اسراییل د غزې پر لور د مرستو روانې ۲۹ کښتۍ ونیولې

د کابل ښار اوسېدونکی شبیر وايي، که څه هم په وروستیو څو کلونو کې افغانستان له نسبي امن څخه برخمن دی؛ خو ګڼ نور داسې لاملونه پرخپل ځای دي چې دغه ټیکاو ګواښي.

نوموړی ټینګار کوي، چې په افغانستان کې باید په بنسټیزه توګه د تاوتریخوالي د له‌منځه وړلو لپاره پر هغو عواملو فکر وشي چې افغانان تاوتریخوالی ته اړ باسي.

ملګرو ملتونو د مهاتما ګاندي د زوکړې ورځ (د اکټوبر ۲مه) د نه تاوتریخوالي ورځې په توګه ځانګړې کړې ده. ملګري ملتونه وايي، د دغه ورځې د نمانځنې موخه په نړۍ کې د هر ډول بدلون لپاره د مبارزې د یوې داسې کړنلارې د دودولو هڅه ده چې په‌کې انسانان له زیان او ویجاړۍ پرته خپلو موخو ته ورسېږي.

د هند د مهاتما ګاندي او پښتون مبارز باچا خان یا خان عبدالغفار خان په نړۍ کې د عدم تشدد یا نه تاوتریخوالي د لارې او فلسفې مخکښان دي. یادو مشرانو چې په دغه لار کې یې ګڼې قربانۍ ورکړې دي، د نړۍ په ګوټ ګوټ کې ګڼ لارویان لري.

مهاتما ګاندي او خان عبدالغفار خان په دې باور وو، چې عدم تشدد یا نه تاوتریخوالی د نړۍ تر ټولو ښه او پیاوړی ځواک دی چې انسانان یې لري.

د پاکستان د ترهګرۍ ضد ادارې د معلوماتو له مخې؛ د یو لړ استخباراتي عملیاتو پر مهال یې د بلوچستان ایالت د کویټې ښار په اغبرګ سیمه کې څو ساعته عملیات کړي دي. د چارواکو په وینا، د دغو عملیاتو پر مهال پرې وسله‌والو ډزې کړې او نښته هم رامنځته شوې ده. دغه نښتې یو ساعت دوام کړی او د پاکستان امنیتي ادارو ادعا کړې، چې د نښتې پر مهال یې ۱۰وسله‌وال وژلي دي.

همدا راز په دغه عملیاتو کې د پاکستان د ترهګرۍ ضد ځواکونو ۲عسکر هم ټپیان شوي دي. د یاد هېواد د ترهګرۍ ضد ادارې د ویاند په وینا؛ له جګړې وروسته د وسلو، مهماتو، چاودېدونکو توکو او نورو وسایلو ستره زېرمه هم ترلاسه شوې ده. د وژل شویو کسانو هویت لا نه‌دی څرګند شوی او پلټنې روانې دي.

همدا راز ادعا شوې، چې د بلوچستان د شیراني سیمې په مغل کوټ کې هم ورته عملیات شوي چې په پایله کې یې ۸ وسله‌والو د وژل کېدو یادونه شوې. دغه اداره وایي، د یادو عملیاتو پر مهال هم د پرمختللو وسلو او پوځي تجهیزاتو یوه زېرمه پاکستاني ځواکونو موندلې ده.

د‌ پاکستان پوځ د رسنیو څانګې (ISPR) په ورته مهال د اکټوبر په لومړۍ نېټه د کویټې او کیچ په سیمو کې د «ټي‌ټي‌پي او بلوڅ بېلتون پالو» پر ضد هم د عملیاتو خبر ورکړی او په کې یې د درېیو وسله‌والو د وژل کېدو ادعا کړې. همدا راز د بلوچستان په خضدار ولسوالۍ کې د څو تنه‌ وسله‌والو د ژوندي نیول کېدو یادونه هم شوې ده.

دا په داسې حال کې ده، چې پاکستان کې ورځ تر بلې نا امنۍ ډېرېدونکې دي او په دې وروستیو کې پر پوځیانو خونړي ځانمرګي او وسله‌وال بریدونه هم شوي دي. اسلام‌اباد ادعا کوي، چې دغه بریدونه پرې د «ټي‌ټي‌پي او بلوڅ بېلتون پالو» له لوري‌ د افغانستان له خاورې پلانېږي او هلته افغان طالبانو د دوی ضد دغه وسله‌والو ته پناه ځایونو ورکړي؛ خو پر کابل واکمن بیا د پاکستان ادعا نه یوازې دا چې ردوي، بلکې دا یې داخلي امنیتي ناکامي بولي.

د برېتانیا د بهرنیو چارو وزارت د چهارشنبې په ورځ (د تلې ۹مه) په یوه خبرپاڼه ویلي، چې دغه غونډه د سې شنبې او چهارشنبې په ورځو په لندن کې ترسره شوه او په دې ناسته کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه دفتر (یوناما) سرپرست هم د افغانستان پر وضعیت راپور ورکړ.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې د یادو هېوادونو استازو ټینګار وکړ چې:«د افغانستان بریا د سیاسي تنوع او ټولګډونه حکومتوالۍ پورې تړلې ده.»

د دې ۱۳ هېوادونو او اروپايي اتحادیې استازو همداراز له افغانستانه د امنیتي ګواښونو او له پولې هاخوا د مهاجرت له ستونزو ژوره اندېښنه وښوده. هغوی پر سیمه‌ ییزو همکاریو ټینګار وکړ، څو د افغانستان له خاورې د ترهګرۍ پر ضد مبارزه کې ګډ کار وشي.

تر دې وړاندې د سیمې یو شمېر هېوادونو لکه چین، روسیې، ایران او پاکستان هم له افغانستانه د ترهګرو ډلو د فعالیتونو او حضور په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړې وه.

د لوېدیځو هېوادونو استازو او د دوی سیمه‌ییزو متحدینو د طالبانو له خوا پر زده‌کړو، کار، روغتیايي خدماتو او د ملګرو ملتونو دفترونو ته د افغان ښځینه کارکوونکو پر تګ بندیزونه د افغانستان د خلکو د اساسي حقونو ښکاره نقض وباله.

هغوی د طالبانو له خوا د ښځو پر وړاندې د ورځ تر بلې ډېرېدونکو محدودیتونو ته په اشارې د افغان ښځو او نجونو پر وضعیت ژوره اندېښنه وښوده.

د یادو هېوادونو استازو د خپلې خبرپاڼې په یوه برخه کې خبرداری ورکړی، چې د طالبانو له خوا د انټرنېټ پرېکول له نړۍ سره د افغانانو اړیکې، د بشري مرستو رسولو او د هېواد اقتصاد ته جدي زیان رسوي.

د برېتانیا د بهرنیو چارو وزارت د خبرپاڼې له مخې، د غونډې ګډونوالو د ملګرو ملتونو وروستی وړاندیز چې «موزاییک» نومېږي بیاکتنه وکړه او هیله‌ مندي یې وښوده، چې د ملګرو ملتونو سرمنشي او نوی استازی به د دې بهیر پرمختګ ته ځانګړې پاملرنه وکړي.

یاد پلان د ۲۰۲۵م کال د فبرورۍ په میاشت کې د دوحې پروسې غړو ته وړاندې شوی و، چې موخه یې د افغانستان د سیاسي، اقتصادي او بشري کړکېچ د حل لپاره د یوه پراخ چوکاټ رامنځته کول دي. په دې طرحه کې ټینګار شوی، چې د افغانستان د بحران د حل لپاره باید له بېلابېلو لورو، لکه طالبان، مدني ټولنه، سیمه‌ ییز هېوادونه او نړۍوال سازمانونه سره خبرې او تعامل وشي.

دا په داسې حال کې دی، چې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د ځانګړې استازې په توګه د مېرمن اوتونبایوا ماموریت پای ته رسېدلی.

د ملګرو ملتونو سرمنشي لا تر اوسه د افغانستان لپاره خپل نوی استازی نه دی نومولی.

د قطر د بهرنیو چارو وزارت د چهارشنبې په ورځ دغه پرېکړه ستایلې او هغه یې د دواړو هېوادونو د دفاعي اړیکو په پیاوړتیا کې مهم ګام بللی.

دا فرمان په داسې حال کې صادر شوی، چې تېره میاشت اسراییل د دوحې پر ښار هوايي برید وکړ او د حماس د مشرانو په نښه کولو سره یې په واشنګټن کې اندېښنې راوپارولې.

ټرمپ ویلي: «متحده ایالات به د قطر پر خاورې، حاکمیت او مهمو بنسټونو هر وسله‌وال برید د امریکا پر امنیت ګواښ وبولي او د اړتیا په صورت کې به د ډیپلوماټیکو، اقتصادي او پوځي لارو د سولې او ثبات د بیا ټینګېدو لپاره اقدام وکړي».

دغه ژمنه له ۲۰۲۲م کال وروسته د امریکا او قطر ترمنځ د دفاعي همکارۍ تر ټولو ژور ګام ګڼل شوی دی.

یوه لوړپوړي اسراییلي قوماندان د سی شنبې پر ماښام (د تلې اتمه) جروزالم پوست ته وویل: «موږ د منځني ختیځ او ایران پېښې په پوره غور څارو او د بیلابیلو سناریوګانو او انتخابونو لپاره ځانونه چمتو کوو. یوه یې د ایران پر ضد بیا اقدام دی.»

دغه لوړپوړی قوماندان ټینګار وکړ: «تهران له اسراییلي پوځ څخه درنه ضربه لیدلې او اوس د خپلې نیمګړتیا او د اسراییل د وړتیاوو په اړه ښه پوهیږي.»

بل لور ته، څو ایراني پوځي چارواکو په تېرو څو اونیو کې خبرداری ورکړی چې د اسراییل هر ډول نوي برید ته به «قاطع او نه iیریدونکی» ځواب ورکړي.

د سپاه پاسداران ایران پخوانی قوماندان محسن رضایي خبرداری ورکړ چې که تهران د اسراییل د نوي برید هدف وګرځي نو ایراني ځواکونه به له خپلو ټولو امکاناتو استفاده وکړي.