د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزیر مولوي عبدالکبیر په پاکستان کې د کډوالو په برخه کې له خپلو اتشو سره د ناستې پر مهال ویلي، چې «بهر کې مېشت او هېواد ته راستنېدونکي افغانان د دین د ساتنې لپاره» کډوال شوي وو.
د یاد وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې د دغه ناستې پر مهال پاکستان کې د طالبانو د کډوالو اتشو مولوي کبیر ته د خپلو دفترونو د چارو سمون او د کارکوونکو د تشکیل اړوند وړاندیزونه هم کړي دي.
د افغانستان رسنیو ملاتړ سازمان د فېسبوک کمپنۍ لهخوا د یو شمېر افغان خبریالانو د اکونټونو تړلکېدل «یو اندېښمنوونکی او پر بیان ازادۍ جدي ګوزار» بللی دی. له څو ورځو راهیسې د یو شمېر هغو افغان خبریالانو اکونټونه تړل شوي، چې له هېواده د باندې مېشت دي.
دغه سازمان د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، فېسبوک کمپنۍ (میټا پلټفورم) په دې وروستیو ورځو کې د یو شمېر هغو افغان خبریالانو چې له هېواده بهر د رسنیو او ټولنیزو شبکو له لارو د افغانانو د حقایقو، ستونزو او انساني وضعیت غږ نړۍ ته رسوي بند کړي دي.
فېسبوک کمپنۍ لا تر اوسه د یادو افغان خبریالانو د فېسبوک اکونټونو د بندښت په تړاو هېڅ رسمي دلیل نه دی وړاندې کړی او خبریالانو ته هم د وضاحت غوښتنې حق نه دی ورکړل شوی.
خبرپاڼه کاږي: «دا اقدام نه یوازې د خبریالانو د حقونو او د هغوی د مسلکي کار خنډ ګرځي، بلکې د بیان ازادۍ، د معلوماتو د لاسرسي او د ډېموکراسۍ ارزښتونو له اصولو سره هم په څرګنده توګه په ټکر کې دی.»
د افغانستان رسنیو ملاتړ سازمان له فېسبوک کمپنۍ څخه غوښتي، چې په لومړي سر کې د یادو افغان خبریالانو تړل شوي اکونټونه ژر تر ژره فعال کړي ګنې د دغې پرېکړې شفاف دلیلونه وړاندې کړي او یا هم هغه پالیسۍ دې بیا وارزوي چې د بیان ازادۍ د محدودېدو لامل شوې دي.
د یاد سازمان په وینا، افغان خبریالان د معلوماتو د ازاد بهیر، د خلکو د غږ رسونې او د ځوابویلو د کلتور د ټینګښت لپاره کار کوي او «د هغوی خاموشهکول، د ټول ملت خاموشهکول دي.»
په بهر کې مېشت یو شمېر فعال افغان خبریالان وايي، پرته له دې چې د فېسبوک پالیسۍ خلاف کوم کار یې کړی وي، فېسبوکونه یې بند کړای شوي دي.
یوې هندۍ خبریالې سمیتا شرما چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په یوه مطبوعاتي کنفرانس کې یې ګډون کړی و، وايي چې د افغان نجونو د زده کړو د حق په اړه د متقي ځوابونه ریښتیا نه وو. د نوموړې په وینا، امیرخان متقي د افغان ښځو د جنسیتي مساواتو په اړه دروغ ویلي.
سمیتا شرما چې یوه خپلواکه هندۍ خبریاله ده او د بهرني سیاست په برخه کې تمرکز لري، پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي چې بالاخره د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر اړ شو، چې د ښځینه خبریالانو له جدي پوښتنو سره مخ شي.
هغې همداراز زیاته کړه، چې د متقي خبرې د افغان ښځو له واقعي وضعیت سره هېڅ ورته والی نه لري.
له دې سره، د هندو ورځپاڼې مدیره سوهاسیني حیدر بیا ویلي چې هغې هېڅکله نه دي ليدلي چې د طالبانو له یوه چارواکي څخه په مطبوعاتي کنفرانس کې د ښځو د وضعیت په اړه دومره ډېرې پوښتني وشي.
هغې وویل، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په دې غونډه کې د افغان ښځو په اړه له پوښتنو سره مخ شو، خو روښانه ځواب یې ورنه کړ.
نوموړې زیاته کړه، د متقي دا ادعا چې یو پر څلورمه برخه ښځې زدهکړې ته لاسرسی لري او د ځینو ټولنیزو ازادیو خوندیتوب شته، له حقیقته ډېره لرې ده.
د هندو ورځپاڼې مدیرې وویل، چې هغه د خپلو دندو د یوې برخې په توګه د افغان ښځو پروړاندې د طالبانو پالیسي څاري. هغې ټینګار وکړ، هغه څه چې امیر خان متقي ادعا کوي په افغانستان کې نشته.
مېرمن سوهاسیني حیدر یادونه وکړه، طالبان باید پوه شي کله چې دوی د هند په خاوره کې وي، دوی باید د دغه هېواد قوانین ومني او د جنسیتي برابرۍ ته درناوی وکړي.
یوه بله خپلواکه هندي خبریاله نانیما باسو وویل، چې د هند حکومت طالبان په رسمیت نه دي پېژندلي؛ خو له دې ډلې سره ډیپلوماټیکې اړیکې د نوي ډیلي لپاره ځانګړي پيغامونه او پایلې لري. هغې ټینګار وکړ، چې هند ته د طالبانو د چارواکو بلنه افغان ښځو او نړۍ ته پیغام لېږي.
دې خبریالې ویلي، د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر ځوابونه د ښځو د زده کړې په اړه «شوک ورکوونکي» وو.
هغې زیاته کړه: «طالبانو داسې ادعاوې وکړې لکه موږ چې د افغانستان له حاله ناخبره یو.»
د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي دا مهال په یوه رسمي شپږ ورځني سفر هند ته تللی دی. د طالبانو چارواکو د جمعې په ورځ افغان سفارت کې ښځینه خبریالانو ته اجازه ور نه کړه چې د امیرخان متقي د خبري ناستې ګډونوالې شي.
د طالبانو دا کار د هند د سیاستوالو، مدني ټولنو او رسنیو سخت غبرګونونه راوپارول. د هند د بهرنیو چارو وزارت د کورنیو نیوکو له زیاتوالي وروسته له طالب پلاوي وغوښتل، چې یوه بله ناسته د ښځینه او نارینه خبریالانو د مساوي حضور سره جوړه کړي.
د طالبانو پلاوي بیا د یکشنبې په ورځ د افغان سفارت په ودانۍ کې دویمه خبري ناسته د ښځو په حضور کې ترسره کړه. امیرخان متقي په دې دویمه ناسته کې د افغان ښځو د زدهکړې او ازادۍ د حق په اړه د ګڼو پوښتنو سره مخ شو.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د اسراییل او حماس تر منځ د جګړې پای ته رسېدو ته په اشارې سره ویلي، دا اتمه جګړه ده چې حل کړې یې ده. ټرمپ له دغې موضوع سره جوخت وویل: «اورېدلي مې دي چې د پاکستان او افغانستان تر منځ هم جګړه روانه ده، خو اوس بوخت یم.»
ډونالډ ټرمپ منځني ختیځ ته د خپل سفر پر مهال په «اېر فورس ون» الوتکه کې له خبریالانو سره په خبرو کې ویلي: «اورېدلي مې دي چې د پاکستان او افغانستان تر منځ هم جګړه روانه ده. باید صبر وکړم، څو بېرته راستون شم.» هغه همداراز یې زیاته کړه، اوس د یوې بلې جګړې پر حلولو بوخت دی وروسته به دغې موضوع ته سر ورښکاره کړي.
ټرمپ وایي: «زه د جګړو په حلولو کې ښه یم. د سولې په ټينګښت کې ښه یم او زه ویاړم چې دغه کار کوم.»
هغه همداراز په ډاګه کړه، د څو کلنو جګړو په پای ته رسولو او د سولې په ټينګښت سره یې میلیونونه کسان ژغورلي او دغه کار یې هم د نوبل د سولې جایزې د ترلاسه کولو لپاره نه دی کړی، بلکې د انسانانو د ژغورنې لپاره یې کړی دی.
د پاکستان او افغان طالبانو تر منځ د جګړې اور وروسته له هغې بل شو، چې د پاکستان هوايي ځواکونو د تېرې پنجشنبې د تلې ۱۷مه د افغانستان پر پلازمېنه کابل او پکتیکا بمبار وکړ. پاکستان پرته له دې چې په رسمي توګه د یاد برید مسوولیت ومني، ویې ویل چې د پاکستان د خلکو د امنیت لپاره هر هغه کار چې لازم وي کوي یې.
په هغه وخت کې د طالبانو دفاع وزارت یاد برید بې ساری، له تشدد څخه ډک او کرغېړن او له خپل حریم څخه یې دفاع خپل حق وباله او خبرداری یې ورکړ، که له دې وروسته وضعیت هر څومره ترینګلی کېږي مسوولیت به يې د پاکستان پوځ پر غاړه وي.
طالبانو بیا په دویمه شپه یې (د شنبې په ماخوستن د تلې ۱۹مه) په شاوخوا ۲۵۰۰ کیلومتره کرښه کې د «غچ اخیستنې» په نوم ځمکني عملیات پیل کړل او د شپې تر نیمايي شاوخوا ۱۲ بجو یې دوام وکړ او بیا طالبان رسماً د جګړې د پای اعلان وکړ.
اسلام اباد بیا پر پاکستان د افغان طالبانو بریدونه بې دلیله وبلل، خو افغان طالبانو خبرداری ورکړی، که پاکستان بیاځلې د افغانستان حریم نقض کړي، نو په کلکه به ځواب ورکړل شي.
له دغې جګړې وروسته په افغانستان او پاکستان کې تبلغاتو زور واخیست او لا تر اوسه هم په کره توګه روښانه نه ده، چې په دغې جګړه کې په دواړو خواوو کې څومره کسان وژل شوي او همداراز ولسي وګړو ته د اوښتې زیان کچه څومره ده.
د طالبانو د لوړو زده کړو وزیر ندا محمد ندیم د مصر سفارت له مستشار سره په لیدنه کې د دغه هېواد هغه پالیسي وستایله، چې د افغانستان په چارو کې مداخله نه کوي. په لیدنه کې د مصر استازي افغان محصلانو ته د غوره روزنې او نورو همکاریو ډاډ ورکړی دی.
د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت د یکشنبې په ورځ (د تلې ۲۰مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې ندا محمد ندیم د مصر سفارت په فرهنګي او تعليمي چارو کې له مستشار محمد عبدالحلیم سره په لیدنه کې د دواړو هېوادونو پر نږدې مذهبي او تاريخي اړیکو خبرې کړي.
په خبرپاڼه کې لیکل شوي: «د افغانستان په اړه د مصر پاليسي د ستايلو وړ ده، چې د افغانستان ارزښتونو، عنعناتو او قوانينو ته درناوی لري او داخلي چارو کې يې لاسوهنه نه کوي.»
طالبانو د مصر د مستشار له قوله لیکلي: «مصر په دغه هېواد کې مېشتو محصلانو ته لازمې اسانتياوې برابرې کړې دي.»
د طالبانو د افغانستان بانک د نظارت او مالي خدمتونو عمومي امر لطفالله خیرخواه ویلي، له ټيټيپي د ملاتړ بحث مغالطه ده او د پوښتنې په توګه مطرح کوي، چې پاکستانی پوځ د ټيټيپي د جګړې د علتونو په اړه ولې بحث نه کوي؟
لطفالله خیرخواه د یکشنبې په ورځ (د تلې ۲۰مه) په خپله اېکس پاڼه لیکلي، «د ملاتړ بحث مغالطه ده. امريکايانو هم زموږ جهاد پرديو ته منسوباوه خو د جګړې علتونه يې پټول.»
نوموړی د کوم شخص یا هېواد له نوم اخیستلو او خطاب کولو پرته د پوښتنې په توګه مطرح کوي، چې ولې جګړه حل لار وګڼل شي؟ [ټيټيپي] ولې په کې ځان «شهيد» ګڼي؟
د نوموړي په باور: «د ستونزو ريښه په ديني، سياسي او ټولنيزو علتونو کې ده. که اصل بحث نه کوئ نو هلم جرا»
هلم جرا عربي کلمه ده او نږدې معنای یې «دلته راشه» ده.
د یادونې وړ ده، چې پاکستان پر طالبانو تور پورې کوي، چې له ټيټيپي ملاتړ کوي، خو طالبانو بیا دغه تور په کلکه رد کړی او د دغه هېواد امنیتي ستونزې یې داخلي چاره ګڼلې ده.