان نتقیص شوي دي او دا زمونږ وروستۍ ورځې دي.»

سرچینې وايي چې په دې نتقیص شوو کې د ننګرهار مرکز جلال اباد ښځینه استادانو په کډون د ځینو ولسوالیو ښځینه استادانې هم تنقیص شوي دي او دا سلسله روانه ده.

په افغانستان کې د سواد زده کړې ښوونځي په ټوله کچه فعالیت لري او په کې زرګونه ښځینه او نارینه زده کوونکو ته د سواد زده کړې درسونه ورکول کېږي.

دغه ښوونځي د پوهنې وزارت په چوکاټ کې فعالیت کوي او نړیوالو مرستندویه ادارو په مرسته روان دي.

طالبانو تراوسه په رسمي ډول د سواد زده کړې د ښوونځیو ښځینه استادانو د تنقیص په تړاو څه نه دي ویلي.

د یادونې وړ ده، چې له دې وړاندې طالبانو نه یوارې د کابل او ننګرهار پوهنتون استادان ګوښه کړي، بلکې ١٢٠ تنه یې په خوست، ۷۰ په پکتیا، ٥٠ په باميان او ٥٠ تنه نور یې په بدخشان کې هم ګوښه کړي دي.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته په علمي او تخصصي مرکزونو کې د اکاډمیکو کسانو ګوښه‌کېدل په سېستماتیک ډول روان دي او یاده ډله هڅه کوي په دې ځایونو کې له خپلې ایډيالوژۍ سره جوړ او د مدرسو ملایان وګوماري.

په هېواد کې د پوهنتونونو د متخصصو او تجربه‌لرونکو استادانو د ګوښه‌کېدو بهیر په داسې مهال روان دی، چې افغانستان تر بل هر وخت ډېر علمي او مسلکي پرمختګ ته اړتیا لري.

د هرات ولایتي شورا پخوانی غړی عبدالرحمان عليزی مرادي د ۱۴۰۳کال د مرغومې د میاشتې پر ۲۱مه نېټه په خپل کور کې په ډزو ووژل شو. هغه مهال د مرادي خپلوانو رسنیو ته ویلي و،چې نوموړی د وسلې پاکولو پر مهال په ناپامۍ کې په خپله وسله وژل شوی دی.

له هرات ولایت څخه سرچینو ویلي، چې تر دې پېښې وروسته د مرادي مېرمن د مېړه د وژنې په تور ونیول شوه او نن د طالبانو استیناف محکمې ته راوبلل شوه، خو دا ښځه د علني محکمې پر مهال د یوه نامعلوم وسله وال له خوا د محکمې له پرېکړې پرته په ډزو ووژل شوه.

په هرات کې یوه مدافع وکیل افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې پر دې ښځې لګول شوی تور ثابت شوی نه و، امکان لري چې بې ګناه وژل شوې وي.

طالبانو تر دې مهاله په دې اړه څه نه دي ویلي، خو ځايي سرچینې وايي، چې طالبانو د دې ښځې د وژلو په تور نیولی دی.

مرادي د هرات ولايتي شورا پخوانی غړی و او د ښځې هویت تر دې مهاله نه دی څرګند.

د الجزیرې شبکې د راپور له مخې، د طالبانو له خوا د ښځو پر کار بندیز د مرستندویه ادارو کار ستونزمن کړی دی، په تېره په هغو حالاتو کې چې ښځې مرستو ته اړتیا ولري.

د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، د افغانستان په وروستۍ زلزله کې د قربانیانو نیمايي ښځې دي.

په کابل کې د نړیوال روغتیايي سازمان ادارې استازې مکتا شرماالجزیرې شبکې ته ویلي، چې په زیانمنو شویو سیمو کې۹۰ سلنه روغتیایي کارکوونکي نارینه او پاتې ۱۰ سلنه یې یوازې قابلې او نرسانې دي، چې د ژورو ټپونو د ګنډولو او درملنې وړتیا نه لري.

د راپور له مخې، هغه ښځینه رضاکاره ډاکترانې، چېد زلزله ځپلو خلکو سیمو ته ورغلي وايي، ځينې ښځې تر اوسه له دې امله تر خاورو لاندې پاتې دي، چې باید نارینه یې لمس نه کړي.

الجزیره شبکه د طالب چارواکو له خولې لیکي، چې په بېړني حالت کې د خلکو ژغورل لومړیتوب لري، که نارینه ډاکټر د ښځو درملنه وکړي هیڅ پروا نه لري.

د ځايي مرستندویه ادارو په وینا، زلزله ځپلو سیمو ته یوازې درمل او روغتیایي کڅوړې لېږل بسنه نه کوي، بلکې متخصصو ښځینه ډاکترانو ته ډېره اړتیا ده.

د سپټمبر پر ۷مه نېټه د روغتیا نړیوال سازمان (WHO) له طالبانو وغوښتل، چې پر مرستندویه ‎ښځینه پوړ بندیزونه لیرې کړي.