د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي په خپلو تازه او توندو څرګندونو کې ویلي، چې په افغانستان کې هېڅوک د شرابو د څښلو، انتقال یا زنا کولو حق نه لري او نه هم څوک غلا کولای شی.
متقي ویلي: «نر نشته چې په ټول افغانستان کې دې یو څاڅکی شراب ښکاره کړي یا دې وڅښي. نر نشته چې د زنا خبره دې وکړي یا دې ښکاره کړي. یا دې سړکونو ته راووځي غلا دې وکړي. هېڅ زور واکی نشته چې پر نورو بدمعاشي وکړي او ځان زورور او نور کمزوري وبولي.»
د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر دا څرګندونې په داسې حال کې کوي چې د طالبانو حکومت د بشري حقونو د نقض، د ښځو د حقونو د محدودولو او د بیان د ازادۍ د ځپلو له امله د نړیوالو له پراخو نیوکو سره مخ دی.
په وروستیو کې د طالبانو د یو شمېر ټیټپوړو چارواکو د جنسي اړیکو ویډیوګانې هم خپرې شوې دي، خو دې ډلې تراوسه خپل یو غړی هم د عامو خلکو په څېر په سزا نه دی رسولی.
د افغانستان پخواني ولسمشر محمد اشرف غني د پاکستان وروستیو بریدونو ته په غبرګون کې ویلي، چې ډیورنډ کرښه له پاکستان نه ډېره مشره او د برتانوي استعمار میراث دی، خو وايي، افغانستان او پاکستان باید دې مسالې ته د یوویشتمې پېړۍ منطقي لاره ومومي.
ولسمشر اشرف غني په خپله اعلامیه کې، چې د هغه د ټولنیزو شبکو پر اکاونټونو خپره شوې، وايي، « ژوندي ملتونه بې ځنډه او پرله پسې په خپلو ملي ګټو او ملي اهدافو غور کوي، ځکه پوهېږي چې نه تلپاتې دوست لري او نه تلپاتې دښمن.»
هغه د نړیوالو تجربو یادونې سره زیاته کړې چې «یوازې د خپلو ملي احساساتو سپېڅلتیا منل او د نورو احساساتو ته سپک کتل، غمجنې پایلې لري او د ملي اهدافو په ټاکلو کې دا یو مهم اصل دی.»
د ملي اهدافو په اړه اشرف غني ویلي چې«ملي اهدافو ته رسېدل رښتینولي او د هغوی د ترلاسه کولو تدبیر ته اړتیا لري.»
غني ویلي چې افغانستان به په شاوخوا ۲۲ کلونو کې د معاصر دولت د جوړېدو درې سوه کلنه کلیزه ونمانځي او پاکستان به د خپل جوړېدو سل کلنه کلیزه ونمانځي، خو نوموړی پوښتي، «په کال ۲۰۴۷ کې د افغانستان او پاکستان اړیکې به څنګه وي؟ ایا د تېرې نیمې پېړۍ رنځونه به دوام ومومي، که د ۲۱ مې پېړۍ اړتیاوو او امکاناتو په پام کې نیولو سره به ګډه همکاري وشي؟»
د ډيورنډ کرښې په اړه مخکیني ولسمشر ویلي چې دا کرښه «له پاکستان نه ډېره مشره، پخوانۍ او د برتانوي استعمار میراث» ده.
هغه ویلي، چې ددې استعماري میراث د بېلابېلو اړخونو په اړه پراخ برتانوي اسناد یې مطالعه کړي او په راتلونکو پودکاستونو کې به یې له ولس سره شریکوي.
مخکیني لسمشر د کرښې دواړو غاړو خلکو ته درې ټکي روښانه کړي او وايي، «د خیبرپښتونخوا او بلوچستان له ولسونو سره د افغانانو اړیکې ژورې دي او احساسات، غم، ښادي، ثبات، وده او سوله یې نه بېلېدونکي او سره پېیلي دي.»
غني ویلي، چې «له ۵۰ کلو راهیسې پخپله پاکستاني چارواکو ډيورنډ کرښه نقض کړې او هغې ته یې د خپل میراثي دریځ خلاف د رسمي سرحد په سترګه نه دي کتلي او پرله پسې یې د افغانستان په کورنیو چارو کې لاس وهلی دی.»
نوموړي زیاته کړې: «لکه څنګه چې لمر په دوو ګوتو نه پټیږي، همداسې زموږ د ځینو کړیو اړیکې له دوی سره هم د پټېدو نه دي.»
نوموړی یادونه کوي چې «ډيورنډ کرښه د نولسمې پېړۍ په استعماري لید کې وکښل شوه، خو اوس ورته افغانستان او پاکستان دواړه باید د یوویشتمې پېړۍ منطقي لاره ومومي.»
هغه ټینګار کړی چې د کرښې د هر ډول بدلون لپاره باید د بلوچستان او خیبرپښتونخوا د ولسونو د ازادې جرګې پرېکړه هم تر نظر لاندې ونیول شي.
اشرف غني خبرداری ورکړی چې «د وژنو او ورانۍ ګواښ د ځواک نښه نه ده، بلکې د تدبیر د نشتوالي نښه ده.»
هغه یادونه کړې چې افغانستان او پاکستان دواړه له جدي ستونزو سره مخ دي او هېڅ یو پر بل زور نه شي کارولای او د هر ډول تاوتریخوالي لومړۍ قرباني به د ډيورنډ کرښې دواړو غاړو ولسونه وي.
نوموړي ټینګار کړی چې د استعمار میراث او لنډمهاله دریځونه د ټولو لپاره روښانه پايلې لري او بریالیتوب دا دی چې له دې ترخو تجربو عبرت واخیستل شي او د دوو مقتدرو دولتونو ترمنځ د تلپاتې سولې بنسټ کېښودل شي.
نوموړي د ملي پرېکړو په اړه لیکلي چې «موږ د یو ستر ملت په توګه هېڅکله لویې ملي پرېکړې په تړلو سترګو او کڼو غوږونو نه دي کړې»،
د نوموړي په وینا، په مهمو ملي مسایلو کې «تل د عقل جمعي او د خلکو د ارادې درناوی شوی دی»، چې د جرګو له لارې د ولس ګډون تضمین شوی دی.
غني همدارنګه د هېواد اقتصادي او ټولنیزو ستونزو ته اشاره کړې، ویلې یې دي، چې خلک کار غواړي او ځوانان د ښې راتلونکې لارې لټوي، خو تکراروي چې «زموږ لوږه ازلي نه ده او ابدي به هم نه وي.»
هغه وايي افغانستان «دومره پټ او ښکاره امکانات لري چې که د یوه مشروع نظام په چوکاټ کې په تدبیر وکارول شي، په یوه هوسا، باثباته او پرمختللي هیواد بدلېدای شي.»
هغه ټینګار کړی چې په ملي دولتي مسایلو کې «قدرت وسیله ده، هدف نه دی» او د ځواک هدف باید د ستونزو د زیاتولو پر ځای د هغو حل، ولس ته خدمت او د عادل نظام رامنځته کول وي.
د طالبانو د عامه فوایدو وزارت اعلان کړی چې د سالنګ لویه لاره به د تلې له ۲۷مې نه د لړم تر۶مې نېټې پورې د لسو ورځو لپاره د ټولو وسایطو پر مخ په بشپړ ډول بنده وي. د دغه وزارت ویاند ویلي، د سالنګ لویې لارې دننه تونل او د ۱۵مې او ۱۶مې ګالري په برخه کې د کانکریټي پوړ پر سر قیر اچوي.
دغه وزارت له خلکو غوښتي چې په دې لسو ورځو کې د اړتیا له مخې د دوشي-بامیان له بدیلې لارې تګ راتګ کولی شي.
د یاد وزارت ویاند محمد اشرف حقشناس له خلکو غوښتنه کړې چې د شنبې په ورځ، د روان کال د تلې په ۲۶مه نېټه، له ماښام ۶ بجو وروسته، پر دې لارې له تګ راتګ څخه ډډه وکړي.
د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني وايی داسې ورځ یې په ژوندانه کې راغله، چې هېڅ عقل تصور او باور نه کاوه، چې طالبان به بریالي شي. حقاني ټینکار کوي، چې د شخصي ګټو پر ځای باید ملي ګټو ته لومړیتوب ورکړل شي او دین او د ابادۍ کارونو دواړو ته پاملرنه وشي.
د طالبانو کورنيو چارو وزارت ویاند عبدالمتین قانع نن سه شنبه، د تلي ۲۲مه په اېکس کې د پکتیکا ډیلې ولسوالۍ ته ددې ډلې د کورنیو چارو وزیر سراج الدین د سفر خبر ورکړی.
سراج الدین خقاني خلکو ته په وینا کې له بې اتفاقي پر ځان ژغورنې او د حکومت او ولس پر يووالي ټينګار کړی دی.
هغه ویلي، چې افغانانو ته دين او وطن دواړه مهم دي او زياته کړې یې ده، چې د پياوړې اسلامي عقيدې په لرلو سره بايد په ګډه د هېواد د پرمختګ لپاره کار وشي.
حقاني وویل، چې دین او ابادي دواړه باید موازي سره پرمخ لاړ شي.
هغه زیاته کړه، چې « دین به ساتو، شریعت به ساتو، د وطن ابادي به هم ورسره غواړو، چې هم دین وي او هم ابادي وي، دواړه وي ورسره».
سراج الدین حقاني طالبانو ته سپارښتنه وکړه، چې ولس باید په نرمۍ سره د خپلو اسلامي ارزښتونو درناوي ته سوق شي.
هغه وویل:« د جهاد بدله به اخرت کې غواړو او موږ باید د حاکمانو په توګه خلکو ته امتیاز ورکړو، ترڅو وطن مو سوکاله او ابادشي.»
سراج همدراز ټینګار وکړ، چې له ولس سره ښه چلند وشي او طالبانو باید له غرور څخه ځان وساتي.
د یادونې وړ ده، چې ددې سفر دقیقه نېټه معلومه نه ده.
د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقانی په داسې مهال پکتیکا ته سفر کوي، چې څو ورځې وړاندې پاکستاني ځواکونو پر یاد ولایت هوايي برید وکړ.
د حقانی په دې وینا کې هغه د طالبانو او پاکستان وروستیو نښتو ته هېڅ اشاره نه ده کړې او نه یې هم تراوسه کوم رسمي غبرګون ښودلی دی.
په ننګرهار کې طالب چارواکو ویلي چې ډېر ژر به هغو راستنو شويو کورنيو ته د سرپناه لپاره ځمکې وويشي، چې د دغه ولايت تذکرې لري او تازه له کډوالۍ راستانه شوي دي. دا اقدام د طالبانو رياستالوزرا عالي مقام د حکم له مخې ترسره کېږي.
د ننګرهار ولایت مقام د رسنیو دفتر د خبرپاڼې له مخې، د دغه ولایت والي ملا محمد نعیم اخوند په لارښوونه ځانګړې کمېټه جوړه شوې چې د راستنو شویو افغان کډوالو لپاره د ځمکو ویش تنظیم کړي.
د خبرپاڼې له مخې، د ولايت د حقوقي او امنيتي چارو کارپوه حافظ عبدالصمد سعيد ويلي، چې ځمکې به يوازې هغو کورنيو ته ووېشل شي، چې د ننګرهار تذکرې لري او له کډوالۍ وروسته خپل اصلي ټاټوبي ته راستانه شوي دي.
سعيد زياته کړه، د کړنلارې له مخې به د هرې کورنۍ د غړو شمېر ته په پام سره، مناسبه اندازه ځمکه ورکړل شي.
په خبرپاڼه کې زياته شوې، چې د راستنو شويو کورنيو لپاره په ننګرهار کې يوه ځانګړې سيمه ټاکل شوې، چې د ښارګوټي د جوړېدو پنځوس سلنه کارونه پکې تر اوسه بشپړ شوي دي.
طالبانو نه دي ویلي چې د کډوالو لپاره د ننګرهار په کومه سیمه کې د ښارګوټي چارې روانې دي.
په خبرپاڼه کې همدا رازراغلي، چې د نورو ولايتونو راستنو شويو کورنيو ته هم په خپلو ولايتونو کې نومرې او ځمکې ورکول کېږي.
د پاکستان ایکسپرېس ټربیون ورځپاڼې د پاکستاني سرچینو له قوله ویلي، چې تر څو طالبان د پاکستان امنیتي اندېښنو ته ځواب ونه وايي، اسلام اباد د طالبانو د رژیم ملاتړ نه کوي. دغه سرچینې، دا یوه محاسبه شوې پرېکړه ګڼي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د دوشنبې په ورځ په یوه رسمي اعلامیه کې وویل، چې پاکستان د یو سولهییز، باثباته، دوست، ټولشموله، او بډایه افغانستان هیله لري.
یاد وزارت وویل، « پاکستان تمه لري چې د طالبانو رژیم په مسوولانه توګه عمل وکړي، خپلې ژمنې پوره کړي، او د ترهګرۍ د له منځه وړلو په ګډ هدف کې مثبت رول ولوبوي».
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت په خپله اعلامیه کې د لومړي ځل لپاره د طالبانو ادارې د افغان لنډمهالي حکومت پرځای د افغان طالبانو رژیم اصطلاح وکاروله او ویې ویل، چې هیله لري یوه ورځ افغانان ازاد او د یوه ریښتیني استازي حکومت تر واک لاندې راشي.
د پاکستان رسمي سرچینو ایکسپریس ټریبیون ته ویلي چې دا بدلون د پاکستان د ښې محاسبه شوې تګلارې برخه ده، چې د اوسني وضعیت انعکاس دی.
طالبانو ددې اعلامیې په غبرګون کې په پاکستان کې د تحریک لبیک پر اعتراضي ناستې د پاکستاني ځواکونو عملیات زور زیاتی وباله او له اسلام اباد نه یې وغوښتل چې له خپلو خلکو سره د خبرو او مفاهمې لاره غوره کړي
د پاکستان او طالبانو اړیکې له څو کلونو راهیسې لوړې او ژوې لري او ددې اړیکو د ترینګلتیا یو ستر لامل د طالبانو تر کنټرول لاندې سیمو کې د ټي ټي پي فعالیتونه دي، چې طالبان یې ردوي.
د شنبې په شپه د پاکستان د هوايي بریدونو په غبرګون کې دطالبانو د ځواکونو ځوابي بریدونو اسلام اباد دې ته هڅولی، چې د یادې ډلې په اړه په خپله پالیسي کې تغییر راولي، خو تر اوسه دا لا روښانه نه ده، چې دغه پالیسي تاکتیکي عمل دی او که اسلام اباد نور له طالبانو نهیلی شوی دی.
پاکستان له اوږدو کلونو راهیسې د طالبانو په ملاتړ تورن دی او ګڼ افغان سیاستوال لا هم د پالیسۍ دغه تغییر ته د شک په سترګه ګوري.
خو ظاهرا د پاکستان او طالبانو اړیکې تر ټولو په ځوړ حالت کې دي او ښيي چې ددې اړیکو بیا رغېدل ښايي په لنډ وخت کې شوني نه وي.