عمران خان: د ترهګرۍ ستونزه له افغانستان سره د خبرو له لارې پرته نه‌شي حل کېدای

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د سې‌شنبې په ورځ (د تلې ۲۲مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره وویل، پاکستان دغه غړیتوب د ۱۷۸رایو سره خپل کړی او په ۲۰۰۶ کال کې د یادې شورا له جوړېدو وروسته دا شپږم ځل دی چې غړیتوب ته یې منل کېږي.

په خبرپاڼه کې راغلي، پاکستان به په خپل دې دور ماموریت کې په جمو کشمیر کې د هند له لوري د بشري حقونو د سرغړونو او همداراز په فلسطین کې د نقض شویو بشري حقونو په تړاو خپل غږ پورته کړي.

د بشري حقونو شورا په جینوا کې د ملګرو ملتونو په اډانه کې له ۴۷ هېوادونو جوړه یوه شورا ده، چې په نړۍواله کچه د بشري حقونو د دودېدو او ساتنې مسوولیت لري.

پاکستان په داسې حال کې دغې شورا ته منل کېږي، چې په دغه هېواد کې د بیان ازادي او په ځانګړې توګه په سیاسي مسایلو کې محدوده ده او همداراز یو زیات شمېر سیاسي بندیان لري او په خېبرپښتونخوا او بلوچستان کې په ډېر تشدد سره بشري حقونه نقضېږي.

له دې سربېره، دغه هېواد له کډوالو او په ځانګړې توګه له افغان کډوالو سره د ټولو نړۍوالو منل شویو اصولو، کنوانسیونونو او قوانینو پر خلاف ناسم چلند کوي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت تېره ورځ په یوه رسمي اعلامیه کې ویلي و، چې اسلام‌اباد د افغانستان د خلکو د «ازادۍ» او د «یوه واقعي ولسواک حکومت» د جوړېدو غوښتنه کوي. دغه وزارت د «طالبانو رژیم» اصطلاح په کارولو سره له طالبانو غوښتي، چې د «بې‌اساسه تبلیغاتو پر ځای دې د یوه ټولګډونه او د خلکو د استازي حکومت پر جوړېدو تمرکز وکړي.»

اندېشه چې د سې شنبې په ورځ د افغانستان انټرنشنل په یوه ټلویزوني خپرونه کې خبرې کولې، ټینګار وکړ چې دا د پاکستان له لوري یو مهم سیاسي تحول او د دواړو هېوادونو په اړیکو کې د نوي فصل پیل ګڼل کېږي.

هغه زیاته کړه، چې د پاکستان دننه د وسله‌والو بریدونو زیاتوالی ښيي چې هم افغانستان او هم پاکستان د طالبانو د بېرته واک ته رسېدو درنه بیه پرې کړې ده.

نصیر احمد اندېشه وویل: «د نیابتي ډلو کارول د هېڅ هېواد په ګټه نه دي. پاکستان خپله د بې‌ثباتۍ او بې‌دولتۍ له امله سخت زیان لیدلی.»

هغه چې په اسلام‌اباد کې یې د افغان سیاسي فعالانو او د ښځو د حقونو له یو شمېر استازو سره هم لیدلي، زیاته کړه چې تندلارې او افراطي ډلې نه‌یوازې د افغانستان، بلکې د پاکستان لپاره هم یو ستر ګواښ دي.

اندېشه څرګنده کړه، چې د پاکستان استخباراتي او سیاسي کړۍ تمه لرله چې طالبان به د اسلام‌اباد د سیمه‌ییزو دریځونو، په ځانګړي ډول د کشمیر په قضیه کې ملاتړ وکړي، خو دا تمې تر اوسه هېڅ پوره شوې نه دي.

د ده په وینا، د پاکستان دا تازه دریځ ښيي چې دغه هېواد اوس د طالبانو پر ملاتړ له سره غور کوي او غواړي د افغانستان په اړه خپله تګلاره بدله کړي.

افغان طالبانو پر کابل او پکتیکا د پاکستان له هوايي یرغل وروسته د تېرې شنبې په ماخوستن (د تلې ۱۹مه) په شاوخوا ۲۵۰۰ کیلومتره ډيورند کرښه کې د «غچ اخیستنې» په نوم ځمکني عملیات پیل کړل او د شپې تر نیمايي شاوخوا ۱۲ بجو یې دوام وکړ او بیا طالبان رسماً د جګړې د پای اعلان وکړ.

د طالبانو ویاند له دغې جګړې وروسته وویل، سره له دې چې د دوی له لوري جګړه پای ته رسېدلې اعلان شوې، خو د پاکستان پوځ لا هم پر افغان طالبانو ډزې کوي.

له یادې رسمي نښتې وروسته نن ماښام بیاځلي د لویې پکتیا اړوند د ډيورند کرښې په اوږدو کې د دواړو لورو تر منځ د جګړې راپورونه ورکړل شوي او جیونیوز ته د پاکستان امنیتي سرچینو ادعا کړې، چې دا ځل د جګړې پیلوونکي افغان طالبان دي او دوی هم په ځوابیه برید کې د طالبانو یو ټانک او یوه پوسته له منځه وړې ده.

په همدې تړاو د جیونیوز له لوري په یوې خپره شوې ویډیو کې پر یوې غونډې د توغندي لګېدل ښکاري او جیونیوز ادعا کوي، چې دغه سیمه کې د طالبانو یو ټانک او یوه پوسته په نښه شوي دي.

افغان طالبانو او پاکستان لا تر اوسه په رسمي توګه د دغې جګړې په تړاو څه نه دي ویلي.

دغه لاریون چې ویل کېږي لا هم روان دی، پولیسو لویې لارې او په ځانګړې توګه د لاهور- اسلام اباد- راولپنډۍ لارې په بشپړه توګه د کانتینرونو په اېښودلو سره بندې کړې دي.

د تحریک لبیک ګوند چې یو سخت دریځ اسلامي- سیاسي ګوند ګڼل کېږي، په ۲۰۱۵ کال کې د «خادم حسین رضوي» له‌خوا جوړ شوی، لاریونونو یې ډېر ژر په تاوتریخوالي اوړي او پکې مرګ ژوبله هم رامنځته کېږي. اوس د دغه ګوند مشر د خادم حسین رضوي زوی سعید حسین رضوي دی.

دغه ګوند چې په لاریونونو کې د دولتي ادارو په فلج کولو کې مشهور دی، د اسلام اباد او راولپنډۍ پولیسو وار له مخه د لاهور- اسلام اباد- راولپندۍ لارې د لویو کانتینرونو په اېښودلو سره بندې کړې او ورسره یې د موبایل انټرنېټ هم بند کړ.

دغه لاریون په لومړۍ ورځ یعنې د تېرې پنجشنبې په ورځ (د تلې ۱۷مه) په لاهور کې په تاوتریخوالي واوښت او د لسګونه کسانو له ټپي کېدو سربېره شاوخوا ۱۵۰ نور لاریونوال د پولیسو له لوري ونیول شول. حکومت بیا د ۱۴۴ مادې له‌مخې په ټول پاکستان کې پر هر ډول غونډو بندیز ولګاوه او ورسره یې د موبایل انټرنېټ بند او مهمې سیمې یې کلابندې کړې.

دغه ګوند یوازې مذهبي ګوند نه دی، بلکې اوس په ځینو ایالتونو کې یې په ټاکنو کې څوکۍ هم ګټلي او ورسره سیاسي ځواک هم لري او د پاکستان حکومت لپاره یې بندول اسانه نه برېښي. 

د پاکستان د رسنیو د راپور له‌مخې، لاریون لا هم روان او د لاهور- اسلام اباد لویه لاره بنده ده او تېره ورځ لاریونوال له پولیسو سره نښتي او پولیسو هم پرې ډزې کړي او د راپورونو له‌مخې په دې اخ و ډب کې د یوه پولیس په ګډون ۵ لاریونوال وژل شوي او لسګونه نور ټپيان دي.

افغان طالبانو پر یادو لاریونوالو د ځايي پولیسو پر ډزو غبرګون وښود او د تحریک لبیک پاکستان ګوند پر اعتراضي ناستې برید خواشینوونکی وباله او په برید کې یې د پاکستان پوځ ښکېل وګاڼه. طالبانو د پاکستان پر حکومت غږ وکړ، چې د ستونزو اواري لپاره له خپلو خلکو سره خبرو او مفاهمې ته کېني.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د طالبانو د ویاند دغو څرګندونو ته په غبرګون ویلي، دوی باید د افغانستان اړوند موضوعاتو ته لومړیتوب ورکړي. دغه وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د طالبانو ویاند باید پر هغو مسایلو له تبصره کولو ډډه وکړي، چې د دوی له صلاحیته بهر دی.

د دغه ګوند یوه غړي علامه محمد عرفان ویلي: «موږ هېڅ ځانګړې غوښتنه نه لرو، دا مارچ یوازې د غزې د خلکو د ملاتړ لپاره ترسره کېږي. موږ نه پوهېږو کله به اسلام‌اباد ته ورسېږو، خو حکومت پر موږ ظلم کوي. موږ له حکومت سره هېڅ ډول خبرې نه کوو.»

له دې سربېره نن په اسلام‌اباد او راولپنډۍ کې کیبلي انټرنېټ هم ټکنی شوی او ځینو مخابراتي او انټرنېټي کمپنیو په ظاهره یې لامل تخنیکي ستونزې یادې کړې دي.

سرچینې زیاتوي، له دې وروسته چې سیمه له ملکي وګړو خالي شوه، د طالبانو امنیتي ځواکونه په سیمه کې ځای پر ځای شوي دي.

د سرچینې د معلوماتو له مخې، تر اوسه په سیمه کې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ مستقیمه نښته نه ده شوې، خو دواړه لوري په بشپړ پوځي چمتووالي کې دي.

له بلې خوا، د خوست ولایت ځايي سرچینو هم ویلي چې د ځاځي میدان په سیمه کې له ماښامه پیل شوې نښته اوس پای ته رسېدلې ده.

تر اوسه د دواړو لورو چارواکو په رسمي ډول د دغو راپورونو په اړه څه نه دي ویلي.