د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ پر ډیورنډ کرښه وضعیت یو ځل بیا ترینګلی شوی

محمد اسماعیل غزنوي د سې‌شبنې په ورځ (د تلې ۲۲مه) د خوست ولایت اړوند ډیورند کرښې ته څېرمه په ګربز، سپېرې، تڼیو، مرکزي، علیشېرو او ځاځي میدان ولسوالیو کې د ۱۲۰ میلیونه افغانیو په ارزښت د ۳۸ پراختيايي پروژو د پرانېستې پر مهال زیاته کړه، د طالبانو مشر هڅې کوي چې د مرکزي او لرې پرتو سیمو خلکو ته يو ډول خدمات وړاندې کړي او د همدې موخې لپاره ډیورند کرښې ته څېرمه د ۷ ولایتونو لپاره په بېلابېلو برخو کې ۳۴۳ پروژې منظورې شوې دي.

د سرحدونو، قومونو او قبایلو چارو وزارت د خبرپاڼې له‌مخې، د خوست د والي مرستیال محبوب شاه قانت په دې مراسمو کې وویل، له لسیزو راهیسې د ډیورند کرښې ته څېرمه پراته ولسونه له دولتي خدماتو بې ‌برخې پاتې وو، خو اوس دغه سیمې د پرمختګ په لور روانې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې دا څو ورځې مخکې د خوست ولایت اړوند ډېورند کرښې په اوږدو کې د افغان طالبانو او پاکستاني ځواکونو تر منځ هم نښتې شوې وې او تراوسه هم د سرحدي سیمو وضعیت عادي ته نه دی راګرځېدلی.

د ځایي رسنیو د راپورونو له مخې، د افغان کډوالو هغه پنډغالي چې په ډېره اسماعیل خان، ټانک، لکي مروت، بنو، مانسهره، چارسده او مالاکنډ سیمو کې جوړ شوي وو، اوس تړل شوي دي.

د پاکستان حکومت د یوې رسمي لیک له لارې د خېبرپښتونخوا له سیمه‌ییزو چارواکو غوښتي، چې د دغو کمپونو ځمکې د حکومت ملکیت وګرځوي او په دې سیمو کې د کډوالو د بیا مېشتېدو مخه ونیسي.

سرچینې زیاتوي، د پنجاب ایالت چارواکو هم په ورته وخت کې د هغو افغانانو د اېستلو د درېیم پړاو پيل اعلان کړی، چې په پاکستان کې غېرقانوني مېشت دي. د دې پړاو په لړ کې د هغو افغانانو د پېژندنې چارې روانې دي چې بې له قانوني اسنادو یا د اقامت له مهلت تېرېدو وروسته په پاکستان کې اوسېږي.

په خېبرپښتونخوا کې د افغان کډوالو د کمپونو تړل کېدل د اسلام‌اباد او طالبانو ترمنځ د اړیکو د لا خرابېدو تازه نښه بلل کېږي. دا کړکېچ وروسته له هغه زیات شوی چې د اکټوبر په ۱۰ د پاکستان جنګي الوتکو پلازمېنه کابل او ځینې نور ولایتونه په نښه کړل، تر دوه ساعتونو چوپتیا وروسته د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد پر اېکس خواله رسنۍ کې په یوه لنډ متن کې په کابل کې چاودنه تایید کړه او ادعا یې وکړه، چې «په کابل ښار کې د چاودنو غږونه اورېدل شوي، خو د تشویش وړ نه دي او خیریت دی.»

له پېښې نږدې ۱۵ ساعتونه وروسته دې ډلې د دفاع وزارت یوه اعلامیه خپره کړه، چې پکې ویل شوي وو چې پاکستاني هوايي ځواکونه د کابل هوايي حریم ته ننوتلي او دا یې غندلې وه.

بلخوا، دوه شپې وروسته د اکټوبر په ۱۲مه بیا طالبانو په خواله رسنیو ځینې ویډیوګانې او انځورونه خپاره کړل چې ادعا یې کوله، دوی د دواړو هېوادونو ترمنځ د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې په څو ځایونو کې د پاکستان په سرحدي پوستو برید کړی، دا برید یې د هوایي بریدونو د غچ اخیستنې په پار کړی، څو پوستې یې نیولي او مرګ ژوبله یې اړولې ده. برعکس، د پاکستان حکومت د شخړې تاییدولو سره ادعا وکړه، چې دوی د طالبانو څو پوستې نیولي او یو لوی شمیر طالبان یې وژلي دي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي نه دي، چې ولې افغانستان له هغې واکمنۍ ازادول غواړي، چې د دوی د پوځي استخباراتو مشر یې بریا په کابل سرینا هوټل کې د چایو په پیاله ونمانځله؟

د واک ته رسېدو پرمهال یې په ټول پاکستان کې مېټایان وېشل کېدل او مبارکیانې یې یوبل ته ویلې؟ څه پېښ شول؟

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت په وینا کې د «ریښتیني حکومت» تعریف هم نه‌شته.

د دغه وزارت په یاده ځګېروېجنه جمله کې څو ځایونه د بحث و تأمل وړ دي، خو تر دې مخکې، راځئ وګورو، چې داسې څه ولې نوي ښکاري؟

هسې خو د ډاکترنجیب الله د حکومت او ملګرو ملتونو د پلان په وړاندې د ۱۳۷۱ لمریز کال له کودتا رانیولې تر نن پورې په ټولو جګړو، حکومت ړنګونو او ناورینونو کې د پاکستان مخامخ یا نامخامخ لاس له ورایه ښکاري. خو د دغه هېواد له یوه رسمي ارګان څخه په دغه صراحت په افغانستان کې د واکمنۍ د اړولو هیله څرګندونه نوې پېښه ښکاري.

څه موده مخکې د افغانستان یو شمېر سیاسي تنظیمي څېرې په اسلام‌اباد کې سره راغونډې شوې، چې دې راټولېدنې د بشپړ اکثریت افغانانو غوسه راوپاروله. غوسه پر دې نه‌وه، چې ولې افغان سیاسیون سره راټول شوي، بلکې خلک یې د راټولېدو پرځای (اسلام‌اباد) غوسه وو. د افغانانو په تاریخي حافظه او عامه ذهنیت کې دا په یوه پوخ باور بدله شوې کلیشه Stereotype دی، چې افغانستان ته له پاکستان څخه له شر او بدۍ پرته بل څه نه‌راځي.

دا لکه لمر څرګنده ده، چې افغان ولس له اوسنۍ استبدادي واکمنۍ څخه بېزاره و ستومانه دي، خو ان د همدغې واکمنۍ په وړاندې سیاسي یا پوځي مبارزه هم د پاکستان له لارې نه‌غواړي. په افغانستان کې اوس تر ټولو بدنامه او خطرناکه ټاپه د پاکستانیت او پاکستان‌دوستۍ ده. د کابل د واکمنۍ په وړاندې د وسلوالو مخالفانو لپاره لا پخوا پاکستان د ځای او امکاناتو ورکولو لپاره شین څراغ ښوولی وو، خو په دې اړه د افغانستان د خلکو حساسیت ښايي یو لامل و، چې دغو ډلو ډلګیو هلته د ځای ځایګي غوره کولو ته زړونه ښه نه‌کړل.

ښايي پاکستان په دې خبر نه‌وي، چې دا ځل یوازې په افغانستان کې د حکومتونو د ادلون بدلون خبره مطرح نه‌ده، بلکې کیسه یوڅه لویه ده. هر بدلون به په دومره لویه جغرافیا کې پېښيږي، چې پاکستان یې هم له تاوه خوندي پاتېدلای نه‌شي. د نړیوالو زبرځواکونو ستراتيژیکې سیالۍ اوس داسې دي، چې په سیمه کې د نیابتي ترهګرو ډلو ځای‌پرځای کېدل یې د لومړي پړاو په توګه تر افغانستان زیات پاکستان پر اور اړولی دی. پاکستان ښايي خبر وي، چې دا یوازې پاکستاني طالبان نه‌دي، چې پاکستان ګواښي، بلکې د داعش و القاعدې په ګډون هلته درجنونه نورې ډلې هم هلته ځای‌پرځای شوي، چې نړیوالې موخې و اجنداوې لری. پاکستاني پوځ و حکومت نور په هغه سېک کې نه‌دی چې دوی د هېند او افغانستان په وړاندې وجنګوي او پخپله یې له شتون څخه ګټه پورته کړي. اوس په ریښتیا دغه دیو له بوتل څخه راوتلی دی.

پاکستان ولې وارخطا دی؟

هیندوستان، چین، روسیه و ایران د خپلو ګټو لپاره په چټکۍ سره پر افغانستان واکمنې ډلې ته نږدې کیږي. په هیند کې د طالبانو د بهرنیو چارو د وزیر هرکلي د پاکستان پوستین ته سپږه ورخوشې کړې ده، په تېره بیا چې پاکستان په دې هم پوهیږي، چې پر واکمنو د سیاسي پانګونې یوه پټه سیالي د انګریز – امریکايي ټلوالې له لوري له یوې‌خوا او د روسيې، چین، هیند، ایران او ان منځنۍ اسیا د ټلوالې له لوري له بلې‌خوا په شدت روانه ده. ټول غواړي کابل ته نږدې شي. امریکاضد ټلوالې په دې برخه کې نوې تیوري رامنځته کړې ده، دوی وايي: پرکابل واکمن که هرڅوک دي، خو که امریکا یې زموږ په وړاندې کارولی شي، موږ یې چې په ګاونډي کې پراته یو، ولې یې د ځان په ګټه ونه‌کارولای شو؟ روسیې خو له ډېرې بېړې د لومړني او یوازیني هېواد په توګه دغه واکمني لا په رسمیت هم وپېژندله، هیندوستان خپل مناسبات تر سفارتي بریده لوړ کړل.

هیند له هر کابل میشتي حکومت سره مناسبات غواړي او که دا حکومت د پاکستان ضد وي یا د پاکستان د ضدیت اکټ وکړلای شي، خو نورعلی نور.

دا چې د دې واکمنۍ په اړه د افغانستان خلک څه نظر لري؟ د ښځو حقوق او په لوی سر کې بشري حقونه څنګه کیږي؟ په دې اړه هیڅوک څه نه‌وايي. یویشتمه پېړۍ ده او سیاستونه له اخلاقو، ارزښتونو او عواطفو تش دي.

په دې لویو سیالیو کې پاکستان بې‌برخې و سرګردان پاتې دی. هغه پاکستان چې اوس نو د دې سیالیو د یوه لوري له خوا هم کومه ټيکه اخیستلای نه‌شي، بلکې خپله خاوره یې هم د دې سیالیو په اور کې سوزي.

پاکستان د لوبې دې پېچلتیا ته دومره وارخطا دی، چې د لومړي ځل لپاره یې په رسمي څرګندونو کې په افغانستان کې د واکمنۍ د بدلون هیله څرګنده کړې ده.

دپاکستان دا هیله به ځکه یوازې هیله پاتې شي، چې:

اول: په افغانستان کې د حکومت بدلول یا ساتل اوس نو د پاکستان تر توانه پورته خبره ده.

دویم: د پاکستان د تېرې نیمې پېړۍ چلند افغانانو ته داسې تجربې پریښي، چې که مري هم، د پاکستان له لاس څخه د ژوند اوبه نه‌څښي.

درېیم: حقیقت دا دی، چې په افغانستان کې هر حکومت هغه وخت مشروعیت موندلای شي، چې د رامنځته‌کېدو اراده یې د افغانستان ملت کړې وي. د یوه ملي اساسي قانون له مخې یې ټاکلی وي او پر هغه د نظارت مسئولیتونه او صلاحیتونه یې معلوم وي.

که په افغانستان کې حکومت بدلیږي، نو ښايي دا هڅه د افغانستان ملت وکړي، پر ته له دې چې داسې یوه هڅه له پاکستان، ایران یا بل هېواد څخه راوتپل شي. د افغانستان ولس به ژر یا روسته خامخا دا کار کوي، په تېره بیا که ولس ډاډمن شي، چې استبدادي واکمنۍ په پاکستان کې د بیا ځلې پناه‌اخیستنې و ځالې جوړونې امکانات بایللي دي.

پاکستان ښايي اوس پوهېدلای وي، چې ستونزه د ده په چلند کې ده. تر هغو چې پاکستان د افغانستان په وړاندې د ستراتيژيک عمق او Forword Policy یا راڅښېدونکي وړاندې راتللو سیاست بدل نه‌کړي، په ارګ کې هره واکمنۍ به یې په دوښمنو بدلیږي، ولو که د دوی له مدرسو څخه فارغان هم وي.

پاکستان په تېره نیمه پېړۍ کې په ډلو ډلګیو او افغانستان ضد وسله‌والو پانګونه کړې ده. هیڅکله یې د افغان ملت او ملي – مشروع حاکمیتونه باور وړ بللي نه‌دي ، ځکه خو پاکستان دوښمني اوس په افغانستان کې د ملي فکر زړی جوړوي.

پاکستان د افغانستان په ضد پنځوس کاله نړیوالې جګړې په ټېکه اخیستي او ځان یې پرې پړسولی، په دې لوبه کې یې د پينځو نسلونو په ګډه تاریخي حافظه کې د ځان په وړاندې د دوښمنۍ او بدبینۍ سونامي راپاڅولې ده، چې اوس یې خپله هم په چاره نه‌پوهیږي.د پاکستان پوځي واکمنو هغه خونړي جنګونه او ظلمونه چې تر ډیورند پورې غاړه پښتنو او بلوڅو پرضد کړي، هاغاړه یې د افغانانو لپاره طبیعي او هویتي همدردي پیاوړې کړې ده. ځکه خو په دې سیمو کې نه پاکستاني پوځ خوندي دی او نه یې پولیس.

پاکستان په تېرو پینځو لسیزو کې د افغانستان په وړاندې د خپلې دوښمنۍ سیاست د دین تر څادر لاندې پرمخ وړ، ځان ته يې د اسلام کلا ویل او هره ډله یې افغانستان ته د جهاد په نامه رااستوله. اوس نو کیسه سرچپه شوه، نه یوازې دا چې د شته واکمنو په وړاندې له دې حربې څخه ګټه اخیستلای‌نه‌شي، چې پخپله هم د جهادي او دیني دوښمنۍ څخه کړیږي. داسې دوښمني، چې له خپلو مدرسو یې فارغان دي او تکفیر کولای یې هم نه‌شي. د پاکستاني طالبانو مدرسې او استاذان د پاکستان په سیاسي بنسټ (اسټبلېشمینټ) کې خورا مهم ځای لري.

پاکستان اوس په افغانستان کې د واکمنۍ د بدلون لپاره نه د تکفیر وسله کارولای شي او نه هم د لرو برو افغانانو ترمنځ کوم اعتبار ورپاتې دی.

پاکستان له ډېرې ناهیلۍ او وارخطايي څخه په افغانستان کې د واکمنۍ د بدلون غوښتنه کوي، خو ښايي په دې پوه شي، چې که د ملت په اراده هر مشروع او ملي حاکمیت راشي، د پاکستان په وړاندې به یې ترهغو ذهن و نظر بدل نه‌شي، چې پاکستان د افغانستان په اړه خپل چلند بدل کړی نه‌وي.

د طالبانو او پاکستان ترمنځ د شنبې ورځې له نښتې وروسته یو شمېر افغان سیاستوالو غبرګونونه وښودل، خو ځینو افغان سیاستوالو په دې تړاو تر اوسه غبرګون نه دی ښودلی.

د جمهوري نظام پر مهال د بهرنیو چارو پخواني وزیر محمد حنیف اتمر د طالبانو او پاکستان ترمنځ له نښتو وروسته وویل، سره له دې چې له طالبانو سره ژور سیاسي اختلافات لري، خو د پاکستان خلاف یې بریدونه ملي مسوولیت دی.

هغه وویل، چې د خاورې دفاع د هر افغان ملي دنده او وجیبه ده.

خو د ولسمشر پخواني مرستیال احمد ضیا مسعود افغانستان انټرنشنل ته په لېږل شوې مقاله کې پر افغانستان د پاکستاني بمباریو پړه پر افغان طالبانو واچوله او پاکستان ته یې هېڅ ښکاره ګوته ونه نیوله.

هغه وايي، چې طالبان په افغانستان کې بهرني جنګیالي د فشار د وسیلې په توګه ساتي.

پخواني ولسمشر محمد اشرف غني نن سې شنبه، د تلې ۲۲مه د پاکستان وروستیو بریدونو ته په غبرګون کې ویلي، چې ډیورنډ کرښه له پاکستان نه ډېره مشره او د برتانوي استعمار میراث دی، خو وايي، افغانستان او پاکستان باید دې مسالې ته د یوویشتمې پېړۍ منطقي لاره ومومي.

طالبانو د تلې پر ۱۹ وویل چې نږدې لس بجې یې په ۷ولایتونو کې د ډیورنډ پر کرښه پاکستاني پوستو باندې بریدونه وکړل او شاوخوا ۲ساعتونو دې جګړې دوام وکړ. طالبان وایي، دغه بریدونه یې پر کابل د اسلام اباد د وروستيو هوایي بریدونو د غچ اخیستنې په موخه کړي دي.

طالبانو وویل په دې بریدونو کې یې شاوخوا ۵۸ پاکستاني سرتیري وژلي دي او ۹ تنه طالبان وژل شوي دي خو پاکستان یوازې د ۲۳ پاکستاني سرتیرو وژل کېدل تایید کړل.

پخواني ولسمشر حامد کرزي او عبدالله عبدالله د پاکستان د هوايي بریدونو پر وړاندې غبرګون ښودلی و.

متقي ویلي: «نر نشته چې په ټول افغانستان کې دې یو څاڅکی شراب ښکاره کړي یا دې وڅښي. نر نشته چې د زنا خبره دې وکړي یا دې ښکاره کړي. یا دې سړکونو ته راووځي غلا دې وکړي. هېڅ زور واکی نشته چې پر نورو بدمعاشي وکړي او ځان زورور او نور کمزوري وبولي.»

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر دا څرګندونې په داسې حال کې کوي چې د طالبانو حکومت د بشري حقونو د نقض، د ښځو د حقونو د محدودولو او د بیان د ازادۍ د ځپلو له امله د نړیوالو له پراخو نیوکو سره مخ دی.

په وروستیو کې د طالبانو د یو شمېر ټیټپوړو چارواکو د جنسي اړیکو ویډیوګانې هم خپرې شوې دي، خو دې ډلې تراوسه خپل یو غړی هم د عامو خلکو په څېر په سزا نه دی رسولی.