د مادرید ولسي محکمه؛ د افغان ښځو د عدالت نړۍوال غږ

په بلخ کې د طالبانو والي محمد یوسف وفا، چې د طالبانو د مشر هبت الله اخوندزاده د نږدې او باوري کسانو له ډلې دی، په کندهار کې د ۳۴ ولایتونو د والیانو او ولسوالانو په استازیتوب وینا کړې ده.

نوموړي د خپلې وینا پرمهال ویلي، چې له هبت الله اخوندزاده سره یې یو ځل بیا د شریعت له مخې بیعت تازه کړی او د یادې درې ورځنۍ غونډې طالب ګډونوال یې هم له هبت الله اخوندزاده سره د بیعت تازه کولو ته بللي دي.

نوموړي ویلي:«تاسې ټول ملګري له خپل امیر سره یو ځل بیا بیعت تازه کړئ، تر څو یاده لاره تر وروستۍ سلګۍ ورسره وپالو.»

نوموړي په خپله وینا کې د ټرمپ له خوا د بګرام هوايي اډې بېرته نیولو ته په اشاره ویلي:«موږ له خپل امیر سره تر مرګه بعیت کړی، که امریکایان وي، یا د هغوی معاونین او شر او فساد وي، یا هم د هغوی همکاران وي، ټول به له منځه وړو، دا مو عهد د خپل امیر سره دی.»

د طالبانو یاده درې ورځنۍ غونډه د کندهار په قول اردو کې ترسره شوه، چې د ۳۴ ولایتونو د والیانو او ولسوالانو په ګډون د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني، د دې ډلې د پوهنې، امر بالمعروف او د اطلاعاتو او کلتور وزیرانو هم پکې ګډون درلود.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې د یادې غونډې موخه به افغانستان کې د امریکايي استخباراتي کارکوونکو د محدود حضور په اړه مشوره کول دي، خو طالبانو بیا «اصلاحي سیمینار» بللی دی.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا د دوشنبې په ورځ (د تلې ۱۴مه) یو پرېکړه‌لیک تصویب کړ چې له مخې به یې په افغانستان کې د بشري حقونو د سرغړونو څېړنه او ارزونه وشي.

«نی» بنسټ د بشري حقونو له شورا په دې پرېکړه‌لیک کې د یوې بلې مادې د شاملولو غوښتنه کړې، چې د ترهګرو د لابي‌ګرو پلټنه هم وشي.

نی، د بشري حقونو د شورا نوی پرېکړه‌لیک «یو تاریخي پرمختګ» بللی دی.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د چارشنبې په ورځ، د تلې پر ۱۶مه اعلان وکړ، چې امیرخان متقي د روسیې په پلازمېنه مسکو کې له څو رسمي ناستو وروسته، د هند د بهرنیو چارو وزیر په بلنه د رسمي سفر لپاره نوي ډیلي ته روان شوی دی.

امیر خان متقي به له خپل هندي سیال او یو شمېر نورو لوړپوړو هندي چارواکو سره د سیاسي، اقتصادي او تجارتي اړیکو، او دغه راز له طالبانو او د سیمې هېوادونو سره د متقابلو همکاریو د پراختیا په اړه بحثونه وکړي.

د ملګرو ملتونو امنیت شورا د بندیزونو کمېټې د سپټمبر پر ۳۰مه نوموړي ته د یوې اونۍ سفري معافیت ور کړی دی.

له دې وړاندې هم ټاکل شوې وه، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر هند ته سفر وکړي، خو د یادې کمیټې له خوا د سفر معافیت ورته نه و صادر شوی او سفر یې وځنډېد.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت سرچینو د تېرې پنجشنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د دې ډلې د بهرنیو چارو وزیر راتلونکې اونۍ هند ته سفر کوي.

د متقي د سفر په اړه ویل کیږي، چې نوموړی به د طالبانو او نوي ډیلي ترمنځ د اړیکو کچې لوړولو هڅه وکړي.

په نوي ډيلي کې د افغانستان سفارت د ۲۰۲۳ کال له سیاسي او مالي بحران وروسته وتړل شو او له هغه وخته یوازې محدود کونسلي خدمات وړاندې کوي.

طالبانو په وروستیو میاشتو کې د ممبی او حیدراباد کونسلګریو ته خپل استازي معرفي کړل، خو نوی ډیلی له دې ډلې سره په اړیکو کې محتاطانه چلند کوي.

هندي ډيپلوماټانو ددغه هېواد حکومت ته خبرداری ورکړی، چې د طالبانو په رسمیت پېژندلو کې له بیړې کار وانخلي.

دغه سفر داسې مهال کیږي، چې د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ د پاکستاني طالبانو پر سر اړیکې لاهم ترینګلې دي.

د هند د بهرنیو چارو وزارت مرستیال ویکرم میسري د ۲۰۲۵ کال د جنوري پراتمه په دوبۍ کې له متقي سره ولیدل او د همدې کال په می میاشت کې د هند د بهرنیو چارو وزیر جي شنکر هم ورسره مستقیمې خبرې وکړې.

د متقي تازه سفر د هنداو پاکستان او طالبانو او اسلام اباد د اړیکو په رڼا کې مهم ګڼل کیږي، خو طالبانو په خپلو رسمي څرګندونو کې تل د اقتصاد محوره سیاست یادونه کړې او پر دې یې ټنیګار کړی چې افغانستان د نورو هېوادونو د سیالۍ پر ځای، د همکارۍ ډګر وګرځي.

د ایران رسنیو راپور ورکړی، چې د طالبانو مالیې وزارت له مخکینۍ خبرتیا پرته د تېلو معیارونه بدل کړي، چې له امله یې پر پوله د تېلو سلګونه ټانکر بند پاتې دي.

د راپورونو له مخې، د طالبانو مالیې وزارت په ناڅاپي ډول د ډیزلو او نورو تېلو د سلفر اندازه راټیټه کړې ده او هغه تېل چې وړاندې به د لوړې کچې سلفر سره افغانستان ته انتقالېدل، اوس یې مخه نیول کیږي.

ایراني ټانکر چلوونکي وايي، د طالبانو له دې پرېکړې وروسته له تېلو ډک سلګونه ټانکرونه د نیمروز په ګمرک کې بند پاتې دي. د دوی په وینا، دغه بندیز اوس څلورمې میاشتې ته داخل شوی او د تېلو ټانکرونه د تېلو د تخلیه کولو او بېرته ایران ته د ستنېدو اجازه نه لري.

د ټانکر چلوونکو په وینا، طالبانو د یادو تېلو د رد دلیل ټیټ کیفیت او د دوی له معیارونو سره سمون نه لرل، بللی دی.

د ایران د تېلو، ګازو او پټرولیم د صادراتو اتحاديې ویاند سید حمید حسیني د یادې ستونزې پخلی کړی او وايي، چې د طالبانو له لوري د سلفر د معیار کمول د یاد بندیز اصلي لامل دی.

نوموړی زیاتوي:«پخوا به افغانستان د هر لیټر ډیزلو تر ۷ زره پي پي ایم پورې سلفر مانه، خو اوس یې دا اندازه یو دم تر ۲ زره ټېټه کړې ده. دا بدلون د هغو ټولو بارونو د بندېدو لامل دی، چې سلفر یې تر ۷ زره پورې و.»

نوموړي ویلي، چې په یادو ټانکرونو کې یو شمېر د عراقي شرکتونو اړوند دي چې د ایران له لارې افغانستان ته تلل، خو طالبان د داخلېدو اجازه نه ورکوي.

حسیني ویلي، چې افغانستان ته تلونکي تېل بې کیفیته نه دي، خو طالبانو صادروونکو هېوادونو ته له خبر ورکولو پرته خپل معیارونه بدل کړي دي.

حمید حسیني وايي:«د طالبانو د مالیې وزارت په تېرو درې میاشتو کې له نیمروز څخه تر ۴۲۴ ډېر د تېلو ټانکرونه د ناسم کیفیت له امله بېرته ایران ته ګرځولي دي.»

نوموړي ويلي، ښايي د ژمي په موسم کې په افغانستان کې د تېلو د کمښت له امله په همدې اوسني معیار درول شويو ټانکرونو ته افغانستان ته د ننوتلو اجازه ورکړل شي.

حسیني زیاته کړه:«د روسیې له خوا د ډیزلو او پټولو صادرات د اوکراین د بریدونو له امله کم شوي، چې دا کار به د افغانستان د تېلو بازار له بحران سره مخ کړي او ښاييي طالبان اړ کړي چې خپله پریکړه بدله کړي.»

نوموړي ټینګار کړی، چې د ایران د تېلو تصفیه خونې باید خپل تولید ښه کړي.

کارپوهانو ویلي، چې د افغانستان د بازار د ساتنې لپاره دې د بند پاتې ټانکرونو د خوشې کېدو لپاره لنډ مهاله هوکړه او په تصفیه خونو کې د ټیټ سلفر تېلو د تولید عملي شي.

دا په داسې حال کې ده، چې څه موده وړاندې د طالبانو له خوا د بې کیفیته تېلو د مخنیوي پلاوي هرات، فراه او نیمروز ولایتونو ته سفر کړی و او په اسلام کلا کې یې د تېلو ۲۰۰۰ ټانکرونه راګرځولي وو.

د جمعیت علمای اسلام مشر مولانا فضل الرحمن د چارشنبې په ورځ، د تلې پر ۱۶مه، په پېښور کې د یوې خبري غونډې پرمهال د افغانستان انټرنشنل د خبریال د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، چې که اعتماد موجود وي او امنیت ټینګ شي، شکایتونو ته اړتیا نه پېښیږي.

پاکستان په دې وروستیو کې پر طالبانو نیوکې کوي، چې ترهګرو ډلو او ټي ټي پي ته یې په افغانستان کې ځای ور کړی دی.

فضل الرحمن د پوښتنې په ډول وویل، چې « ایا دا موږ ردولای شو، چې دا شل کاله چې افغانستان کې جګړه وه مجاهدین او القاعده د اسټبلشمنټ په نګرانۍ کې افغانستان ته نه لاړل؟ ایا موږ قسم خوړلی، چې افغانستان باید مستقل ونه اوسي؟».

هغه د افغانستان د پخوانیو ولسمشرانو حامد کرزي او اشرف غني د دورو ناامنیو ته په اشارې وویل، چې هغوی کله هم شکایت نه دی کړی، چې د پاکستان له اړخه جنګیالي ورځي.

فضل الرحمن د پاکستان له اړخه د امنیتي اقداماتو پر ټینګېدو ټینګار وکړ.

هغه وویل، چې ناکراره او بې ثباته افغانستان هیڅکله د پاکستان په ګټه نه دی او په یو اړخیز ډول باید عمل ونه شي.

د جمعیت علمای اسلام مشر وویل، چې د ډیورنډ کرښې په دواړو لوریو کې پښتانه پراته دي او په دې لارو پښتون قوم یو له بله نه شي بېلېدای.