د چهارشنبې په ماښام یو ځل بیا د کابل تشې کوڅې له خلکو ډکې شوې او په ناببره توګه یو ځل بیا د خلکو موبایلونه د اړیکو پر مخ روښانه شول، چې له دې سره اړیکې هم ټینګې شوې. دا د طالبانو تر ۴۸ساعته بندیز وروسته د خلکو لپاره د اوږدې ساه اخیستلو شېبه وه.
خلکو موبایلونه غوږونو ته پورته کړل، چا په لاسونو کې نیولي وو او کوڅو ته راووتل. ډېرو د خپلو خپلوانو، ملګرو او ان بهر کې د کورنیو غړو سره حال احوال کاوه چې تېر ۴۸ساعتونه یې له دې بندیزونو سره څنګه تېر شول.
ګارډین ورځپاڼې په یوه راپور کې لیکلي، چې تېر ماښام خلکو د انټرنېټ فعالېدو له امله د کابل په کوڅو کې «یو بل ته مبارکۍ ورکولې». ځینو ته دا شېبې لکه اختر یا د خوښۍ لوی مراسم داسې وې.
د انټرنېټ له بندیز ختمېدو سره یو ځل بیا په خلکو کې احساسات را ژوندي شول، رسټورانټونو ته لاړل او ملګري سره جوپې، جوپې راټول شول او د انټرنېټي بندیز پر مهال یې د خپلو کړاوونو کیسې سره وکړې.
ګارډین د سهراب احمد په نوم د یو ۲۴کلن ځوان چې کابل کې د ډیلیورۍ یا هم د لېږد خدمتونه ترسره کوي لیکلي، چې دوه ورځې په بشپړه توګه وزګار ناست و. هغه وایي، له خلکو سره د اړیکو لپاره یې کاروونکي اپلکېشنونه ټول له کاره لوېدلي وو. اوس د رسټورانټونو مخې ته د ډیلیورۍ لپاره د موټرسایکلونو کتارونه بېرته جوړ شوي، چې جوس او خوراکي توکي خلکو ته یوسي.
د طالبانو له سختو بندیزونو سره، سره تر دې بندیز وروسته ښځې هم په کوڅو کې راښکاره شوې. ګارډین د یوې نجلۍ له قوله چې نوم یې د امنیتي اندېښنو له کبله نهدی ذکر شوی لیکلي: «زه دا حالت نه شم بیانولای، چې څومره د ارام ساه مې واخیسته. انلاین زدهکړې کوم او له خیره بېرته دا دی پیل شوې».
هممهاله ملګرو ملتونو خبرداری ورکړی، چې د ملاهبت الله له لوري د انټرنېټي بندیز پرېکړې د افغانستان اقتصادي ثبات ګواښلی او روان بشري ناورین یې لا پسې پراخ کړی دی. طالبانو د دغه بندیز په تړاو ضد او نقیض څرګندونې کړې دي.
دغه انټرنېټي پرېکون وروسته له هغې رامنځته شو، چې طالبانو د «غېراخلاقي پاڼو» د شتهوالي یادونه وکړه او دا یې د انټرنېټ د بندېدود مهم لامل وباله؛ خو د معلوماتو او ټېکنالوژۍ کارپوهان دا چاره «احمقانه» بولي او زیاتوي، چې د ناسمو منځپانګو د بندېدو لپاره نورې لارې چارې هم شته.
د طالبانو په لومړۍ دوره کې انټرنېټ نوې پدیده وه، هغه مهال د کمزوري اقتصادي وضعیت له کبله افغانستان مخابراتي سکټور کې د زېربناوو جوړولو توان نه لاره؛ خو په تېرو دوو لسیزو کې د افغانستان اقتصاد ورځ تر بلې پر انټرنېټ تکیه موندلې ده، چې ان په لرو پرتو کلیوالو سیمو کې هم افغانان د خپلو روزګارونو لپاره له انټرنېټ کار اخلي.
د غلام رباني په نوم یو کرېډیټ پلورونکی چې اوس یې تر بندیز وروسته هټۍ بیا له خلکو ډکه شوې، وایي: «نړۍ پرمختګ کړی او اوس د ۳۰کلونو پخوا غوندې زمانه نهده. موږ هیلې لرلې، چې انټرنېټ به بېرته خوشې کېږي او بندول یې د ټولو لپاره لوی تاوان و».
په مقاله کې د راپورونو پربنسټ راغلي، چې د سوریې په جګړو کې له ګډون وروسته د دغه ډلې یو شمېر جنګیالي افغانستان ته تللي او په ځانګړي ډول د پنجشېر په دره کې ځای پر ځای شوي دي.
په مقاله کې همدارنګه ویل شوي، د دغه ډلې مشر عبدالحق ترکستاني چې په افغانستان کې مېشت دی او له طالبانو، القاعده، تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) او د منځنۍ اسیا له ګڼو وسلهوالو ډلو سره نږدې اړیکې لري، په خپل وروستي بیان کې ویلي: «چینایي کافران به ډېر ژر د هغه څه خوند واخلي چې د سوریې کفارو وڅکلو.»
د ملګرو ملتونو د ۲۰۲۵ کال د فبرورۍ میاشتې د راپور له مخې، اوسمهال د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ ۵۰۰ تر ۱۲۰۰ پورې جنګیالي په افغانستان کې لري. که څه هم طالبان هڅه کوي پر دوی کلک کنټرول ولري، خو د سوریې په جګړه کې د تجربهکارو وسلهوالو راتګ کېدای شي دغه شمېر په چټکۍ سره ډېر کړي.
راپورونه زیاتوي، چې د یادې ډلې جنګیالي د منځنۍ اسیا څخه راغلو وسلهوالو سره یو ځای په بلخ، بدخشان، کندوز، کابل او بغلان ولایتونو کې د روزنې مرکزونه لري. طالبانو د دې ډلې جګړهماران د داعش خراسان څانګې پر وړاندې هم کارولي دي. خو د اندېښنې وړ دا دی، چې د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ ناراضي غړي ښايي داعش خراسان ډلې ته ورګډ شي، ځکه چې داعش له اوږدې مودې راهیسې د ایغور جنګیالیو د جذبولو هڅې کوي.
د ایغور مسلمانان چې د چین د شینجیانګ اصلي اوسېدونکي دي، په ۲۰۱۲–۲۰۱۳ کلونو کې د ترکیې او سوېلي اسیا له لارې سوریې ته ورسېدل او د "تحریر الشام" ډلې تر چتر لاندې یې د بشارالاسد پر رژیم د یرغل په جګړو کې مهم رول لوبولی دی.
ویل کېږي، چې شاوخوا ۱۱۰۰ ایغوري جنګیالي د اسد د رژیم پر ضد جګړو کې وژل شوي دي.
ډیپلوماټ ورځپاڼه وایي، د ترکستان اسلامي غورځنګ جګړهازمویل شوي او تجربهکار جنګیالي د سیمې لپاره د جدي امنیتي ګواښ په توګه مطرح دي، ځکه چې دا ډله د چین د "یو کمربند، یوه لار" پروژې او د مرکزي اسیا هېوادونه د احتمالي بریدونو لپاره په نښه کړي دي.
د سوریې د نوي حکومت په خبره، دوی د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ ملاتړ نه کوي، خو د سیمې د کړکېچونو او کمزورې اقتصادي وضعیت له امله په عملي ډول د دې ډلې پر ضد د اقداماتو توان نه لري.
د ډیپلوماټ ورځپاڼې په وینا، کارپوهان وړاندیز کوي چې د دغې ډلې پر ضد د نړۍوالو بندیزونو او د "ترهګر سازمان" په نوم د بیا نومول کېدو له لارې کولای شي، د دې ډلې د فعالیتونو مخه ونیول شي. د شنونکو په وینا، دا کار به د چین او امریکا ترمنځ د ترهګرۍ پر وړاندې همکاري هم پیاوړې کړي.
د اماراتو د دولتي خبري اژانس «وام» د راپور له مخې، د مرستو په دې جوپه کې خواړه، لنډمهاله سرپناوې، طبي وسایل او د لومړنیو اړتیاوو توکي شامل دي، چې زلزلهځپلو کورنیو ته به ووېشل شي.
په راپور کې راغلي، چې د دې نوې مرستندویه کڅوړې په رارسېدو سره د اماراتو ټولې بشري مرستې چې تر دې مهاله افغانستان ته استول شوې دي، ۳۶۸۱ ټنو ته رسېدلي چې پکې خوراکي توکي، خېمې او د درملنې وسایل شامل دي.
د یاد اژانس په خبره، د وروستۍ جوپې دقیق حجم نه دی اعلان شوی، خو دا د افغانستان د ختیځ زلزلهځپلو لپاره د اماراتو د مرستو درېیمه محموله ده.
تر دې وړاندې، متحده عربي اماراتو د مرستو ترڅنګ د لټون او ژغورنې یو ټیم هم زلزلهځپلو سیمو ته استولی و.
متحده عربي امارات د هغو څو هېوادونو له ډلې دی، چې له وروستۍ زلزلې وروسته یې په بېړني ډول د ملکي او پوځي الوتکو له لارې د افغانستان زلزلهځپلو خلکو ته مرستې ورسولې.