ایراني چارواکی: د بې‌اسنادو افغانانو د راتګ د مخنیوي یوازینۍ لاره د پولو اغېزناک کنټرول دی

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د سې‌شنبې په ورځ (د تلې ۲۲مه) په خپله اېکس پاڼه وویل، د دغه وزارت چارواکو د پاکستان د مشروع امنیتي اندېښنو په تړاو بشپړ معلومات ورکړل، خو نور یې په اړه جزییات نه دي وکړي.

د پاکستان او افغان طالبانو تر منځ د جګړې اور وروسته له هغې بل شو، چې د پاکستان هوايي ځواکونو د تېرې پنجشنبې د تلې ۱۷مه د افغانستان پر پلازمېنه کابل او پکتیکا بمبار وکړ. پاکستان پرته له دې چې په رسمي توګه د یاد برید مسوولیت ومني ویې ویل، د پاکستان د خلکو د امنیت لپاره هر هغه کار چې لازم وي کوي یې.

په هغه وخت کې د طالبانو دفاع وزارت یاد برید بې ساری، له تشدد ډک او کرغېړن او له خپل حریم څخه یې دفاع خپل حق وباله او خبرداری یې ورکړ، که له دې وروسته وضعیت هر څومره ترینګلی کېږي مسوولیت به يې د پاکستان د پوځ پر غاړه وي.

طالبانو بیا په دویمه شپه یې (د شنبې په ماخوستن د تلې ۱۹مه) په شاوخوا ۲۵۰۰ کیلومتره کرښه کې د «غچ اخیستنې» په نوم ځمکني عملیات پیل کړل او د شپې تر نیمايي شاوخوا ۱۲ بجو یې دوام وکړ او بیا طالبانو رسماً د جګړې د پای اعلان وکړ.

اسلام‌اباد بیا پر پاکستان د افغان طالبانو بریدونه بې دلیله وبلل، خو افغان طالبانو خبرداری ورکړ چې که پاکستان بیاځلي د افغانستان حریم نقض کړي، نو په کلکه به ځواب ورکړي.

له دغې جګړې وروسته په افغانستان او پاکستان کې تبلغاتو زور واخیست او لا تر اوسه هم په کره توګه روښانه نه ده، چې په یادې جګړې کې په دواړو خواوو کې څومره کسان وژل شوي او همداراز ولسي وګړو ته د اوښتې زیان کچه څومره ده.

له دې سره سم، د سرچینو په وینا لا هم د ډیورند کرښې په اوږدو کې خال خال نښتې کېږي، خو دواړه لوري یې په اړه په رسمي توګه څه نه وايي.

عمران خان د سې‌شنبه په ماښام (د تلې ۲۲مه) په خپله اېکس پاڼه د خېبرپښتونخوا د اعلی وزیر په توګه د سهیل افریدي د غوراوي په تړاو د مبارکۍ پيغام په خپرولو سره زیاته کړه، تحریک انصاف ګوند ته په خېبر پښتونخوا کې پوځي عملیات د منلو نه‌دي، ځکه د عامو خلکو له وژنې او له خپلو مېنو له بې ځایه کېدنې پرته بله هېڅ ګټه نه‌لري. «موږ له لسیزو راهیسې لوی لوی عملیات کړي، خو دغه ناورین پای ته نه‌دی رسېدلی او ترهګري نه ده ختمه شوې.»

عمران خان زیاتوي، د ترهګرۍ د بشپړې له‌منځه وړنې لپاره د تړلو دروازو ترشا د پرېکړو پر ځای د سیاسي بصیرت پر بنسټ یوې اغیزناکې او جامع ستراتیژۍ ته اړتیا ده.

د خان په وینا، د سیاسي استازو او د خېبرپښتونخوا حکومت له حضور او مشورې پرته جوړیدونکې هر ډول پالیسي د منلو نه ده او همداراز زیاتوي: «د ترهګرۍ ضد پالیسي باید د ټولو اړخونو لکه د ځایي قبایلو، صوبایي حکومت، وفاقي حکومت او د افغان حکومت په سلا جوړه شي. د ترهګرۍ ستونزه له افغانستان سره له خبرو پرته نه‌شي حل کېدای.»

هغه په دې مبارکۍ پیغام کې سهیل افریدي ته د «اوپننګ بېټسمین» خطاب کړی او ویلي یې دي، چې باید په ازاد ډول لوبه وکړي.

سهیل اپریدی د خېبر پښتونخوا نوی سر وزیر وټاکل شو | افغانستان انټرنشنل پښتو

عمران خان همداراز د تحریک لبیک پر لاریونوالو د پولیسو ډزو ته په اشارې سره ویلي، په هره ډیموکراتیکه ټولنه کې خلک حق لري، چې احتجاج وکړي او په وینا یې له لاریونوالو سره تاوتریخوالی او پرې ډزې کول د منلو نه دي او پر هغوی یې شوې ډزې په کلکه وغندلې.

د یادونې وړ ده، چې د «تحریک لبیک پاکستان» ګوند په لاهور- اسلام اباد کې د فلسطین په ملاتړ د تېرې اوونۍ په پای کې لاریون پیل کړ، خو دغه لاریون پر تاوتریخوالي واوښت او د پولیسو په ډزو کې لسګونه لاریونوالو ته مرګ ژوبله اوښتې، خو کره شمېر یې لا هم نه دی مشخص شوی.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت تېره ورځ په یوه رسمي اعلامیه کې ویلي و، چې اسلام‌اباد د افغانستان د خلکو د «ازادۍ» او د «یوه واقعي ولسواک حکومت» د جوړېدو غوښتنه کوي. دغه وزارت د «طالبانو رژیم» اصطلاح په کارولو سره له طالبانو غوښتي، چې د «بې‌اساسه تبلیغاتو پر ځای دې د یوه ټولګډونه او د خلکو د استازي حکومت پر جوړېدو تمرکز وکړي.»

اندېشه چې د سې شنبې په ورځ د افغانستان انټرنشنل په یوه ټلویزوني خپرونه کې خبرې کولې، ټینګار وکړ چې دا د پاکستان له لوري یو مهم سیاسي تحول او د دواړو هېوادونو په اړیکو کې د نوي فصل پیل ګڼل کېږي.

هغه زیاته کړه، چې د پاکستان دننه د وسله‌والو بریدونو زیاتوالی ښيي چې هم افغانستان او هم پاکستان د طالبانو د بېرته واک ته رسېدو درنه بیه پرې کړې ده.

نصیر احمد اندېشه وویل: «د نیابتي ډلو کارول د هېڅ هېواد په ګټه نه دي. پاکستان خپله د بې‌ثباتۍ او بې‌دولتۍ له امله سخت زیان لیدلی.»

هغه چې په اسلام‌اباد کې یې د افغان سیاسي فعالانو او د ښځو د حقونو له یو شمېر استازو سره هم لیدلي، زیاته کړه چې تندلارې او افراطي ډلې نه‌یوازې د افغانستان، بلکې د پاکستان لپاره هم یو ستر ګواښ دي.

اندېشه څرګنده کړه، چې د پاکستان استخباراتي او سیاسي کړۍ تمه لرله چې طالبان به د اسلام‌اباد د سیمه‌ییزو دریځونو، په ځانګړي ډول د کشمیر په قضیه کې ملاتړ وکړي، خو دا تمې تر اوسه هېڅ پوره شوې نه دي.

د ده په وینا، د پاکستان دا تازه دریځ ښيي چې دغه هېواد اوس د طالبانو پر ملاتړ له سره غور کوي او غواړي د افغانستان په اړه خپله تګلاره بدله کړي.

افغان طالبانو پر کابل او پکتیکا د پاکستان له هوايي یرغل وروسته د تېرې شنبې په ماخوستن (د تلې ۱۹مه) په شاوخوا ۲۵۰۰ کیلومتره ډيورند کرښه کې د «غچ اخیستنې» په نوم ځمکني عملیات پیل کړل او د شپې تر نیمايي شاوخوا ۱۲ بجو یې دوام وکړ او بیا طالبان رسماً د جګړې د پای اعلان وکړ.

د طالبانو ویاند له دغې جګړې وروسته وویل، سره له دې چې د دوی له لوري جګړه پای ته رسېدلې اعلان شوې، خو د پاکستان پوځ لا هم پر افغان طالبانو ډزې کوي.

له یادې رسمي نښتې وروسته نن ماښام بیاځلي د لویې پکتیا اړوند د ډيورند کرښې په اوږدو کې د دواړو لورو تر منځ د جګړې راپورونه ورکړل شوي او جیونیوز ته د پاکستان امنیتي سرچینو ادعا کړې، چې دا ځل د جګړې پیلوونکي افغان طالبان دي او دوی هم په ځوابیه برید کې د طالبانو یو ټانک او یوه پوسته له منځه وړې ده.

په همدې تړاو د جیونیوز له لوري په یوې خپره شوې ویډیو کې پر یوې غونډې د توغندي لګېدل ښکاري او جیونیوز ادعا کوي، چې دغه سیمه کې د طالبانو یو ټانک او یوه پوسته په نښه شوي دي.

افغان طالبانو او پاکستان لا تر اوسه په رسمي توګه د دغې جګړې په تړاو څه نه دي ویلي.

سرچینې زیاتوي، له دې وروسته چې سیمه له ملکي وګړو خالي شوه، د طالبانو امنیتي ځواکونه په سیمه کې ځای پر ځای شوي دي.

د سرچینې د معلوماتو له مخې، تر اوسه په سیمه کې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ مستقیمه نښته نه ده شوې، خو دواړه لوري په بشپړ پوځي چمتووالي کې دي.

له بلې خوا، د خوست ولایت ځايي سرچینو هم ویلي چې د ځاځي میدان په سیمه کې له ماښامه پیل شوې نښته اوس پای ته رسېدلې ده.

تر اوسه د دواړو لورو چارواکو په رسمي ډول د دغو راپورونو په اړه څه نه دي ویلي.